Қиямет-қайым ғасыры

(Күмән келтірушілер үшін жазылған пайым) (Жалғасы. Басы өткен нөмірлерде). Бұлар жаһандану құрбандары ма? Жоқ. Бұлар өз тамырын жоғалтқан кешегі құдайсыз қоғам жаңғырықтары. Өз топырағын жоғалтқан бұл ұрпақ жаһандануды құшақ жая қарсы алды. Өз топырағын жоғалтқан бұл ұрпаққа жаһан­дану Жәннаттай көрінді. Өйткені, жаһандануда та­мыр жоқ. Топырақ жоқ. Өзіндік бет жоқ. Өзін­дік мәдениет жоқ. Қазіргі батыс өркениеті тудырған жабайы жаһандану – барлық ұлттық ерекшеліктердің қас жауы. Ол бізге елірткіш саз, елірткіш ішімдік, елірткіш би, есірген жастар болып елестейді. Ұлт болашағы бұлар болмауға тиіс. Ұлт болашағы би алаңдары, казино, мейрамханаларда емес, ұлт болашағы кабинет, кітапханаларда, мектеп, балабақшаларда жасалуы керек. Бүгін біз ұрпағымызға ие болсақ, ертең ұлт болашағына ие боламыз. ЖАЛҒЫЗДЫҚ Дүниеге жалғыз келесің. Жалғыз кетесің. Жал­ғыздықтан қашып жан-жағыңды, тума-туыс, дос-жаран, бала-шағамен қоршап қоясың. Жалғыз­дық­тан қашып, қонаққа, тойға барасың. Бірақ, бәрібір топ ортасында отырып та сен жал­ғызсың. Бәрі жақын. Бәрі алыс. Жалғыздық жас келген сайын сезіледі. Тіптен жалғыз­ды­ғың­ды мойын­дай­сың. Көнесің. Айналып келгенде сол жалғыз­дық­пен жалғыз өзің бетпе-бет қаласың. Бүкіл өткеніңмен, бүгініңмен, ер­теңің­мен бетпе-бет қа­ла­сың. Жер бетіндегі сапа­рың­ды сонда ой көзінен өткізесің. Босқа өткен уақыт. Тұрмыс тауқы­меті­мен тыртаңдап байлық қуған жылдар. Пенде болғасын ол да керек. Бірақ, соның бәрі сыртқы тән азығы үшін тер төгу болыпты. Сол тер төгу жан азығына не берді? Белгісіз. Ал сенің Жер бетіндегі сапарың болса соңына таман жылжып келеді. Не істеу керек? Осыған кім жауап бере алады? Жан жұбатар жауапты кім бере алады? Жоқ. Іздеп әуре болма! Ешкім саған түбегейлі жауап бере алмайды. Жұмыр басты пенде біткеннің бәрі өзіңдей. Олар да осы сауалдарға (егер іздеген болса) жауап таба алмай әлек. Олардың да жан-жүрегінде тыныштық жоқ. Береке жоқ. Тұрақ­ты­лық жоқ. Демек, Жер бетінде сенімен күнде сырлас, күнде мұңдас жан жұбатар дос жоқ. Болуы мүмкін емес. Ол дос басқа жақта. Сенімен күнде тілдесер, күнде мұңдасар, жол көр­се­т­ер, қолтығыңнан сүйеп тірек болар, жа­бық­қанда жаныңнан табылар жалғыз дос бар. Ол – Алла. Соған бет бұр. Содан жәрдем тіле. Содан сұра. Барлық сауалдарыңа жауапты жалғыз Алла ғана бере алады. Сенің тыныштық таппай, аласұрған жаныңды жұбата алар, жұмсақ нұр, жылы алақан Аллада. Демек, сен жалғыз емес­сің. Сені жарылқаушы, жабыққанда жаныңнан табылушы сол. Сол досты тапқан күннен бастап сен жалғыз емессің. Жетім емессің. Кедей емессің. Байсың. Жаның бай. Бұған дейін байыз таппаған жүрегіңе бұрын-соңды сен күтпеген байлық келіп қонады. Құлазып тұрған жүдеу жүрек кілкіп нұрға толады. Жадау жаның жұмақ самалы желпігендей жадырайды. Бұл сезім, бұл күй бұрын-соңды сен бастан кешпеген шапағат. Алланың шапағаты. Сен оған бет бұрып едің ол да саған бет бұрды. Сен Алла жамалынан тараған нұрға бөлендің. Ең тұрақты дос таптың. Сені мәңгі сатпайтын дос. Енді сен ешқашан жалғыз емессің. Сен адамдарға басқа көзбен қарайтын боласың. БАҚЫТҚА БАРАР ЖОЛ Адам қызық құбылыс. Қанағат дегенді білмейді. Бақыттың не екенін бақытсыздық басқа түскенде біледі. Қараңызшы! Сіз әр минөт са­йын қанша ауа жұтасыз. Бірақ сіз сол жұтқан ауа­ңыз­дың арқасында тұншықпай, тірі тұрға­ныңызды ойламайсыз. Сол небары 2-3 минөт жет­песінші, ышқынып жағаға тасталған балық­т­ай шоршисыз. Немесе су. Оны да Құдай тегін әрі мол жасатыпты тіршілік үшін. Бір күн су жетпесе не болар едік. Табаныңызда қара Жер жатыр. Сізді әрі көтеріп әрі асырап тұр. Біз сол Жер қадірін білеміз бе?! Осы бізді қоршаған дүниенің бәрі тікелей немесе жанамалай бізге қызмет етіп тұр. Жарық Күн, жұлдызды түн. Жайнаған Жер беті. Соның бәрі шынтуайтына кел­генде, Адамның Ұжмақ мекені емес пе?! Адам­ға мейірімін төгіп тұрған жоқ па?! Тек адамдар ғана бір-біріне проблема тауып, осынау Ұжмақ мекенді Дозақ мекенге айналдырып жат­қан жоқ па?! Адам Жер бетіндегі өзіне Алла еншілеген ризыққа қанағат етуге жоқ. Адам бірін-бірі тонайды, қанайды, қинайды. Өлтіреді. Демек, Адам бақытсыздығына кінәлі – Адам ғана. Жер бетін басып жүруге берілген 70-80 жылдық мұрсатын бейбіт еңбекпен тыныш өткізу орны­на адамдар бір-бірінің жағасына жармасады. Неге Адам өмірі алысқан, арпалысқан өмір?! Өйткені, Адам пақыр мына өмір жалғыз рет берілген, сондықтан Жер бетінде шалқып өмір сүру керек деп біледі. Содан байлыққа, билікке таласа­ды. Алысады. Арпалысады. Адам­дық­тың ала жібін аттайды. Адам беттің арын белдеуге түйіп жү­ріп байиды. Көздеген мақсаты – байлық арқылы бақытты болу мына дүниеде. Соған қолы жетті ме?! Байлық қуып жүріп зулап өмірдің соңына жеттік. Енді бірер аттасақ, тік жардан құлағалы тұрмыз. Яғни, алда тү­не­ріп, ажал күтіп тұр. Сіз дағдарып, артқа қарай­сыз. Бақытты шағыңыз алыс­та қалыпты. Бәрі өткен. Енді сіздің бебеу қақ­қан жаныңыз қалай жұбанар?! Оны кім жұбатар?! Ащы су ма?! Әдемі қыз-келіншек пе?! Ол қызық­тың бәрінің көшесінен жүріп өткенсіз. Енді олар жұбаныш емес. Уақыт тұман сіздің көкжиегіңізді қусы­рып, қоршай орап, қуықтай тарылтып келеді. Сізді қамашаулап, өзгелерден жалғыз бөліп алыпты. Әне-міне, төңірегіңізді тұйықтап алған сол тұман сізді қылғытып жұтуға тақау. Өмір бойы ұмтылған бақыт қайда?! Байлық неге бақытқа кенелтпеді?! Сіз осыны түсінбей дал­сыз. Қателік қайдан болды? Не істеу керек? Құрметті оқырман! Осы кітап түгел сол сұраққа жауап беру үшін жазылды. Осы кітап барысында Сіз бен Біз осы бір тағдырхал сұраққа бірігіп жауап іздейтін боламыз. Адам бақыты – Адамнан. Қоғамнан. Адам бақытының қиыны да сол. Бақытың өз қолыңда емес. Өзгенің қолында. Сенің көңіл-күйіңе қала­саң да, қаламасаң да өзгелер әсер етеді. Әсіресе, отбасың, қоршаған ортаң әсер етеді. Демек, Адам бақыты үшін сенімен қоса сені қоршаған қоғам кемел болуы керек екен. Ол – қиял. Бірақ, кемел қоғамға біз қашанда ұмтылу­ға тиіспіз. Қарасақ, қоғамымыз кемшілікке то­лы. Ал, Адам жаны мінсіз, бақ-берекелі, рия­сыз, әділетке, достыққа, махаббатқа толы қо­ғам­ды аңсайды. Яғни, мінсіз тазалықты аңсай­ды. Өмір жұмыр басты пенденің (оның ішінде өзің де бар), мінсіз болмайтынын көрсетті. Бі­рақ, жүрек байғұс іздейді. Мінсіздік іздегеннің жолдасы – жалғыздық. Қоғамнан түңілу, Адамнан түңілу – жабығудың жаман түрі. Одан әрмен барар жер, басар тауың – торығу. Сонда қателік неден?! Неге сен қиялдағы қо­ғамыңды, қиялдағы Адамыңды кездестіре ал­ма­дың?! Қателік сенің қиялдағы Адам мен қо­ғам­ды аңсауыңнан. Адам қоғамы ешқашан идеал­ды болмақ емес. Өйткені, ол періште емес, Адам қоғамы. Сондықтан, қиялдағы қоғам мен қиялдағы Адамнан неғұрлым ерте бас тартсаң, Бұ Дүние бақытына барар жолың соғұрлым қысқа болуы мүмкін. Ол жол мінсіз досқа апарар жол. Мінсіз дос – жалғыз Алла. Сөз жоқ, Құдайтағала жаратқан жан ие­лері­нің ішіндегі Адам ерекше құбылыс. Ең ал­ды­мен, Раббымыз оны көрікті, милы етіп жарат­қан. Періш­телерге «Адамға бас иіңдер!» деген. Ібілістен бас­қасы бас иген. Ендеше, Адамға біз неге бас имей­міз? Ішінде өзіміз де бар, жалпы Адам бала­сы­на бас ию парыз. Ол Аллаға серік қосу емес, оның орынбасарына құрмет. Құр­мет­ті оқырман! Сіз – Алланың Жер бетіндегі орын­ба­сарысыз. Жа­ратушы Сізге сондай мәртебе берді. Бірақ, біз сол мәртебемізге лайықты өмір сүре алдық па?! Таза­лы­ғымыз, мейіріміміз, иманымыз, параса­ты­мыз сол дәрежеге лайықты болды ма?! Өйткені, Алла тарапынан бізге қо­йы­латын талап осал емес, ол өзі­нің Жер бетіндегі орынбасарына қойылатын та­лап. Орын­ба­сар! Құдайдың орынбасары! Демек Адам санасының алар шыңы алда. Рас, болса Адам өзіне Жаратушы берген мидың бүгінде не­бары 5 пайызын ғана пайдаланады екен. Адам өзіне Жаратушы берген миды 100 пайыз игерсе не болмақ?! Аллатағала Адамға сондай сұрапыл сана бер­ген. Адам сол сана арқасында алда талай ғы­лы­ми-техникалық асулардан асары хақ. Бірақ, біз дамыған сайын табыстан бас айна­лып, өзіміз­дің кім екенімізді ұмытып барамыз. Жарату­шы­мызды ұмытып, иман жолынан ауытқып, Сайтан жолына түсіп барамыз. Сөй­тіп, Аллатағаланың жердегі орынбасарының қа­дірін түсірдік. Тіптен, өз бойы­мыз­да бар адам­дықты аздырып, сайтан­дықты семірттік. Егер, біз өз бойымызға берілген адам­дық­ты асқақтата алмасақ, өзгелердің бойын­дағы адам­дықты қа­лай көтереміз?! Ондай жағ­дай­да біздің көзі­мізге төңірек толған жау, толған сайтан болып көрінері анық. Біз қоршауда қалған қас­қыр­дай аласұрмақпыз, жан-жағымыздан анта­лаған «жау­ға» қанталаған көзбен қарамақпыз. Азутіс ақ­сит­пақпыз. Ондай жағдайда кеудеміздегі Алла аманат еткен жан құлазып ұлымақ. Иман­сыз­­дық­тан. Ондай жаннан тыныштық көшеді. Өйт­кені, біз Алла аманаты – жанды таза сақта­ма­ған­дық­тан, қарайтып алғандықтан. Жан азығы – иман нұры, сол иман нұры жетпегендіктен жан қарай­ды. Қазақ ондайларды қаракөкірек дейді. Қара­көкірек сен өзіңді-өзің жек көресің. Өзіңді-өзің жек көрген сайын өзгені одан бетер жек көресің. Күллі дүниенің күлін көкке ұшыр­ғың келмек. Немесе сенің көзіңде Сайтан боп елес­тейтін қыбыр­лағанның қанын судай шаш­қың келер, қинағың, таптағың келер. Сенің қо­лы­ңа жой­қын қару берсе, сен ойланбастан күллі адамзат күлін көзді-ашып жұмғанша көкке ұшыр­ғың келер. Өйткені, сенің жүрегіңнен иман көшкен (егер онда болған болса), оның орнын Сайтан жайла­ған. Бұндай жағ­дай­да сен қауіпті Адамсың. Өзің үшін де, Адам үшін де, қоғам үшін де қауіп­тісің. Сенің отбасың осы қауіптің бірінші құр­ба­ны. Немесе, өз басыңды өзің құрбан етуің мүм­кін. Өз-өзіңе қол салуың мүмкін. Ол күн – сенің кеудеңді жайлаған Сайтанның сан шапаттап салтанат құр­ған күні. Яғни, Адам бақытсыздығының шы­ңы. Мінеки, Адамның өзін-өзі жек көруінің тірелер тұйығы. Құрметті оқырман! Сонда сіз «е, бақыттың көкесі сонда өзіңді-өзің сүю екен ғой!» деп отырсың. Өзіңді-өзің сүю Алла арқылы болса, солай. Сіз бақыттысыз. Өзіңді-өзің сүю Құдай­сыз болса, онда ол – тәкаппарлық. Тәкаппарды Алла сүймейді. Алла сүймеген Адамның бақыт­ты болуы мүмкін емес.

ДІНИ МӘТІНДЕР ҰҚСАС

Адамзат есте жоқ ескі заманнан бері ақиқат іздеген. Әділетті жерден таба алмағаннан кейін көктен іздеген. Аспан құбылыстарына Айға, Күн­ге табынған. Табиғат құбылыстарына та­бын­­­­ған. Тауға, ағашқа, суға табынған. Бұлар ақи­қатты іздеу жолындағы алғашқы баспал­дақтар болыпты. Адамзат Жаратқан Иесін іздеген. Ол көзге көрінбегеннен кейін көзге көрініп тұрған құбылыстарды құдірет деп қабылдаған. Жаратқан Иесі де адамзатты назардан тыс қалдырмаған. Өзі жаратқан Адам Атадан бастап исламият бойынша соңғы пайғамбар Мұхаммед ғалейс сәлемге дейін 124 мың пайғамбарға уахи түсірген. Әрине, олардың бәрі тарихта хаттал­маған. Тым алыс дәуір болғандықтан ұмытыл­ған. Біз тек Қасиетті Кітаптарда аттары аталған пайғамбарларды ғана білеміз. Жаратқан Ие әр заманда пайғамбарлары арқылы адамзатқа ар­на­ған сөзін түсіріп отырған. Оны адамзат Қасиет­ті Кітаптар, Қасиетті Жазбалар дейді. Сол Қасиетті Жазбалар мәтіндері өзара ұқсас. Неге? Осы сауалға жауап іздеп көрелік. Бізге жеткен діни мәтіндер ішіндегі ең ескі­лерінің бірі «Авеста». Осыдан 3,5 мың жылдай бұрын Заратуштра (Зардөш) пайғамбар түзген мәтін. (М.Бойс. «Зорастрийцы») Осы ғалым­ның жазуынша, көктем мерекесі күні таңертең өзен­ге шомылып жағаға шыға берген Заратуштра қар­сы алдында күндей жарқырап тұрған құді­ретті көреді. Оқиға Каспий теңізінің теріскей шығысындағы далада, түйелі ауылда орын ал­ған. Бұл жарқырап тұрған Құдай Даналық Иесі, яғни ескі парсы тілінде Ахурамазда екен. Ахурамазда Зәрдөшке уахи түсіреді. Оны Зәрдөш көкірегіне құйып алады. Даналық Иесі Зәрдөш­ке әлемнің ақиқатын ашады. Зәрдөш ол ақиқат жөнінде уағыз айта бастайды. Зәрдөшке аян етілген ақиқат не еді? Ол былай. Құдай жалғыз. Ол Даналық Иесі. Ол мейірбан, әділ, құдіретті. Адам жалғыз Даналық Иесіне сиынуы керек. Күн сайын 5 рет мінәжат етуі керек. Дүниені жаратқан сол Даналық Иесі. Құдай дүниені еш кемшіліксіз кемел жаратқан. Бірақ Анграмайн Сайтан Құдай жаратқанның бәріне қарсы шықты. Бәріне залал келтірді. Көкмайса даланы қураған шөлге айналдырды. Тұщы те­ңіз­ді тұзды көлге айналдырды. Адамды аз­ғыр­ды. Бір-бірімен жауластырып қойды. Ол сайтаннан корғану үшін Адам тек ізгі ой, ізгі сөз, ізгі істерге берілуі керек. Ахурамазда Құдай зұлым Сайтан Анграмайнмен Жер бетінде ақырзаманға дейін айқасады. Адам осы ұзақ та ұлы шайқаста Құдай жағына шығуы керек. Құдай Сайтанды заманақыр басталғанда жеңіп шығады. Адамдарды тірілтеді. Қыл көпір арқы­лы жүргізеді. Отты өзеннен өткізеді. Осынау Қияметқайым сынақтары арқылы жақсылар мен жамандар ажыратылады. Жамандардың барар жері мәңгілік азап болса, жақсылардың барар жері мәңгілік рахат мекен болмақ. Содан кейінгі бізге белгілі діни текст – Иудаизм жазбалары. Қасиетті Таурат. Иудаизм шамамен 3 мың жыл бұрын Таяу Шығыста пайда бол­ған. Құдайы – Яхве. Осы Құдай Синай тауын­да Мұса пайғамбарға көрініп, аян берген. Ол кезде еврейлер Мысыр перғауны қолас­тында құлдықта екен. Мұса Құдайдың қолдауымен хал­қын пер­ғауын құлдығы­нан құтқарады. Бұл оқиға біздің дәуірімізге дейінгі 14 ғасыр шамасында орын алса керек. Бізге жеткен Таурат шамамен б.д.д. 10 ға­сырда қағазға түсе бастаған. Иудаизм еврей хал­қы­­ның ұлттық діні. Бұл діннің айтуынша, еврей халқынан Ізгі Хабар Иесі шы­ғады. Бір орталыққа – Иерусалимге бағын­ған әлем сонда ғана зұлымдықтан азат етіліп, жаппай әділет, бейбіт-береке орнайды. Иудаистер Иса пайғамбарды Ізгі Хабар Иесі деп мойын­да­май­ды. Исаның пәк қыз Мәриямнан әкесіз туылуы­на орай христиандар арасында қалыптас­қан Қасиетті Үш­тік – Троицаны жоққа шығарады. Таурат бойынша әлем былай жаратылған: «Әуел баста Құдай аспан мен Жерді жаратты. Жер ретсіз, тіршіліксіз бос жатты. Суға толы тұңғиықтың үстін қара түнек жауып тұрды. Ал, Құдай рухы болса су бетінде қалықтап ұшып жүрді. Сонда Құдай: «Жарық болсын!» деді. Жарық пайда болды. Құдай жарықтың жақсы екенін көрді. Ол жарықты қара түнектен бөліп, жарықты күндіз, қара түнекті түн деп атады. Кеш түсіп таң атты. Бұл бірінші күн еді. Содан кейін Құдай «Болсын!» деп бұйырып, аспанды, өсімдіктерді, Күнді, Айды, жұлдыз­дар­ды, Жер бетіндегі жанды жануарларды жа­рат­ты. Өзіне рухани ұқсас Адамды топырақтан жарат­ты. Бұл алтыншы күн еді» Адам жалғызсырамасын деп оның бір қа­быр­ғасынан әйелді жаратты. Оларды Едем ба­ғы­на орналастырды. Бақ ортасында жақсы­лық пен жамандықты танытатын ағаш өсіп тұрды. Құдай ол ағаштың жемісін татуға Адам Ата мен Хауа Анаға тыйым салды. Алайда жыланның азғыруына ерген Хауа Ана ол жемістің дәмін татты. Адам Атаны үгіттеді. Ол да татты. Олар өз­дерінің жалаңаш екенін көріп, ұялып абыройын жапырақпен жапты. Құдай Адам Ата мен Хауа Ананы Едем бағынан қуып шықты. Жыланды да қарғап, қуып шықты. Содан кейін Тауратта Адам Атадан бастап, пайғамбарлар тарихы баяндалады. Олар Ыбрайым, Смағұл, Ысқақ, Лұт, Жақып, Жүсіп, Нух, Мұса, Дәут, Сүлеймен, т.б. пайғамбарлар. Құдай Мұса пайғамбарға Синай тауында көрініп 10 бөліктен тұратын аян берді. Олар төмендегідей: – Сенің Менен басқа ешқандай тәңірлерің болмасын! – Демалыс күнін Тәңірге бағышта! – Ата-анаңды сыйла! – Кісі өлтірме! – Неке адалдығын бұзба! – Ұрлық жасама! – Ешкімді бекерге айыптама! – Басқаның үйіне ие болуға сұқтанба! – Басқаның әйеліне сұқтанба! – Басқаның құл-күңіне, өгіз-есегіне, басқа да нәрсесіне сұқтанба! Әлемдік діндер ішінде Иудаизмнен кейінгі ескі діннің бірі – Буддизм. Буддизм б.д.д. 5 ғасырда Үндістанда Ганга өзені бойында пайда болған. (Чекалов, Кондрашов. «История религии»). Үнді патшасы отбасында дүниеге келген Гаутама қор­шаулы сарайда сыртқы өмірдің көлеңкелі жағын көрмей ержетеді. Көргені патша сарайының қор­шауындағы ғажайып гүлзар­лар, мөлдір хауыздар, жас сұлу күтушілер бо­лып­ты. Гаутама ержеткенше кәрілік деген не, қайыршылық деген не, сырқат деген не, өлім деген не – олардан хабарсыз өсіпті. Үйленіп, есей­геннен кейін ғана сыртқы өмірдің әлгі көлеңкелі кеспірін көреді. Көреді де мына сән-салтанатты өмірден баз кешеді. Өзіне бұйыр­ғалы тұрған патша тағына да қарамай, ел аралап, қаңғып кетеді. Иығында – дорбасы, қо­лын­­да – аса таяғы, жападан – жалғыз ел аралап, Адам­ға бақыт сыйлайтын ақиқат іздеп кетеді. Орман-тоғай, тау-тас арасында өзі тәріздес жаяу-жалқы ақиқат іздеп жүрген тақуа – тіленшілерге қосылады. Талай абыз-гурулардың ал­ды­нан өтеді. Талай уағыздар естіп, тәлім-тәрбие алады. Тамақ ішуден тыйылып, азға қанағат етіп жүре беретін тақуалық тірлік кешеді. Ақи­қатты аттай жеті жыл іздейді. Сонда да таба алмайды. Күндердің бір күні Гаутама жол бо­йын­дағы зәулім ағаш Ботхи саясында жатады. Бір күн емес, тұңғиық ойға малтып бір апта жатады. Ақиқат ашылмайды. Екі апта өтеді, ақиқат ашылмайды. Тек үшінші аптада ғана Ботхи ағашының түбінде жатқан Гаутаманың көкірегіне Жаратқан Ие жап-жарық нұр құяды. Гаутама бір құдірет арқасында ерекше нұрлан­ғанын көріп, көңілі қуанышқа толады. Оның нұрланған көңіл көзі алдында Адамды бақытқа бастайтын ұлы құпия – ақиқат сыры ашылады. Ақиқаттың негізгі төрт діңгегі: – Адам пешенесіне Жер бетіндегі сапары­ның басынан аяғына дейін құтаймас қиналыс (страдание) жазылған. – Қиналыс қайдан шығады? Тілектен шығады. Тілегіне қолы жетпеген пенде қиналады. Қайғы жұтады. – Сол тілек атаулыдан Адам баласы үзілді-ке­сіл­ді бас тартса, қиналыстан құлан-таза құтылады. – Қиналыстан құтылудың жолын қуған Адам – абсолютті тыныштыққа, яғни нирванаға жетеді. Міне, бақыт дегеніңіз осы. Гаутаманың көңіл көзі алдында адамзаттың бағы мен соры болған осы ақиқат ашылуы сол екен, Мара Сайтан шауып келеді. Будданы (нұр­ланғанды) жолдан тайдыруға бар күшін салады. Бұл ақиқатты адамзатқа айтпа деп жалынады. Жалбарынады. Бірақ, Гаутама алған бетінен қайт­пайды. Ол осынау Адам соры мен бағының ұлы ақиқаты жайлы ел аралап, уағыз айта бастайды. Сонымен Будда ілімі бойынша ақиқатқа ұмтылған Адам бақытқа қол жеткізуі үшін ал­ды­мен төмендегідей 8 шартты орындауы керек: 1. Сауапты сенім керек. Қиналыстан құтылу үшін құштарлықты жою керек. Надандықтан арылу керек. Рахат өмір, байлық дегеннен бас тарту керек. 2. Сауапты шешім қабылдау керек. Ол дегеніміз құштарлық, тілек дегенді ауыздықтау. 3. Сауапты сөз сөйлеу керек. Яғни, ауыздан шыққан лебіз шапағатты болуы шарт. Кесапатты сөзден бас тарт. Бос сөйлеме. 4. Сауапты іс істеу керек. Өзгеге зияны тиетін іс жасама. 5. Сауапқа толы ғұмыр кеш. Тірі жанға зияның тимесін. 6. Сауапты ойға беріл. Санаңды лас ойдан тазала. 7. Сауапты түсінікке ұмтыл. Пәле қайдан? Нәпсіден. 8. Сауапты ілім қу. Ойыңды бір нүктеге жинап үйрен. Ой тұңғиығына сүңгіп үйрен. Соған жаттық. Буддизмнен кейінгі ескі әлем діндерінің бірі – Христиандық. Христиандық б.д. 1-ші ғасырында Таяу Шығыста пайда болды. Иса Мәсіхтің алғашқы өмірбаянын жазған Матвей оның 12 шәкіртінің бірі еді. Біз осы «Інжіл Шарифке» сүйендік. Иса Мәсіх дүниеге былай келді. Оның анасы Мәриям Жүсіпке айттырылған еді. Алайда некесі қиылмай тұрып қыз Мәриям екіқабат болып қалады. Адамнан емес, Киелі Рухтың құдіретімен екіқабат болады. Мұны білгенде Жүсіп қайғы шегеді. Алайда оның түсіне кірген періште: «Ей, Дәуіттің ұрпағы! Қалыңдығың Мәриямға үйленуден бас тартпа! Оның бойына біткен бала Киелі Рухтан. Мәриям ұл табады. Оның атын Иса қой. Ол халқын күнәдан құтқаратын болады» дейді. Жүсіп Мариямға үйленеді. Дүниеге келген ұлының атын Иса қояды. Иса ержеткенде Киелі Рух оны айдалаға апарып, Сайтанның сынағынан өткізді. Тау ба­сы­на алып шығып, Сайтан оның көзіне алыс пат­шалықтарды көрсетеді. «Егер маған табын­саң, осы патшалықтардың бәрі сенікі!» деді. Иса: – Кет қасымнан Сайтан! «Құдай Иеңе ғана ғибадат етіп, жалғыз Оған ғана қызмет ет!» деп жазылған!!!» – деді. Сөйтіп, Иса Сайтанның азғыруына ермеді. Ол халық алдына шықты. Уағыз айтты: – Кісі өлтірме! – Ұрлық жасама! – Өтірік айтпа! – Ата-анаңды сыйла! – Өзіңді қалай сүйсең, маңайыңдағыларды солай сүй! – Құдай Иеңді шын жүректен сүй! – Жер бетінде өздеріңе дүние-байлық жинамаңдар! – Байлықты көкте жинаңдар! – Не ішіп-жейміз, не киеміз деп уайымдамаңдар! – Ертеңгі күн туралы уайымдамаңдар! – Құдайдан сұраңдар! Сонда ол сендерге береді! Есікті қағыңдар, сонда ол ашылады! – Неке адалдығын бұзбаңдар! – Жауларыңды жақсы көріңдер! – Зұлымдық жасағаннан кек алма! – Егер біреу бетіңнің сол жағынан ұрса, оң жағыңды тос! – Тәнді өлтірсе де жанды өлтіре алмайтындардан қорықпаңдар! Одан да тәнді де, жанды да Дозақта құрта алатын Құдайдан қорқыңдар! Құдайды ғана қастерлеңдер! – Сендерге шын айтамын, адамдар айтқан әрбір жағымсыз сөзі үшін Қиямет сотында жауап береді. – Ақырет күні періштелер келіп, жамандарды жақсылардан ажыратады. Жанып тұрған Тозақ отына лақтырады. – Осы күнаһар дүние адамдарды теріс жолға азғырғаны үшін қасіретке ұшырайды. – Күнәларына өкініп қайғырғандар бақытты. – Кішіпейілділер бақытты. – Мейірімділер бақытты. – Жүректері пәк тазалар бақытты. – Мен Құдай тағайындаған Билеуші бола тұра өзіме қызмет еткізуге емес, өзім қызмет етіп, көптеген адамдардың азаттық төлемін өтеу үшін құрбан болуға осы дүниеге келдім. – Киелі жазбаларды және Құдайдың құді­ретін ұқпағандықтан қателесіп жүрсіңдер! Смағұл ЕЛУБАЙ.