Асқақтатам деп, аласартып алмайық

Бір әріптесіміз көгілдір экраннан «тақыр жерде тұрғызылған қала» туралы көсіліп сөйлеп тұр. Тақырып Астана туралы екен. Мерейтойы иек астына келіп қалған шаһарды мақтауға теңеу таппай қатты қиналса керек, тілінің ұшына оралған тіркестің түрі әлгіндей.

Егемен Қазақстан
25.06.2018 462
2

Бұл бір емес, журналистиканың төңірегінде жүрген әріптестеріміздің тарапынан осыған ұқсас әңгіме ауанын бұрын да естігенбіз. Жиырма жылда жарты әлемнің жанарын жаулаған қаланы қалай мақтаса да жарасады, әрине. Бірақ кейбіреулер бас қаланың бұрынғы өткен тарихын сүмірейте суреттеп, тіпті жоққа шығарып жібергеннен қаланың мәртебесі биіктеудің орнына, аласарып кететінін аңдамайтыны өкінішті-ақ.

Жалпы, жатқа да, жақынға да белгілі жайт, елорданы Арқа төсіне көшіру – алдын ала терең ойластырылып, сараланып барып қабылданған шешім. 1994 жылы 6 шілдеде Президент Н.Назарбаев Жоғарғы Кеңестің жалпы отырысында: «Менің тапсырмам бойынша мемлекеттің жаңа астанасын орналастыруға оңтайлы жерді анықтау мақсатымен республиканың бүкіл аумағы егжей-тегжейлі зерттелді. 32 өлшем тұрғысынан жүргізілген талдау барлық нұсқалардың ішінен ең дұрысы Ақмола екендігін көрсетті» деген болатын. Көріп отырғанымыздай, Елбасымыздың тікелей араласуымен 32 түрлі өлшемнің басым көпшілігі бойынша басқа үміткер қалалардың арасында Ақмоланың аты озыпты. Яғни, сол кездің өзінде шаһардың артықшылықтары көп болғаны ғой.

Одан әріге көз жіберсеңіз, өткен ғасырдың алғашқы ширегінде-ақ Кеңес үкіметі Ақмоланы одақты көктей өтіп жатқан тарам-тарам темір жол жүйесінің маңызды орталығына айналдыруды көздеп, аймаққа арнайы шойын жол магистралін салыпты. Аса маңызды көлік торабы ретінде қаланың орталық пен солтүстік өңірлердегі әлеуметтік-экономикалық маңызының артуына бұл айтарлықтай ықпал еткендігі белгілі.

Екінші дүниежүзілік соғыс тұсында әскери-көлік торабы болған өңір соғыстан кейінгі жылдары одан әрі дәуірледі. Тың өлкесінің орталығына айналып, атауы Целиноградқа өзгерді. Әрине өзге ұлт өкілдерінің қаптап келгені, қаланың һәм өңірдің орыстанғаны рас, бірақ бұл басқа тақырыпқа арқау болатын мәселе.

Одан да сәл әрірек шегінсек, Алаш көсемі Әлихан Бөкейхановтың Ақмоланы қазақтың елордасы ретіндегі әлеуетін болжай білген көрегендігі таңғалдырады. Бір мақаласында Әлихан Бөкейханов: «Қазақты автономия қылсақ, Қараөткел – Алаштың ортасы, сонда университет салып, қазақтың ұл-қызын оқытсақ, «Қозы Көрпеш-Баянды шығарған», Шоқан, Абай, Ахмет, Міржақыпты тапқан қазақтың кім екенін Еуропа сонда білер еді-ау» дейді.

Қараөткел демекші, бұл маңайда бұрынырақта көктемге салым жәрмеңке қызып, қара күзге дейін толастамайды екен. «Қараөткел әуел бастан үлкен сауданың басы қосылған жер болған» дейтін белгілі тарихшы Жамбыл Артықбаев, орта ғасырларда Түркістан мен Сібір хандығы арасында жүрген сауда қарым-қатынастарында Қараөткелдің атауы кездесетінін айтады. Ақмола бекінісі салынбай тұрғанда Қараөткелде сауда керуендері айлап жатып, саудасын жасаған көрінеді. Ал Ресейге толық бодан болғанға дейін солтүстік өлкеде төрт үлкен керуен жолы болған, соның бірі солтүстіктегі Қызылжар қаласынан шығып, Ақмола дуаны арқылы Ұлытауды басып өтіп Бұқара, Ташкентке дейін жеткен екен. Ұлы Жібек жолының осы маңызды сүрлеуі ел аузында «Хан жолы», «Абылай жолы» аталыпты.

Қазақтан шыққан алғашқы капиталистер Қосшығұловтар әулетінің дүкен ұстаған, кондитерлік фабрика салып, өнімін Петербургке дейін экспорттаған, сауда-саттығын дөңгелеткен жері де осы Қараөткел. Осында атақты бай, Алашорда үкіметінің демеушісі болған Құрманғали Қосшығұлов Петербургтен автомобиль әкеліп, өзі мініп, басқаларға да көлік жеткізумен айналысқан. Яғни, бір ғасыр бұрын қазақ жеріндегі капитализмнің іргетасы қаланған шаһарды енді келіп ел қонбаған жер сияқты «айдала», «тақыр жер» деп суреттеу шындыққа қайшы әрекет. Айта берсек, Қыпшақ хандығының астанасы болған Бозоқ қаласының орны да қазіргі Астананың іргесінде орналасқан.

Біз мұның барлығын аспаннан алып айтып отырғанымыз жоқ. Елбасы Н.Назарбаевтың «Еуразия жүрегінде» атты еңбегінде де қазіргі Астана – бұрынғы Ақмоланың өрлеген шағы туралы деректер жеткілікті.

«Тақ келген жерге – бақ келеді» деген ақынның тегеурінді теңеуіне мысал іздегенде тіл ұшына Астана оралары хақ! Айналдырған жиырма жылда абыройы алты құрлыққа жеткені бас қаланың бағы емей немене?! Алайда алты алаштың айдарынан жел естірген Астананың бүгінгі сән-салтанатын сөз еткенде аңдап сөйлеген де артықтық етпейді деген ойдамыз. Әйтпесе, төрқаланың атын асқақтатудың орнына аласартып алуымыз ғажап емес.

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу