Шаманизм – табиғатпен тұтастық

Венгрия және Қазақстан Республикалары арасында дипломатиялық қатынастың орнағанына 25 жыл толған мерейлі меже қарсаңында, Венгрия елшілігі мен Түркі академиясы халықаралық ұйымы (TWESCO) бірлесе отырып, мажар ғалымы, танымал этнограф, профессор Михай Хоппалдың шаманизм-бақсылық жайлы ұзақ жыл зерттеген еңбегінің нәтижесінде түсірілген фотоларды жинақтап «Шамандар және жора-рәсімдер» атты көрме ұйымдастырды. 

Егемен Қазақстан
13.10.2017 2738

Шаман немесе шаманизм ұғымы бүгінгі таңда Алтай-Саян халықтарының ескі та­ным-дәстүрі мен наным-се­німіне негізделген ұғым ре­тінде белгілі. Бұл тақырыпты алғашқы болып ХІХ ғасырда зерттеген ғалымдардың бірі Шоқан Уәлиханов: «Шамандық дегеніміз – әлемдік дүниені сүю, табиғатқа деген шексіз махаббат және рухты қастерлеу» деген екен.

Ал өткен ғасырда еуро­па­лықтар тарапынан шамантануға зор үлес қосқан адам – мажар этнографы Диосеги Вилмош. Бұл оқымысты 1972 жылы 50 жа­сында дүниеден өткен соң, оның ісін шәкірті Михай Хоппал жалғастырған. М.Хоппал мырза күллі Еуразия даласын кезіп, көне шаманизмнің бүгінгі көзі тірі бақсыларымен кездесіп, олардың салт-жоралғыларды орындау барысын суретке түсіріп, деректі фильм жасаған. Ұзақ жылғы із­деністің арқасында 2015 жылы ғалымның «Шаманы – Культуры – Знаки» атты кітабы жарық көрді. Қазіргі таңда Венгрияда ағылшын тілінде «Шаман» атты журнал да шығады.

Сонымен жоғарыдағы мәдени шараны ашып, сөз сөйлеген Түркі академиясы халықаралық ұйымының басшысы Дархан Қыдырәлі, Алтайдан бас­тау алған дала өркениетінің бағ­зыдағы көрінісі шамандық пен бақсылықта біздің де ежелгі дәстүр-ғұрпымыз сіңірілгенін, сон­дықтан да жоғарыдағы көр­менің маңызы қазіргі Елба­сы­мыздың рухани жаңғыру кон­цепциясымен үндестік тауып тұрғанына тоқталып, Ұлы Дала өркениетінің Еуропадағы өкілі мажар бауырларымыз осындай келелі іске мұрындық болумен қатар, Түркі академия­сы сияқты халықаралық беделді құры­лымға бақылаушы мүше болып отырғанына үлкен риза­шылығын білдірді.

Көрменің тұсаукесер рәсімі үстінде жиналған көпшілікке өтіп жатқан шараның маңызы жайлы толымды ой айтқан филология ғылымдарының докторы, түркі һәм алтайтанушы ғалым Әділ Ахметов, Алтайдан басталып, Дунайда аяқталатын Ұлы Дала өркениетінің бір саласы шамандық-бақсылықтың фотокөрме ретінде баяндалуы түркілік жаңғыртудың бір тетігі десе, антрополог-академик Оразақ Смағұлов күллі түр­кі тектестердің бас қосу мақ­сатында тәуелсіз Қазақ елінің атқарып отырған игі ісіне, бүгінгі мажарлық бауырлардың үлес қосып отырғаны қуантады, дегенге тоқталды.

Сонымен қатар көрменің ашылу салтанатына Сыртқы істер министрлігі Жалпыазиялық ынтымақтастық департаментінің директоры Ә.Бақаев, Моңғо­лия­ның Қазақстандағы Төтен­ше және өкілетті елшісі Лувсан Баттулга, Жапонияның Қазақстандағы Төтенше және өкілетті елшісі Исиро Кавабата бастаған басқа да елшілік өкілдері қатысты.

Маңызды жиынның со­ңында Венгрияның Қазақ­стандағы Төтенше жә­не өкілетті елшісі Андраш Ба­рани Түр­кі академия­сы халықаралық ұйы­­мының басшысы, «Егемен Қазақстан» респуб­ликалық газеті» акцио­нерлік қоғамы Бас­­­­қарма төрағасы Дархан Қы­дырәліге еларалық мәдени бай­ланысты нығайтып, түркі-мажар ұланы Иштван Қоңырдың мұрасын насихаттауға қосқан үлесі үшін Мажарстан прези­дентінің жарлығымен жоғары мемлекеттік марапат – «Ры­цар­лық крест» орденін салтанатты түрде табыс етті.

 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

 

Суреттерді түсірген

Ерлан ОМАР,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.10.2017

Студенттерге арналған «Ұлы дала жастары» жобасы іске қосылды

22.10.2017

Қостанайда полицейлер көкпар тартты

22.10.2017

Жанат Жақиянов жеңіліп қалды

21.10.2017

«Хабар» агенттігі БАҚ өкілдері арасында дәстүрлі футбол турнирін өткізеді

21.10.2017

Кенияда журналистер мінген тікұшақ көлге құлады

21.10.2017

5,5 пайыздық мөлшерлемемен несие бере бастады

21.10.2017

Роналду жылдың ең үздік футболшысы атанды

21.10.2017

Мешітті тонаған азамат ұсталды

21.10.2017

Кәсіпкерлер палатасы есеп берді

21.10.2017

Қазақ романсиадасына 20 жыл

21.10.2017

Қырғыз саясаткері Нұрсұлтан Назарбаевқа өтініш білдірді

21.10.2017

Сарыағаштық шаруалар қайта өңдеу ісін жандандыра бастады

21.10.2017

Газ келді. Қосуда қиындық бар

21.10.2017

Рухани келісім – бейбітшілік негізі

21.10.2017

Ауғанстан мешіттеріндегі жарылыстан құрбандар саны артуда

21.10.2017

Түркияда Қазақстан мәдениеті мен киносының күндері

21.10.2017

Қостанайда құқық қорғау қызметтері орталығы ашылды

21.10.2017

Қарттар үйіне көтеру құрылғысын тарту етті

21.10.2017

Қостанайда полицейлер көкпар тартты

20.10.2017

Қазақстанның Қауіпсіздік Кеңесінде кадрлық өзгерістер болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Дауыл алдындағы тыныштық болып жүрмесін

Төрткүл дүниені тығырыққа тіреген 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы мен 2009 жылғы «ұлы рецессиядан» енді ғана оңала бастаған әлем экономикасы 2016 жылдан бастап баяу да болса тұрақты даму бағытына бет бұрды.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Шексіз білім

«Білім шексіз бе, әлде білімнің шегі бар ма?» деген сұраққа жа­­уап­ іздеп жүріп, Оксфорд уни­вер­ситетінің профессоры, матема­тик Мар­кус дю Сотойдың «Біз нені біле алмаймыз: білім шегіне сая­хат» («What we cannot know») ат­ты кітабын сатып алдым. Про­фес­сор бұл кітабында нөлден бас­­­тап жетіге дейінгі межені бел­гілейді. Нөлінші межені «Белгілі, бірақ белгісіз» әлде «Белгілі, бірақ бей­мәлім» деген дұрысырақ па?­ Біз біле­тін нәрседен бастап еш­қашан біле алмайтынға, ал одан шек­сіздікке дейінгіні тұспалдайды. Біз нені білмейміз және нені біле ал­маймыз? 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ұялы байланыс: ұтқан кім, ұтылған кім?

Бүгінде ұялы телефонды пайдалан­байтын адам кемде-кем. Олай болса осынау ертелі-кеш қолымыздан тастамай «рахатын» көріп жүрген игілік үшін кімдерге қанша ақша санап береді екенбіз?  

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қарсылық па, таршылық па?

«Біреу Алматыға бір «КамАЗ» сәбіз әкеліп төгіп, елге тегін таратты» деген хабардың шығуы мұң екен, веб-сайттар ақырғы жаңа­лықтың айналасына шыбындай үймеледі. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу