Қытайдағы конституциялық реформа: Си Цзиньпиннің мүмкіндіктері артты

Жексенбіде Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы конституцияның өзгертілген нұсқасын мақұлдап, бір адамды екі мерзімнен артық төраға болдырмайтын шектеуді алып тас­тады. Бұл Қытайдың бүгінгі басшысы Си Цзиньпинге және оның орынбасарына биліктің келесі мерзімдеріне сайлануға жол ашты. Бес жылдық екі мерзімнен тұратын бұл шектеуді алып тастауды үстіміздегі жылдың ақпанында Қытай коммунистік партиясы ұсынған.

Егемен Қазақстан
13.03.2018 2637

Қытай саяси жүйесінің ерек­шелігіне байланысты Комму­нистік партияның жиналыстары әдетте формалды сипатта өте­ді. Тиісті шешімдер мен өз­ге­рістер оған дейін бейресми қа­был­данып, партия жиналысында елдің түкпір-түкпірінен келген депутаттар ұсынылған өзге­ріс­терді бірауыздан мақұлдайды. Кешегі жиында халық өкіл­дері дәстүрден айнымай, консти­ту­цияның жаңа мәтінін қолдады. Дауыс беруге қа­тыс­қан 2964 де­путаттың бар бол­ғаны екеуі қарсы дауыс беріп, үшеуі қалыс қалған. Қалғаны пар­тияның күн тәртібіндегі бас­тамаларын тү­гелдей қостап шықты.

Си Цзиньпин Қытай ком­му­нис­тік партиясының төрағасы болып 2013 жылы сайланған болатын. Осыған дейінгі консти­туция бойынша, ол 2023 жылы лауазымын босатуы тиіс еді. Дәстүр бойынша, ел басшысы өзінің ізбасарын партия съе­зінде таныстыруы керек болған. Алайда Си Цзиньпин Ком­му­нистік партияның өткен жылдың қазан айындағы ХІХ съезінде ешкімді ұсынбады. Сол кезден бас­тап Қытайдың бүгінгі басшы­сын Мао Цзэдунға теңеу күшейе түсті. Конституциялық шектеу ресми түрден алынған соң, Си Цзиньпиннің қуаты одан әрі артатынына ешкімнің кү­мә­ні қалмады. Соңғы саяси рефор­маның арқасында енді ол мемлекетті екінші мерзімнен кейін де басқара алады.

Екі мерзімдік бұл шектеуді 1982 жылы Аспанасты елінің әлемге әйгілі реформаторы Дэн Сяопин енгізген. Батыстың бұқаралық ақпарат құралдары Қытайдың бұл жаңалығын жарыса жазып, алаңдаушылық білдіруде. Саясаттанушы Айдос Сарымның ойынша, Батыстың Қытайдың бұл қадамына қатысты теріс пікір білдіруі орынсыз. «Қытай бөлек өркениет. Сол себепті оның өзіндік таңдау жасауға толық қақысы бар. Бұл – ешқашан да басқа елдің пікіріне назар аудармайтын мемлекет. Кезінде КСРО билігінің дегеніне көнбеген, капиталистік жолға түссе де, алпауыт елдерге құлақ аспаған дейді», сарапшы.

Ал Қазақстан Республикасы Пре­зи­дентінің жанындағы ҚСЗИ-дің бас ғылыми қызметкері, танымал қытайтанушы Константин Сыроежкиннің айтуынша, Қытайға қазір реформалар керек-ақ және Си Цзиньпинге ерекше мәртебе беру қажеттілігі осы­дан туындап отыр. Ал оған қар­сы жауап ретінде Вашингтон Пост басылымының журналисі Джо Макдональд «Қытайдың лауа­­зымды тұлғалары Си Цзинь­­пиннің билікте оты­руы оның ұзақ­ мерзімді жоспар­ларын жү­зеге асы­руы­на мүм­кін­дік береді деген ой­ды алға тар­тады. Алайда бұл қыс­­қа уақыт аралығында тиімді ше­­­шім бол­ғанымен, ұзақ уақыт ара­­лығында экономика үшін қиын жағдай туғызуы мүмкін, дейді.

А. Сарымның пікірінше, 1929 жылғы АҚШ-тағы қаржылық дағдарыстан соң Батыс елдерінде де мықты басқарушылар бол­ған. Америкада Рейганды, Ұлы­британияда Тэтчерді, Герма­нияда Кольді, Францияда Мит­теранды мы­салға келтірген сарап­шы өт­кен ғасырдың 60-70-80 жыл­да­ры тұлғалығы басым саясат­кер­лердің билік еткенін, Си Цзиньпин де Мао Цзэдун мен Дэн Сяопин секілді тұлға екенін айтады.

Конституциялық рефор­ма­ның екінші маңызды жаңалығы – Ұлттық қадағалау комиссиясы деп аталатын жаңа ұйымның құрылуы. Комиссия ҚХР-дың коррупцияға қарсы ең жоғарғы агенттігі болмақ. Ол – мәртебесі бойынша Мемлекеттік кеңеспен және Орталық әскери комиссиямен тең дәрежедегі мекеме. Си Цзиньпин билік басына келгеннен бастап парақорлықпен күрес науқанын белсенді жүргізіп келеді. Кейбір сарапшылардың ойынша, ол осы арқылы саяси қарсыластарын әлсіретіп, өз билігін нығайтуды көздеген.

Елбасы қоры жанындағы Әлемдік экономика және сая­сат институты «Еуразиялық зерт­теулер» бағдарламасының жетек­шісі, қытайтанушы Руслан Изи­мов мұндай мекемелерді құрып, оларға өз адамын тағайындау арқылы Си Цзиньпин өзінің сая­си әлеуетін арттырғалы отыр. Бұл ҚХР төрағасының ұлттық деңгейде құрып отырған алғашқы мекемесі емес. «Си Цзиньпин ам­бициясы жоғары саясаткер болып шықты. Ол ішкі саясатта да, ел экономикасында да ауқы­мы кең өзгерістер жасағысы келе­тінін көр­сетіп келеді. Осыған дейін елді жеті-сегіз адамнан тұра­тын сая­си бюро басқарды және бюро мүшелерінің шешімдерді бұғат­тау құқығы болды. Кешегі өзгеріс­тер­ден соң, Аспанасты елі ұжымдық басқарудан бас тартып, жеке-дара басқаруға ауысуда. Егер оның бірнеше мерзімге сай­лана алатынын ескерсек, бұдан да басқа өзгерістерді күту­ге болады. Саяси жүйе өзгеруі мүмкін», дейді сарапшы.

А.Сарымның айтуынша, прези­дент болудың мерзімдік шек­теуін алу жалғыз Си Цзинь­пиннің қалауы ғана емес, бұл – Қытайдың ішкі қажеттілігінен туын­даған жағдай. «Бұл – ҚКП-нің ортақ консенсустық пікірі. Капитализм жүйесінің жоға­ры ықпалына олар да алаң­даулы. Капитализм дәстүрлі инс­ти­туттардың бәрін жойып келеді. Кешегі адал коммунистер бүгінгі жүйеде жемқорға айналып жатыр. Осы себепті Қытай дәстүрлі инс­титуттарды нығайтуға мүдделі. Мұндай институттардың бірі – күшті көшбасшылық».

Көрші елдегі өзгерістер Қа­зақ­станға қалай әсер етпек деген сұрақ та бізді мазалайтыны жасырын емес. Осы орайда, Р.Изи­мов Қытайдың қуатты болуы Қазақстанға тиімді екенін ай­тады. Оның ойынша, егер Қы­тай құлдырап, демография, миг­рация, азық-түлік тапшылығы секілді мәселелерді реттей алмаса, көрші елдерге төнетін қауіп күшейеді. Бұл пікірді А.Сарым да қуаттап отыр.

ҚХР-дың саяси жүйесіндегі соңғы өзгерістер әлемдік гео­сая­сатқа да әсері болмақ деген пайым­дар бар. Қытайдың бел­­сен­ді экономикалық дамуы, әс­кери әлеуетінің артуы, ин­вести­циялық саясатының нығаюы осы­ның алғышарттары болса керек. Осыған дейін Қытай әлем­дік державалардың арпалысы­на араласпай, ішкі дамуына көңіл бөліп келсе, соңғы уақыт­та әлемдік держава болуға талпы­ны­сын ашық көрсетуде. Давос­тағы экономикалық форумда Си Цзиньпин әлемдік держава бо­луға дайынбыз деуі осыған дәлел болса керек.

«Си Цзиньпиннің келуімен Қытай сыртқы саясаттағы өз ор­нын қайта қарауда. Елдің бұрын­ғы басшылары Ху Цзиньтао мен Цзян Цзэминь Қытайдың да­му­шы держава екенін алға тарту­мен болды. Дамыған емес, да­мушы. Осы арқылы олар әлем­дік гегемон болуға асықпай­тынын жеткізіп отырды. Си Цзинь­пиннің басқаруындағы бүгінгі Қытай әлемнің көшбасшысы бола алатынын, оған деген жа­уап­кер­шілікті көтере алатынын жұрт­қа жеткізіп келеді», дейді Р.Изи­мов.

Төрағалық ету мерзімін шектеуді алу мен Ұлттық қада­ғалау комис­сиясының құры­луынан бөлек,  конституциялық өзгерістің тағы бір маңызды жаңалығы бар. Мао Цзэдун мен Дян Сяопиннен кейін тұңғыш рет конституцияға ел басшының аты енгізілді. Бас­ты заңда Си Цзиньпиннің есімі аталып қана қоймай, «Си Цзинь­пиннің ойлары» атты фи­ло­со­фиялық пайымдары да орын алған. Қайткен күнде де Си мыр­­за­ның ел бас­қарған уақыты Қы­тай тарихында арнайы па­рақ­ша болып жазылатыны анық.

Дархан ӨМІРБЕК,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.06.2018

Семейде қала әкімі полиция қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

23.06.2018

Бүгін - Мемлекеттік қызметші күні

23.06.2018

Қызылжарда Мағжан Жұмабаевқа ескерткіш орнатылды

23.06.2018

Семейде суға кеткен Бобровка тұрғындарының үйлері жөнделіп жатыр

23.06.2018

Дипломаттар халықаралық күн тәртібінің өзекті мәселелерін талқылады

22.06.2018

«Нұр Отан» Маңғыстау облыстық филиалы мемлекеттік және полиция қызметкерлерін марапаттады

22.06.2018

Қазақстан мен Ресейдің парламентаралық ынтымақтастығы нығая түспек

22.06.2018

Қазақстанның Ауыр атлетика федерациясы 2020 жылы Азия чемпионатын өткізуге ниет білдіргенін растады

22.06.2018

Маңғыстау облысында «Нұрлы жер» және «Қолжетімді баспана» бойынша отырыс өтті

22.06.2018

Астанада медиабілімнің даму мәселелері талқыланды 

22.06.2018

Солтүстік Қазақстанда бұршақ жаууы мүмкін

22.06.2018

Астана қаласы маңындағы орман көлемі 100 мың га дейін кеңейтіледі

22.06.2018

«Ақтау Теңіз Порты» АЭА мен DP World инвестициялық жобаларды жүзеге асырмақ

22.06.2018

Қызылорда облысында «Жасыл» технологияларды енгізу бойынша меморандумға қол қойылды

22.06.2018

Сыртқы істер министрлігінде Қазақстанның Польшадағы Елшісінің брифингі өтті

22.06.2018

Кіші Аралда желкенді кемелер жүзе бастады

22.06.2018

Шымкентте «Миграциялық ХҚО» ашылды

22.06.2018

Астраханьда Астананың 20-жылдығына арналған фотокөрме өтті

22.06.2018

Қызылорда облысында жыл басынан бері 66 млрд теңге инвестиция тартылды

22.06.2018

Мамин Павлодар және ШҚО-ның инфрақұрылымдық жобаларын тексерді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Бас ауырып, балтыр сыздағанда...

Халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау ісі мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі екені дау тудырмайды. Дегенмен қолға алынған әлеуметтік шаралардың ойдағыдай жүзеге асуына кейбір келеңсіз жағдаяттардың кедергі келтіріп, тұрғындардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізіп жататыны жасырын емес.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу