Әдебиет • 15 Ақпан, 2018

Біз олай келіспеген едік...

474 рет
көрсетілді
11 мин
оқу үшін

Нұрбол Келекеұлы Әубәкіров 1986 жылы 21 қарашада Алматы облысы, Ұйғыр аудандық әскери комиссариаты тарапынан әскерге шақыртылған. Шыршықтағы оқу-жаттығу бөлімінде байланысшы мамандығын меңгерген. 1987 жылы ақпаннан 1989 жылдың 16 қаңтарына дейін Ауғанстандағы Кеңес әскері шектеулі контингентінде қызмет еткен. «Жауынгерлік қызметі үшін» («За боевые заслуги») жауынгерлік медалімен және бірнеше медальдармен марапатталған. Қазақстан Қарулы Күштерінде станса бастығы лауазымында қызмет етіп, 2012 жылы зейнетке шыққан.

Біз олай келіспеген едік...

Бұл жерге бір келіп кеткен едім. Той болатын мейрамхананың алдында кісі қарасы көрінбейді. Сұрап білгенім, сағат тоғыздарда ашылады екен. Машинадан екі үй әрідегі досымның ауласына қарап отыр­мын. Өзін сағынып, көргім келіп-ақ тұрғаны. Алайда оған деген өкпем бар. Алғаш оны іздеп келгенімде, үйінде болмай шықты. Балалары осы көшенің бойы­­на орналасқан әскери бөлімдегі кезек­­шілігіне кеткенін айтты. Тексеріп өткізу пунктіне келіп, ондағы сержанттан теле­фон арқылы шақырып беруін өтінгем. Ол мені көргеніне балаша қуанды. Ко­мандирінен рұқсат сұрайтынын айтып, жібергісі келмеді. Кезекшілердің көн­бегеніне қоймай, қақпаны аштырып, машинамен ішкі аулаға кіргізді. Сағыныш оты лаулап тұр. Лауламағанда ше? Нұрбол ме­нің көңілімнің төріндегі, әскерде қыз­меттес болған жақын адамдарымның бірі емес пе. Дос дегеннен гөрі бауырға жа­қын­дау. Екеумізді бауырмал еткен ауған даласы еді.

Парван провинциясындағы жанар-жағармай қоймасында менен жарты жыл бұрын қызметін бастапты. Заставаға келіп тұратын Зуич деп атап кеткен жігіттен он­да бір қазақ жігітінің бар екенін естіп, дереу шақыртқан едім. Ертесіне-ақ жетіп келді. Таныстық, достастық, сосын бауыр бол­дық. Шет жұртта басқа таңдауымыз да жоқ еді. Содан кейін кездесуіміз жиі­лей бас­тады, көбіне Зуичпен немесе оның қа­­сындағы аты-жөні ұмытылған жігітпен бірге келетін. Ол жігіт те, Зуич те гитараның құлағында ойнайтын. Он­дай кезде заставада ән шырқалатын. Авто­матты құшақтап, білгенімізше әнге қосылатынбыз. Уақытының кеш болғаны­на қарамай, олар біздің көңілімізді қимай­тын. Кей әндерді бірнеше қайталап шыр­қай­тын. Әскери рух көтеріліп, ешнәрсе қор­қынышты болмай, көңіліміз өсіп қалушы еді.

Әскери операциялардан соң біз бір-бі­рімізді іздейтін болдық. Бірінші кезекте соғыстағы адам шығынын, қай бөлі­м­нен қай жақтың жігіттері қайтпай қал­ғанын білуге асығатынбыз. Аман-есен оралып, көріскенімізге қуанатынбыз. Бір тапсырмадан соң Нұрбол Әубәкіров «Жауын­герлік қызметі үшін» медаліне ұсынылды. Ерлігінің еленгеніне риза болдық.

Жерлесім арқылы мен алматылық Фар­хатпен таныстым. Ал оған Жаркент­тің Алтыүйінен келген Анарбек Байыс­беков­тің қызмет орынын айттым. Баграм аума­­ғы­ның шетіндегі күзет постымызға жер­лес­тер іздеп келгенде бөтен адамның кі­руі­не тыйым салынғаны естен шығып ке­те­тін. Мина, дыбыс, жарық шығаратын қондырғылар орнатылған жерлерді олар да жаттап алған еді. Бір-бірімізден алшақ, бөлек-бөлек бөлімдерде болсақ та, амалын тауып, хабар алысып, жолы­ғы­сып тұр­дық...

Енді, міне Шонжыда Нұрболдың кезекшілік орнына келуіміз сол-ақ еді, алыстан жердің шаңын бұрқыратып бір «уазик» жетті. Одан шыққан офицер айқайға басып, оны сөгіп қоя берді. Шынында да, бөтен көлік бірден көзге түсетін.

– Қызыл көлік сені қып-қызыл зиянға ұшыратты, – деймін оған. Кабинадан шықпай отырып байқағаным, әскери нысанға бөтен адам кіргізгені және көнбе­геніне қоймай рұқсат алып, жұмыстан босап шыққаны үшін бірнеше нарядты арқа­лады. Әйелі Мәдина да сол жерде әскери қызметші екен, оны сабырға шақы­рып, уайымдап жүрді. «Қанды көйлек досым келіп тұр» деп қоймағанына не дер­сің. Әскерден соң Нұрболға бұл бө­лім­шеге орналасу оңай болған жоқ. Хат жазған соң, Қорғаныс министрі өзі ара­лас­қанын білем. Енді міне, қызметіне нем­құрайдылықпен қарағанына мен себепкер болып тұрмын.

– Қоя бер, сені көрмегелі неше жыл бол­ды? Қалаға кетіп жоғалдың, – деп өз сағынышын білдірді. Ол аз болса, маши­намның көрімдігіне бір қой атады. Кафеде отырып, өткен күндерді еске алдық.

Бұдан кейін де неше мәрте келдім. Бір­де жұмыста, бірде Сүмбеде, енді бір­де демалып жатады. Үйіне ұялы телефон нөмірімді қалдырсам да, ешқандай қоңы­рау келмеді. Жаңағы айтқан ренжуімнің се­бебі осы ғой.

Араға жылдар салып, тағы да, оның кө­шесінде, үйінің алдында тұрмын. Кенет ол сыртқа шығып мен жаққа қарады. Кө­лікке жақындап келіп таныды. Көлік терез­есін түсіріп амандасқаныма аң-таң.

– Неғып отырсың? Үйге жүр, – дейді.

– Жоқ! – деймін мен.

– Неге? – Нұрбол біртүрлі түсінбей тұр.

Бүгін мейрамханаға келгенімді айтып, оның шақыруына бірден келісе қоймадым. Нұрболды іздеп неше мәрте келгенімді, өзінің бір рет те хабар­ласпағанына қара қа­зандай өкпемді жа­йып салдым. Не айтсам да көтеретініне сенімді болғандықтан ғой бұл.

Ол маған тойдың тым кеш басталатынын айтып, үйіне кіруге көндірді. Аудан орталығы болса да, мұнысы қы­зық екен. Дастарқанға шай келтіріліп, Мә­дина лезде ет турап, картоп аршуға кіріс­ті. Қуыр­дақтың иісі лезде үй ішіне тарап кетті.­ Үстел үсті лезде құрт-май, бауыр­сақ­пен әрленді. Нұрбол мені көр­геніне мәз болып, әйеліне жарылып отырды. Дас­тарқанға жақындаған балаларына да мақ­тап қоймайды.

1989 жылы Ұйғыр ауданының Ауған­станда қызмет еткен жігіттерін Шон­жыдағы бір жиналысқа шақырды. Одан соң екеуімізді колхоз бастығы Кемал аға Әденов өзі «уазигіне» отыр­ғызып, Сүм­беге алып кеткен еді. Ма­мамның менен хабар алу үшін оның аулына барып, Нұрболды көріп, шайға қарамай-ақ дереу кері қайтқанын Анархан ападан сонда есіттім. Кейін білгенім, «Ауған­станнан Сүмбенің бір жігіті келіпті, сіз­дің ұлыңызды таниды екен», дегенді ес­ти сала шешем бар жұмысын қойып жолға шығады. Сұңқардан жол-жөнекей көліктермен ауданға келіп, ауыл автобусына үлге­ріпті. Үлкен ағамның автопаркте гараж бастығы екенін айтқан соң жүргізуші тұра Келеке ағаның үйіне апарады. Ұлының амандығын, аз күнде оралатынын біліп, Нұрболды құшақтап сүйіпті. Шопыр шешемнің көз жасын орамалына сүртіп шыққанын көріп, қатты уайымдағаны, автобустағы жолау­шылар оны аяп, басу айтқаны туралы кейінірек ағамнан білдім. Ұлдарын күткен мыңдаған ата-аналар сияқты, мені де ту­ғандарым дегбірсіз күтті.

Нұрбол Баграмдағы бір оқиға жайлы сөз бастады. Шынтуайтына келгенде, мен ол туралы мүлдем ұмытып қалыппын, еске салды:

...Қарауыл дабыл көтеріп, Барихейль қышлағы маңында «шурави» әскерінің жүр­генін баяндады. Комбат Степан Ярощуктың өзі МТ-ЛБ-ға отырып, бір эки­­паж сол жерге жетіп бардық. Ауған қышлағы төңірегіне қыдырып шық­­­қан Зуич пен біздің Нұрбол екен. Аяқ­тарында ақ «адидас» кроссовка, Нұрболдың үстін­де ауған дүкендерінде сатылатын «командос» костюмі бар еді. Бұйрық бойынша, қа­ру кезеніп, қоршап тұрдық. Бұл, әсіресе мен үшін өте ыңғайсыз әрі аянышты кез болды. Комбаттың машинаға шығу бұй­рығына олар көнген жоқ. Зуич, егер қару қолданылып, күштеп мәжбүрлесек, жа­рып жіберетінін айтып, қалтасынан гра­ната шығарды. Дөрекіліктің арты жақ­сы болмайтынын ескертіп, капитан оларды тәртіппен түзеу батальонына жіберт­кізетінін мәлімдеді. Нұрбол менің көзіме жиі-жиі қараумен болды. Мен оған қазақ­шалап, үнсіз қалуын, Зуичтің ызасын басып, бізді келісімге шақыруын өтіндім. Қаһарлы комбатты да көндірдік әйтеуір.

– Сосын қалай еді? – деп оның толық­тыруын күтемін. Ауған тақыры­бына көп қызыға қоймайтын біздің әйелдерден өз­геше тамақ дайындап жүрген отанасы біз­дің әңгімемізді ұйып тыңдап тұр.

– Есіңде жоқ па, бізді МТ-ЛБ-нің алдына салып бөлімшемізге дейін жүгіртіп бар­ғандарың?

– Көрінбей жүргенің сол екен ғой, – деп әзіл­деп қоямын. Мүмкін, дұш­пандардың «шура­вилерге» қарсы өш­пенділігі күшей­ген кездегі әреке­тіміз дұрыс та болған шығар. Соғыс мейі­рімсіз. Онда мүлт кетуге бол­май­ды, қа­телікті кешірмейді соғыс. Нем­­құрай­дылық пен қателік қаншама жігіт­тердің өмірін қиғанын бәрі біле бер­мейді. Түнгі поста тұрып темекі шеккен қарауылдың дұшпан мергені тарапынан оқ­қа ұшқаны, биіктікті бағындыруға бара жатып, жүк ауырлығына шыдамай, консервіленген кашасын тас үстіне қал­дырып, қайтар жолда алмақ болған жауын­гердің жараланғаны соның дәлелі. Бір қарағанда тыныш көрінген қышлақ шетіндегі кейбір жерлерге жаяу әскерге қарсы, ал жолдарға танкіге қарсы фугас­тарды қойып тастайтын. Жайылып жүр­­­ген қойлар немесе «бачалардың» біз «барбухайка» деп атайтын машина­лары жарылғанының талай мәрте куә­сі бол­ғанбыз. Кейбір блокпостарда тап­сырмаға салғырт қараудың салдарынан адам шығынына жол берілгенін де ести­тінбіз.

– Расында да, көп нәрселер естен шы­ғ­ып­­ты. Кейінгі тағдыр қалай болды?

Досымның айтуынша, Зуич қасын­дағы сері­гінің кім екенін айтпай, бірнеше күн гауптвахтада отырып шығыпты. Нұрбол казармаға бармай-ақ, жанармай өлшеу орнында қалдырған әскери киімін ауыстырып, түк білмегендей жұмысына кіріседі. Командир, сірә, Зуич пен бет әлпеті ақ-са­ры Нұрболға қарап екі орыс сарбазы деп баян­даған болуы керек.

Біз біраз нәрселерді еске алып, бір­ мар­қайып қалдық. Анарбек туралы­ да қы­зық естеліктер айтылып, оның жара­қаттан кейінгі қазасына қайғырдық. Мейірімсіз соғыс бізді мейірімділікке үйретті.

Терезенің арғы бетінде көліктер кө­бе­йіп, мейрамханаға адамдар жинала бас­­тады. Қоштасып, сыртқа шықтық. Ен­ді мүмкіндігінше жиі көрісіп тұруға келіс­тік. Бірақ келісімнің орындалмай жүр­геніне де санаулы жыл өтіпті. Күйбең тір­лік. Бауырымды сағынып жүрмін...

 

Минәмжан АСИМОВ,

журналист