Мұғалім беделін мұғалімнің өзі ғана көтереді

Қай ғасырда, қай заманда болмасын, ғұлама ғалым әл-Фарабидің «Ұстаз жаратылысынан өзіне ай­тылғанның бәрін жете түсінген, көрген, естіген және аңғарған нәр­селердің бәрін жадында сақ­тайтын, ешнәрсені ұмытпайтын алғыр да аңғарымпаз ақыл иесі, мейлінше шешен, өнер-білімге құштар, аса қанағатшыл, жаны асқақ, ар-намысын ардақтайтын, жақындарына да, жат адамдарына да әділ, жұрттың бәріне жақсылық пен ізгілік көрсетіп, қорқыныш пен жасқану дегенді білмейтін батыл, ержүрек болуы керек» деген сөзі­нен мұғалімнің бейнесі көрініп тұр. «Мұғалімнің беделі қайтсе көтеріледі?» деген сұрақ көкейі­мізден кетпейді. Өз қалауымен таңдаған жастардың көпшілігі жоғары білімді бола тұра, қиын­дықтан қашып, басқа маман­дықтарға кетіп қалады немесе жұмысты дұрыс істемейді: бала­­лармен тіл табыса алмайды, күнделікті сабақ жоспарын жазудан қашады немесе еңбекақысын азсынады. Енді керісінше, өз мамандығын қадір тұтқан, уақытын, жаңа адамды тәрбиелеуге бар күш-жігерін ая­майтын, еңбегімнің жемісін көр­сем деген мұғалімдер әлі де бар. Мұғалім беделіне келер бол­сақ, негізі, мұғалім өз беделін өзі көтереді. Мұғалім – ерекше мамандық. Неге? Себебі, мұғалім адаммен жұмыс істейді. Алдына әртүрлі мінездегі, әртүрлі оқушы келеді. Олардың отбасындағы тәрбиесі де әртүрлі. Мұғалім педа­го­гикалық қарым-қатынас құру кезінде педагогикалық мақсатты ғана көздеп қоймай, баланың мүддесін де ескеруі тиіс. Әр бала – өзінше бір әлем. Оларды тыңдай білу, көңіл-күйін сезіне білу, баланы жақсы көру, ұжымдағы психо­логиялық ахуалды тани білу, бір сөзбен айтқанда оқушыны өзіне тең сезіну болғанда ғана мұғалім жұмысы нәтижелі болады деп ойлаймын. Баланың бойындағы қабі­летті дамытуда мұғалім үнемі із­де­ністегі, француз педаго­гы Жу­бердің «Оқыту деген екі есе оқу» деп айтқанындай, жеке көзқарасы бар және оны қорғай білетін, педагогикалық ойлау қабілеті ғылыми түрде қалып­тасқан, білім негіздерін өз бетінше оқып-үйренетін, балалармен педагогикалық үрдісте ын­тымақтаса қызмет ететін, адам­гершілік қасиеттердің барлығын бойына сіңірген, білімді, тынбай оқитын жан болуы керек. «Мұғалім – мектептің жүрегі» (Ы.Ал­тынсарин) болып табыла­тындықтан, ол барлық қасиетімен де өз шәкіртіне үлгі болуға тиіс екендігін айтудай айтып жүрміз. Дегенмен, білім беру бағдар­ламаларын жетілдіру мақсатында еліміздегі барлық педагогтардың білімін үзбей көтеріп, жаңа іс-тә­жірибелерді оқу үрдісіне енгізіп, жұмысты сыни тұрғыда дамыту, білімді бағалау жолдарын жетілдіруге айтарлықтай көңіл бө­лінуде. Мұғалімге қойылып отыр­ған қоғамдық талап өскен сайын, мұғалімнің жауапкершілігі де өсе түсуі тиіс. Әрбір мамандықтың өмірде, қоғамда өз орны бар екені рас. Қазіргі жаңа оқыту технологияларына сүйенген мұғалім беделді болу үшін «оқушы үніне» ден қоюы керек. «Оқушы үнінің» белгілі жақтаушысы Джин Раддок «Оқушылармен пікірлесудің мақсаты – қабылдаушының көз­қарасы тұрғысынан алғанда оқудың не екендігін түсіну, жекелеген оқушылар мен топтар үшін оқуды қалай жақсарту» екендігін жазады. Оқушымен пікірлесу, алаламау, жалпы алғанда, мұғалім психолог ретінде оқушының үлгерімінің жақсаруына барлық жағынан қамқор болуы қажет. Сонда ғана іс өнеді, оқушының білім алуға деген сенімі жоғары болады, оқушылар қатаң мұғалімді жақсы көреді. Себебі, талап қоя білетін мұғалім – оқушыға нағыз жанашыр мұғалім. Мұхтар ИБРАИМОВ, Абай атындағы Республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын орта мектеп-интернатының директоры   АЛМАТЫ