Ауылдарды сақтаудың амалы қайсы?

Ауыл халқы азайып барады. Неге? Ешкім­ге ештеңенің керегі жоқ болып кеткен бүгінгідей заманда ол жағын ойлап бас қатырып жатқан да бірде-бір жан жоқ. Бар айтатын уәждері – урбанизация. Бір есептен ол да дұрыс шығар. Қалаларға қарай жа­қындаса ауыл қазақтары да өркениетті өмір­ге араласады, өзгелермен бірге қазіргі за­ман­­ның игіліктеріне ортақтасады. Бірақ... 

Егемен Қазақстан
20.04.2018 129
2

Егер жұрт ауылдарды тастап, қаланы бетке алып жаппай жөңкіліп көше беретін болса, ұлан-байтақ жерімізге кім ие болады, қалалықтарды ауылшаруашылық өнімдерімен кім қамтамасыз етеді? Қазірдің өзінде жүздеген ауыл иесіз қалып, бұрын ығы-жығы халық тұрып, еңбек етіп, өмір сүрген елді мекендер бүгінгі күні құлазыған далаға айналды. Жазда еңбек демалысы кезінде ел жаққа барып, автомашинамен әрілі-берілі жүріп өткен кезде оны өз көзімізбен көріп те жүрміз. Кейде жалындап жанып жатқан дала өртін кездестіріп қалатын сәттер де болады. Ол отты сөндіріп жатқан бір жан жоқ. Өйткені қазіргі уақытта ауылдарда өрт сөндіретін техниканы былай қойғанда, қарапайым су таситын машиналардың өзі емге табылмайды. Сондықтан жаңағыдай өрттер екі-күш жанып, кейін өзінен өзі сөнетін көрінеді. Бәлкім, жауа қалса жаңбырдың да себі тиетін шығар. Ал баяғы кеңестік заманда далада сәл от тұтанды дегенше ауылдағы бас көтерер халықты тайлы-таяғына дейін қалдырмай жинап, өрт сөндіруге алып баратын. Қалың жұрт су тасығыш машина әкелген суды шелекпен тасып, енді біреулер ескі-құсқы киімдермен ұрғылап, әйтеуір әупірімдеп жүріп отты сөндіретін. Одан кейін де бықсып жатқан қоламта болса қайтадан тұтанып кетіп жүрмесін, мұқият қараңдар деп бір-екі адамды түні бо­йына кезекшілікке қалдырып кететін. Себебі ол уақыттарда дала дегенің жағалай шабындық. Оған от тиді дегенше қалың өскен шөп қаулап тұрып жанады. Оны сөндіру де оңайға түспейді. Ал шабындық жанып кетсе кеңшардың бүкіл малы қыста шөпсіз қалады. Шөп болмаудың аяғы – жұт. Сол себепті ол уақыттарда билік те, халық та ұлтарақтай жердің өзін отқа бермеуге тырысады. Ел үшін керек деп есептейді. Жоғарыда айтқанымыздай, бүгінде ешкімге ештеңе керек емес. 

Осындайда енді не істеу керек деген ертеден құлағамызға сіңісті болған жаттанды сауал алдымыздан шығады. Расымен де, ата-бабаларымыздан аманатқа қалған, бір кездері әке-шешелеріміз ел игілігі үшін еңбек етіп, өзіміз жасыл желегенің үстімен жалаңаяқ жүгірген жерлер қаңырап, мүлде иесіз қалмау үшін не істеу керек?

Жыл сайын дерлік ондаған елді мекеннің жойылып кетіп жатқанына қармастан, әлі де туған жерлерін тастап кетуге қимай отырған немесе көшуге жағдайлары келмейтін адамдардың арқасында әупірімдеп болса да күндерін көріп отырған ауылдар бар. Ендігі міндет – соларды сақтап қалу. Ол тұрғыда атқарылуға тиіс жұмыстар да соншалықты қиын емес. Ол үшін ауылдықтардың көшуінің сыры неде деген сауалға жауап іздеу керек.

Осы орайда ең алдымен ойға оралатыны – жұмыссыздық. Бұл проблеманы жаппай шешіп тас­таудың оңай еместігі де түсінікті. Өйткені өн­діріс жоқ жерде жұмыстың болмайтыны бел­гілі. Бірақ ауылдықтарды қинап отырған ең негізгі мәселе бұл емес. Аспандағы айды алып бер деп талап етпейтін ауылдықтар үшін бәрі­нен бұрын жол қатынасы, мектеп, емхана, сауда орындары мен пошта, телефон байланысы сияқты күнделікті тіршілік үшін қажетті дүниелер қиын түйінге айналып отыр. Егер ауырып-сырқаған кезде қаралатын дәрігері, балаларын оқытатын мектебі, азық-түлік сатып алатын дүкені, шаруа туа қалғанда аудан, облыс орталықтарына жеткізетін автобусы болса көп­теген жұрт жылы орындарын суытпай оты­ра беруге бақұл. Жұмыссыздық мәселесіне келсек, көптеген ағайындар бұл проблеманы мал өсірудің есебінен әлдеқашан-ақ шешіп алған. Азды-көпті малын алыпсатарларға сатып, одан түскен тиын-тебенге қант-шайы мен киім-кешегін алады. Өкініштісі сол, осының өзі тал­ғажау­дан артылмайтын тірлік, «шықпа жаным, шық­паның» кері болып тұр. Сол үшін, яғни ауыл­дағы ағайынның ауыртпалығын жеңілдету үшін бұл орайда да оларға аздаған қолдау керек. Ол – ауылдықтардың мал өнімдерін қабылдап алу мәселесін ойластыру. Бүгінде ауылда тұратын кез келген адамда мал мен құс бар, тіпті аздап болса да бау-бақша салып отырғандар да жоқ емес. Ал, мал бар жерде ет, сүт, май, қаймақ, одан қал­ды жұмыртқа бар. Ауыл тұрғындарының осы өнім­дерін қиналмастан өткізе алуына жағдай жасал­са, сонымен бірге олардың жол қатынасы, ем­хана мен мектеп мәселелерін шешіп берсе, жұрт­тың жұмыла көшуіне айтарлықтай тоқтау болары анық. 

Келмеске кеткен кеңестік дәуірде ауылдарда осылардың бәрі де болды. Аурухана, мектеп, пошта, дүкендерің тоқтаусыз жұмыс істеді. Облыс немесе аудан орталығына барғың келсе автобусың дайын. Малыңды етке тапсырсаң, бір айдан кейін ақшасы жергілікті пошта бөлімшесіне келіп түсіп тұрады. Ал да жұмсай бер. Соңғы жылдары ауылдарда балабақшалар мен тұрмыстық қызмет көрсету үйлері де ашыла бастаған болатын. Сондықтан да ауыл тұрғындары, көптеген әйелдер мен қыздардың жұмыссыз болғанына қармастан, еш алаңсыз, тамақ тоқ, киім көк дегендей, жайбарақат өмір сүрді. Иә, жұмыссыздық белгілі бір дәрежеде ол заманда да болған. Айталық, оқымаған, белгілі бір мамандығы жоқ әйелдер жағы от басы, ошақ қасының маңайындағы шаруалармен шұғылданатын. Оның арасында әрине, бала-шағасын бағып-қағып, тәрбиелейтін. Ана үшін одан өткен нендей бақыт керек?

Ауылдықтарға қайғы-мұңсыз сол күндерін қайтара алсақ, одан зорды олар да сұрамас еді...

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

Қытайдың ІЖӨ-нің өсу қарқыны 30 жыл ішінде ең төменгі деңгейге жетті

23.01.2019

Жас мамандарға пайдалы ақпарат (видео)

23.01.2019

Бокстан әйелдер арасындағы әлем чемпионатының қожайыны анықталды

23.01.2019

Футбол күнтізбесі жарияланды

23.01.2019

«Иван Ярыгин» турниріне қатысады

23.01.2019

Наурызда шаршы алаңға шығады

23.01.2019

Маңғыстауда арнайы мониторинг тобының алғашқы отырысы өтті

23.01.2019

«Ойыншық» сабындар

23.01.2019

Мұстафа рухын іздеген қазақтар

23.01.2019

Тұранның тұғырлы тұлғасы

23.01.2019

Инновациялық идеяларды тиімді пайдаланса...

23.01.2019

Ғылым деңгейі неге төмен?

23.01.2019

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

23.01.2019

Қайырымдылық байқауына іріктеу жалғасып жатыр

23.01.2019

Армения елшісімен кездесті

23.01.2019

Бес әлеуметтік бастама: Атқарар іс аз емес

23.01.2019

Ауылда отырып, аукционда жеңген фермер

23.01.2019

Өзгенің қаңсыған су көліктері неліктен біздің жағалауда қалуы тиіс?

23.01.2019

Нәрестелердің шетінеуі екі есеге жуық азайды

22.01.2019

Франциядан Англияға бет алған ұшақ Ла-Манш бұғазында жоғалып кетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу