Елбасы манифесі: БЕЙБІТ ӨМІРГЕ ҮНДЕУ

Елбасының ұлағатты ұстанымы

Күллі әлем жұртшылығы бұрын-соңды құлақ естіп, көз көрмеген сұмдық оқиғалардың куәсі болуда. Еуропаға толассыз ағылған босқындар легі, Сириядағы жүздеген мың адам құрбандығына соқтырған сұрапыл соғыс, Түркияда, Бельгияда, Пәкістан мен басқа мемлекеттерде болып жатқан лаңкестік әрекеттер, Әзербайжан мен Армения арасында қайта өршіген қақтығыс – көзіқарақты, көңілі ояу жамағат мұның бәріне ерекше алаңдаушылықпен қарауда. Ел тізгінін қолы­на ұстағалы ынтымақ пен бірлікті аузынан тас­тамай, ал­дағы қауіп-қатер­ді көре­гендікпен аң­ғарып жүретін Прези­дентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың Америка Құрама Штаттарына соңғы сапары тек Қазақ­­­стан жұртының емес, бей­­біт­шіліксүй­гіш әлем халықтарының көкі­регін­де үлкен үміт оятты. Ең алдымен бізді қуантқан жағдай – 2010 жылдан бері әр екі жыл сайын өткізіліп келе жатқан Ядролық қауіпсіздік жөніндегі саммитке Қазақстанның тұрақты түрде қатысушы болуы. Бұл – Елбасымыздың осыдан ширек ғасыр бұрын Семей ядролық полигонын жабу туралы Жарлыққа қол қойған батыл қадамына берілген үлкен баға. Кеңес Одағы дәуірінде жабық нүкте саналып келген осынау сынақ алаңы­ның жантүршігерлік зар­дап­тары жайында білуге мүм­кін­дік еліміз Тәуелсіздігі жария­лан­ған­нан бергі кезеңде ғана ту­ды. Пре­­зидентіміз жер-жаһанның 51 елі­­нің мәртебелі тұл­ғаларының алдын­да сөйлеген сөзінде ядролық қауіпсіздік саласында әлі шешімі табылмаған мәселелерге назар аударды. Отандастарымыз бұ­қара­лық ақпарат құралдарынан IV сам­мит жұмысы туралы жан-жақты хабар­дар болып, сүйікті Отанымыздың тұрақ­ты бейбітшілік үшін күресте өз ұс­танымының адалдығына көз жеткізді. Мен де өзге замандастарым тәріз­ді «Әлем. ХХІ ғасыр» деп аталатын аса маңызды тарихи құжатпен зейін қоя танысып шық­тым. Үш басты қағидатты нақты маз­мұн­да­ған Елбасы әлемдік қоғам­дас­тық іс-қимылын жүзеге асыруда бес бағытты ұсынады. Нұрсұлтан Әбішұлы ғалымдар есебі бойынша жер өркениеті 15 мыңнан астам соғысты, әр жыл сайын үш соғысты ба­сынан өткергеніне тоқталып, қа­зір­гі көріністерді бүкпесіз ашық баяндаған. Шынында, қазіргі уақытта соғыс вирусы халықаралық жағдайды ушық­тыруын жалғастыруда. Тарихи құжатта мәлімделгендей, ғылым мен техника шапшаң қарқынмен дамыған бүгінгідей заманда бірде-бір соғыста жеңімпаз болмайтыны, бола да алмайтыны айқын сипатталды. Өткен жылы Ел­басының бастамасымен Қазақ хан­ды­ғының 550 жылдығын той­лаған біздің еліміз өз тарихында қаншама қауіп-қатерді бастан кешірді. Жоңғар бас­қыншыларының қан­төгіс жорықтарын айт­пағанда, кешегі І және ІІ дү­ние­­­жүзілік соғыстар біздің ұлты­мы­з­ға, онымен бір отанда тату-тәт­ті тір­лікпен күн кешкен өзге халық­тар­ға да орны толмас шығын­дар әкелді. Мен 1942-1945 жылдар арасында Ұлы Отан соғысының шайқас­тарында болып, 1982 жылы дүниеден озған майдангердің баласымын. Саналы ғұмырын кеңес органдарында қызмет етуге ар­наған жарықтық әкем майдан жайлы әңгімеге өте сараң болды. «Ол күн­дерді енді ешкімнің басына бер­месін. Оқ пен оттың ортасында тілегіміз елге, туған жерге аман жету болды. Енді, міне, шаңырағым беркіп, сендерді көрдік. Ұрпақ аман болсын, бір күн де болса тыныш, алаңсыз отырып, қара су ішкенге не жетсін!» дейтін. Ал анам аса көп әңгімеге жоқ еді, оңаша отырғанда 1942 жылы қиырдағы Калинин облысының Мишуково деревнясында (Ресей Федерациясы) жер жастанған інісі Қайсаны, 1941 жылы желтоқсанда хабарсыз кеткен інісі Тәкені қамыға отырып еске алатын. Сонда екеуі де жасы 19-дан енді ғана ас­қан өрімдей боздақтар екен. «Шіркін-ай, қа­тарының алды, жанып тұрған от еді, ша­ңырақ көтермеді, артында ұрпақ қал­мады», дейтін. Осылай қаншама шаңы­рақ ортасына түсті, қаншама адам аңырап, қан жылап қалды десеңізші?! Қиын кезеңдерде өз басындағы ауыртпалықтарды елемей, қолын­дағы барын өзге ұлттар мен ұлыс­тардың қамқорсыз қалған отбасыларына ұсын­ған мейірбан қазақ деген халық­тың перзенті ретінде Елбасының батыл ұсыныстарын қолдаймын! Жер бетіндегі соғыс атаулыға тоқтам жасалса екен! Жанғабыл ҚАБАҚБАЕВ, халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы Ақтөбе облыстық ұйымы төрағасының орынбасары АҚТӨБЕ

Манифест – жаңа пішімде ойлаудың негізі

Қазақстан 1994 жылы Кеңес Одағынан қалған ядролық қарудан ерікті түрде бас тартып, әлемдегі іргелі мемлекеттерден өз қауіпсіздігі үшін кепілдік алды. Ғаламат арсеналдан өз еркімен құтылу дүниежүзі тарихында кездеспеген құбылыс. Елін-жерін, туған халқын жанындай сүйетін Нұрсұлтан Әбішұлының бұл батыл қадамы әлемдік қоғамдастықта елімізге үлкен бедел әкеліп, өзара сенім орнатты. Әлемдегі өзге де мемлекет басшылары, жекелеген танымал саясаткерлер мен білікті сарапшылар Президентіміздің Қазақ елін құру мен дамытудағы және қалыптасқан әлемдік қарым-қатынас пен тәртіпке жаңа мазмұн беру жолындағы ерен еңбегін жоғары бағалады. Қазақстан Президентінің өз елі үшін ғана емес, барша адамзаттың ертеңіне қатысты алаңдаушылығынан туған ядролық қарусыз өмір сүруге шақыруы жалпы, салиқалы ойлана білетін планета тұрғындары мен көптеген мемлекет басшылары тарапынан қажетті қолдау табуда. Жүйелі пікірлері мен жемісті жұмыстарынан Қазақстан Президентінің даралығы танылады. Бұл мойындалған дүние. Түйткілді әлемдік мәселелер талқыланатын басқосуларда Қазақстан Президенті алғашқылардың қатарында сөз сөйлеп, пікір білдіруге шақырылады. Нұрсұлтан Әбішұлы қай ортада бол­ма­сын әмбебеп идея тудыра алады. Әлем­дегі аузы дуалы, аса білімдар деген қоғам­танушылар мен сарапшылардың өзі Елбасының тың тұжырымдарын асыға күтетіндерін, Қазақстан басшысының бүгінгі даму үдерістері мен болашақ тура­лы бағдарларын, ықтимал қауіп-қатер­лердің алдын алуға қатысты бай­ламдарын білгісі келіп тұратыны белгілі. Бұл жолы да солай болды. Сәуір­дің алғашқы күні Вашингтонда өткен Ядро­лық қауіпсіздік жөніндегі саммитте де біз­дің Президентімізге алғашқылардың бірі бо­лып ойын ортаға салуға мүмкіндік берілді. Өз сөзінде Елбасы әлемді шарпыған өртке тең терроризмге қатысты БҰҰ жұмысын же­тіл­діру, ядролық технологияларды бейбіт мақ­сатта пайдаланудағы әділет­тілікті қалып­тастыру, қарусыздану мәсе­лелерін қарас­тыратын басқосуларды жиі өткізу, МАГАТЭ-нің қызметіне жаңа пәр­мен берудің қажеттігі секілді қадау-қадау мәселелерді, әлемдік қауіпсіздікке бас­­тайтын жолдар мен жүйелерді, осы ба­ғыт­тағы үнқатысулардың пішімін өз­гер­ту­ді ұсынды. Елбасының «Мен террор­лық ұйым­ға қатысы бар әркімді бақылауға алу­ға болатын бірыңғай әлемдік желі құру қа­жет деп санаймын» деген ұсынысы тың ой­дан туған, ізгі мақсатты көздейтін ұсыныс. Саммиттен кейінгі брифингте әлем хал­ықтарының алдында тұрған басты мәсе­ле қарусыздану екеніне арнайы тоқ­тала келіп, «...келешекте Еуроодақ, Еура­зиялық экономикалық одақ және Шанхай ынтымақтастық ұйымы еркін саудаға жол ашса, бұл бүкіл Еуразия үшін орасан пайда әкелетінін» де атап өтті. Осылайша өзара қырғи-қабақ қарсы­ласудың емес, әрбір адамның тұр­мысын жақсарту жолында саяси-мәдени және экономикалық қалыпты қаты­нас­тың жаңа желісін орнату ар­қылы өрке­ниетті дамудың соны бағы­тын нұсқады. Саммитте дүниежүзі алаңдап отырған орасан зор қауіптің алдын алудағы біздің Президентіміздің тегеурінді ой-орамдары оның тұлғалық даралығы мен даналығын тағы да танытты. Осы орайда тұтас ұлттың бойындағы асыл қасиет атаулының бір адамның толағайдай тұлғасында жарасымды көрініс табуы оның Елбасы ретіндегі бәсін әлем алдында шырқау биікке көтергені де шындық. Себебі, ұлт та адам сияқты. Егер адам қоғамдық өмірдің жиынтығы болатын болса, «шыр етіп жерге түскен минутынан» соғыс атты сұмдықпен бетпе-бет келген сәбидің санасында оның салқын табы, саналы ғұмырында салдары қалары сөзсіз. «Мың өліп, мың тірілген» дана халқы­мыз соғыстың зардабын көп тарт­қаны белгілі. Сон­дықтан да Елбасы­мыздың саяси ұстанымында бейбітсүйгіштік байлам басты мәнге ие. Ол ядролық қару­дан бас тарту арқылы барша қазақ­стандықтардың дос көңілін бүкіл дүние­жүзіне ұдайы паш етіп келеді. Тағ­дыр­шешті алқалы басқосуларда жап­пай қырып-жоятын қарусыз өмір сүруге бейімделу қажет­тігі мен оның артық­шылықтары жайын­да ұдайы ұтымды ұсыныстарын ашық білдіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда аз уақыт­тың ішінде қазақстандық даму моделін орнатып, өз елі ішінде бірлікті қамта­масыз ете алған Елбасымыз әлем хал­қына жаңаша ойлауды, мүлде жаңа пішімде үнқатысуды, халықаралық күр­меулі мәселелерді тең құқықтық дәре­жеде әділ де ашық қарастыруды ұсын­ды. Ол Президенттің «Әлем. ХХІ ғасыр» атты манифесінде айқын көрініс тап­қан. Халықаралық мазмұнға ие осы құ­жатта Елбасымыз бейбіт өмір сүруге үн­дейтін байыпты бастама көтерді. «Ілулі тұрған мылтықтың күндердің күні бір атылатыны» сияқты, ядролық қарудан адамзатқа әйтеуір бір күнде зауал келетіні ескертілді. Және бұл қауіптің дәл қазіргі таңда қасіретке айналуы әбден мүмкін екеніне әлем халқының назары ерекше аударылды. Сонымен бірге, манифесте әскери-өнер­кәсіптік кешендер әлеуетінің ай­рық­­ша артып отырғаны, ал оны тежеу мақ­­сатында әскери блоктарға БҰҰ туы астында мемлекеттердің бейбітшілік, тұрақтылық, сенім мен қауіпсіздік үшін Жаһандық коалициясын қарсы қою осынау тығырықтан шығар бірден-бір жол ретінде ұсынылды. Қазір әлем­дегі танымал саясаттанушы­лар Таяу Шығыстағы террорлық ұйым­дар­дың әуелі Орталық Азияға, содан кейін Қа­зақ­станға өту қаупі барын жасыр­майды. Бұл қауіп Қазақстан басшысының заң­ды алаңдаушы­лығын туғызып отыр. Манифест – осындай орасан зор апат­т­ың алдын алуға шақыр­ған игілік­ті бас­тама, бейбіт­сүйгіш елдің берік байламы. Құжатта адамзат өркениетінің ал­да­ғы уақыттағы ең басты міндеті де атап көрсетілген. Ол – соғыс атау­­­лы­­ның тамырына балта шабу. Бола­шақ­та «ХХІ ғасыр: соғыссыз әлем» қағидатын өмірге ендіру бас­ты бағдар ретінде қарастырылған. Соны­мен қатар, ғылым жетістігі негі­зін­де ойлап табылатын жаппай қырып-жоятын қару шығаруға бақы­лау орнату үшін БҰҰ-да Тіркеу реестрін құру жөнінде тың бастама көтерілді. Бұған қоса, манифесте елдің қарқынды да сатылы дамуын белгілеп берген «Ұлт Жоспары – 100 нақты қадам» бағдарламасы секілді әлемдік қоғамдастықтың іс-қимы­лының тұтастық алгоритмдерін қамтамасыз ететін 5 бағыт нақты айқын­далған. Қазақстан Президентінің «Әлем. ХХІ ға­сыр» атты манифесі ұлттық лидер­­лердің болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершіліктерін және бір екшеген, ядролық қарусыз өмір сүруге шақырған саяси маңызы өте салмақты құжат бо­лып табылады. Бұған қоса, манифест – Қазақ­стан басшысының әлемдік аренада жүргізіп келген бейбітсүйгіш сая­саты­ның жүйелі жалғасы. Ол сонысымен де өміршең. Елбасымыз өз манифесін жариялау арқылы әлемге жаңаша ойлаудың үлгісін белгілеп берді десек, артық айтқандық емес. Өйткені, қазіргі таңда әлемдегі құндылықтар жүйесін жаңаша түзу бірінші кезектегі тарихи мәнді, саяси аса маңызды мәселе болып отыр. Нұрлыбек МЫҢЖАС, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетіндегі Қазақстан халқы Ассамблеясы кафедрасының меңгерушісі Қызылорда

Тыныштық – ел дамуының кепілі

Әлемде аума­лы-төк­пелі ахуал қалып­тасып отырғанына алаңдаушылық танытқан Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Әлем. ХХІ ғасыр» атты манифесінде мұның бірнеше себебі барына тоқталды. Біріншіден, ең басты себеп ретінде Ядролық қаруды таратпау туралы шарт өзінің міндеттерін орындай алмай отырғанына назар аудартты. Бұл ретте Нұрсұлтан Әбішұлы әлем елдерінде ядролық қаруды да­мы­­туға ұмтылыс байқалатынын астар­­лап жеткізді. Сондай-ақ, Қазақстан Президенті әлемдегі халықтың қолында 1 миллиардтан астам атыс қаруы барын еске сала отырып, сол қарудың шүріппесі күн са­йын басылып, әлемде мыңдаған адам­­ның ажал құшуына себеп болып жатқанын тілге тиек етті. Осылармен қатар, қазір әскери қауіп те бүкіләлемдік қасіретке ай­на­­­латындай сипатқа ие екеніне көңіл бөлгізді. Халықаралық қатынаста жанжал тұ­та­натындай болса, әскери қақ­ты­ғыс­­тардың географиялық ауқы­­мы кеңейіп, әлем тарихындағы соғыс­тар Еуропаның шығысындағы, Аф­ри­каның солтүстігіндегі, Таяу Шы­ғыс­тағы соғыстың іс-қимыл­дары­ның та­ри­хи шегінен асып түсуі ғажап еместігін ескергені де Елбасының көрегендігінен дей аламыз. Елбасы адамзаттың бейбіт өмірі­не қауіп-қатер төндіріп отырған осын­дай себептерді ашып айтып, халық­аралық терроризмнің қаһарына да тоқталды. Нұрсұлтан Әбішұлы бір бұл емес, ылғи да халықаралық басқосуларда жаһандық жаппай қырып-жоятын соғыс қаупін болдырмауға қарсы бастамаларын ортаға салады.  Елбасы адамзатқа «ХХІ ғасыр: соғыссыз әлем» кең ауқымды бағдарламасын жасау керектігін айтып, алдағы он жылда  барлық кикілжіңдер мен соғыстарды тоқтату жалпыға ортақ міндет екенін ескертті. Иә, Елбасымыз айтқандай, соғыс­сыз әлем адамзаттың барлық салада дамуының кепілі екені шындық.  Ал, бейбітшілікке, бейбіт қатар өмір сүруге ұмтылу – қазақ халқының қанына сіңген асыл қасиеттерінің бірі екені тарихтан белгілі. «Сырт көз – сыншы» деген ғой, арғы-бергі заманда қазақ жерінде болған саяхатшылар, ғалымдар, елшілер қазақ ұлтының меймандос, сабырлы, момын, ешкімге жамандық, қаскөйлік жасамайтын халық екенін, Қазақ елі ежелден бейбітшілік сүйгіш ел, өз бетінше ешкімге ұрынбаған, соғыс ашпаған ел екенін сүйсіне жазған. Тәуелсіздікке қол жеткен тұста да, Елбасымыздың және елдің бетке ұстар азаматтарының қажырлы, табанды еңбегінің арқасында біз осы асыл қасиетімізді тағы да бір дәлелдеп, оны әлемге паш ете білдік. Мәселен, сонау тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Семей ядролық полигонын жабу еліміздің өмірінде ғана емес, әлемдегі айтулы оқиғалардың бірі болды. Ядролық қару пайда болғалы ешбір ел ядролық полигонды өз еркімен жауып көрмеген болатын. Біздің еліміздің дүниежүзінде бірінші болып ядролық полигонды жабу жөніндегі осы қадамына БҰҰ мен дүниежүзілік қоғамдастық үлкен баға берді. Дәл сол тұстан бастап әлем Қазақстанның бейбітсүйгіш ел екенін тани бастады. Сол бейбітшілікке ұмтылған болмысымызбен, тыныштықты сүйгіш қасиетімізбен әлемді ынтымақты да тату-тәтті өмір сүруге шақырғанымыз бізге, елін сүйген Елбасына әбден лайықты іс, парасатты бастама екені сөзсіз. Ғани САДЫРБАЕВ, Жамбыл облыстық халық шығармашылығы орталығының директоры ТАРАЗ

Қолдауға лайық сөз

...1952 жылы Орда ауданы тарағанда ауданда 61 мың халық болған, олардың дені облысымыздың Фурманов, Тайпақ, Чапаев аудандарына, Шымкент облысына күштеп көші­рілген. Әрі ауданымыздың 945 мың гектар жері әскери сы­нақ полигонына берілген. Баты­сымызда «Капустин Яр», оңтүс­тігінде «Азғыр» полигондары орна­ласқан. Еліміз бойынша полигоннан ең көп зардап шеккен біз­дің ауданымыз екені де көпке мәлім. Қазір өңірімізде 16 жас­қа дейінгі 67 туа біткен мүгедек бала бар. Бұл аз қасірет емес... Сондай-ақ, «Жамантау» деп аталатын сынақ полигонынан 2 мың гектар жер қазіргі күні біздерге қайтары­лып берілгені үлкен қуанышты жағдай. Себебі, «Жамантаудың» қиыршық тастары Орал-Сайқын тасжолына төселсе, облыс орталығына қатынас біркелкі жақсара түсетіні белгілі. Біздің бүгінгі айтпа­ғымыз, барша бөкейор­далықтар Ел­басы, «Нұр Отан» партиясының Төр­ағасы Н.Ә.Назарбаев­тың Вашингтонда ядролық қару­дан әлемнің ада болуы жөніндегі сөйлеген сөзін зор қуанышпен «алақайлап» қостаймыз. Күллі әлемнің бейбітшілікте өмір сүруіне не жетсін?! «Анасын бала, баласын ана жоқтамасын мәңгілік» деп өлең шумақтарын өмірлік жырлап жүру ең үлкен бақыт емес пе?! Полигонның зардабын бір кісідей сезінген біздің жерлестеріміз мұндай игі бастаманы қай кезде де алғашқылар қатарында қолдайтыны да сондықтан. Тілеген АРЫСТАНБЕКОВ, «Нұр Отан» партиясы Бөкейордасы аудандық филиалы төрағасының бірінші орынбасары, аудандық мәслихат депутаты Батыс Қазақстан облысы