Нысана – бейбіт даму мен ілгерілеу

АҚШ-тың астанасы – Ва­шингтон қаласында өткен Яд­ролық қауіпсіздік жөніндегі IV саммит аясында Қазақстан Рес­­публикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Әлем. ХХІ ғасыр» манифесі жа­рияланғаны белгілі. Менің көзқарасымша, бұл – мемлекет қайраткерінің өте терең­нен ойластырылған, жан-жақ­­­­ты айғақтар келтірілген бағ­дарламалық құжаты. Онда ширек ғасыр уақыттан бері анти­­­­ядролық бастамамен көрініп келе жатқан саясаткердің дәйекті де мақсатты және табанды еңбегі айқын көрінеді. Ядролық қатердің сипатын өз елінің тәжірибесінде нақты сезінген Нұрсұлтан Әбішұлы кезінде өте күрделі шешім: Семей ядролық сынақ полигонын жабу туралы шешім қабылдаған еді. Бұл шешімнің сол шақта әлемнің жетекші ядролық державаларын ядролық сынақтар жүргізуге мораторий жариялауға итермелегені де ұмытыла қойған жоқ. Енді, міне, манифесте 2016 жылы БҰҰ-ның басшылығымен Қазақстанда жоғары деңгейде халықаралық конференция өткізу ұсынылады. Онда ХХІ ғасырда соғыс атаулы мен жанжалдардың алдын алу мақсатында халықаралық құ­қықтың қағидаттарын қуаттау қажеттігі атап көрсетіледі. Шын мәнінде, бүгінде қатерлі қарудың терроршылардың қо­лына түсу ықтималдығы өте зор. Қазақстанның Тұңғыш Пре­зиденті атап көрсетіп отырғандай, «лас бомбаның» лаңкестерге қолжетімді болуы уақыттың ғана еншісіндегі жайт секілді. Сон­дықтан, оған жол бермеудің қам-қарекеттерін қазірден бас­тап қолға алмасақ, ертең кеш болатыны айтпаса да түсінікті. Бұл аздай, бұдан да кең ауқымды қатер – киберқылмыс пайда болды. Мұның да қылмыс­керлердің қолында тиімді қаруға айналуы әбден мүмкін. Осы себепті, жаңа соғыстарға жол беруге мүлдем болмайды. 2013 жылдың сәуірін­де Том политехникалық уни­вер­­­­­ситеті физика-техникалық институтының инновациялық білім беру орталығының базасында бүкіл әлемнен келген ядролық физика саласының мамандары Атом энергиясы жөнін­дегі халық­аралық агенттіктің (МАГАТЭ) бағ­дарламасы бо­йынша оқытылды. Аталған уни­верситеттің таңдалуы тіптен де тегін емес. Бұл жоғары оқу ор­нының ядролық физика саласында айтарлықтай табыстары бар. Бұл қатарда ядролық және радиоактивті материалдарды есепке алу мен бақылау және таратпау секілді маңызды бағыттар бойынша айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізіліп ке­леді. Сөйтіп, аталған басқосу Ре­сейдің ядролық және радио­ак­тивті технологияларды бүкіл дүниежүзі бойынша бейбіт мақсатта пайдаланудың қауіпсіз режімін құру ісіне қосқан нақты үлесі болып табылды. Бұл бағытта біздің стра­те­­гиялық әріптестеріміз кім­дер дегенде, алдымен айтарымыз – «Росатом» мемлекеттік корпорациясы, МАГАТЭ, «Қазатомөнеркәсіп» Ұлттық атом компаниясы (Қазақстан). Жақында мен академик, Қа­рағанды мемлекеттік техникалық университетінің ректоры Арыс­тан Ғазалиевтен осы жылдың нау­рыз айында аталған жоғары оқу орнында танымал ақын, қо­ғам қайраткері Олжас Сү­лей­меновтің қатысуымен «Бей­бітшілік эстафетасы – жас­тар­ға!» деген тақырыппен өткен жастардың республикалық антиядролық форумының материалдарын алдым. Шараға Қазақстанның бірқатар ЖОО-ларынан ондаған мың студент атсалысыпты. Форумның материалдары қарусыздану, ядролық қаруды таратпау және ядролық қауіпсіздік секілді бүгінгі күннің өзекті мәселелеріне арналғаны қуантты. Және бір атап көрсететін жайт, осының өзі қазақстандық студенттердің Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың идеяларын қолдайтындарының жарқын көрінісі болып табылады. Сөз ретінде Қарағанды мем­­­­­­ле­кеттік техникалық уни­верситетінің Том политех­ника­лық университетімен ежелден бері әріптестік қарым-қатынаста екенін айта кетсем деймін. Екі жоғары оқу орны академиялық алмасулар және бірлескен ғы­лы­ми жобалар бойынша тығыз ынтымақтасып келеді. ҚарМТУ-дің ғалымдары мен студенттері ТПУ-дің ғылыми конференцияларына қатысса, осындай табыс­пен кері үдеріс те үнемі жүріп келеді. Осылайша, өзара ой-па­йымдар мен идеялар алмасу жанды жалғасу үстінде. Қазіргі кезде 2000-нан астам қазақстандық студенттер, ма­гистранттар мен аспирант­тар ТПУ-де оқиды. Тағы да қай­талап айтсам, болашақ маман­дар­дың, ғалымдар мен өз елі патриоттарының Қазақстан Пре­зидентінің бейбіт бастамаларын толықтай қолдайтыны қуантады. Андрей ТРУБИЦЫН, Том политехникалық университеті стратегиялық әріптестікті дамыту институтының директоры  Ресей Федерациясы