Асқақтатам деп, аласартып алмайық

Бір әріптесіміз көгілдір экраннан «тақыр жерде тұрғызылған қала» туралы көсіліп сөйлеп тұр. Тақырып Астана туралы екен. Мерейтойы иек астына келіп қалған шаһарды мақтауға теңеу таппай қатты қиналса керек, тілінің ұшына оралған тіркестің түрі әлгіндей.

Егемен Қазақстан
25.06.2018 472
2

Бұл бір емес, журналистиканың төңірегінде жүрген әріптестеріміздің тарапынан осыған ұқсас әңгіме ауанын бұрын да естігенбіз. Жиырма жылда жарты әлемнің жанарын жаулаған қаланы қалай мақтаса да жарасады, әрине. Бірақ кейбіреулер бас қаланың бұрынғы өткен тарихын сүмірейте суреттеп, тіпті жоққа шығарып жібергеннен қаланың мәртебесі биіктеудің орнына, аласарып кететінін аңдамайтыны өкінішті-ақ.

Жалпы, жатқа да, жақынға да белгілі жайт, елорданы Арқа төсіне көшіру – алдын ала терең ойластырылып, сараланып барып қабылданған шешім. 1994 жылы 6 шілдеде Президент Н.Назарбаев Жоғарғы Кеңестің жалпы отырысында: «Менің тапсырмам бойынша мемлекеттің жаңа астанасын орналастыруға оңтайлы жерді анықтау мақсатымен республиканың бүкіл аумағы егжей-тегжейлі зерттелді. 32 өлшем тұрғысынан жүргізілген талдау барлық нұсқалардың ішінен ең дұрысы Ақмола екендігін көрсетті» деген болатын. Көріп отырғанымыздай, Елбасымыздың тікелей араласуымен 32 түрлі өлшемнің басым көпшілігі бойынша басқа үміткер қалалардың арасында Ақмоланың аты озыпты. Яғни, сол кездің өзінде шаһардың артықшылықтары көп болғаны ғой.

Одан әріге көз жіберсеңіз, өткен ғасырдың алғашқы ширегінде-ақ Кеңес үкіметі Ақмоланы одақты көктей өтіп жатқан тарам-тарам темір жол жүйесінің маңызды орталығына айналдыруды көздеп, аймаққа арнайы шойын жол магистралін салыпты. Аса маңызды көлік торабы ретінде қаланың орталық пен солтүстік өңірлердегі әлеуметтік-экономикалық маңызының артуына бұл айтарлықтай ықпал еткендігі белгілі.

Екінші дүниежүзілік соғыс тұсында әскери-көлік торабы болған өңір соғыстан кейінгі жылдары одан әрі дәуірледі. Тың өлкесінің орталығына айналып, атауы Целиноградқа өзгерді. Әрине өзге ұлт өкілдерінің қаптап келгені, қаланың һәм өңірдің орыстанғаны рас, бірақ бұл басқа тақырыпқа арқау болатын мәселе.

Одан да сәл әрірек шегінсек, Алаш көсемі Әлихан Бөкейхановтың Ақмоланы қазақтың елордасы ретіндегі әлеуетін болжай білген көрегендігі таңғалдырады. Бір мақаласында Әлихан Бөкейханов: «Қазақты автономия қылсақ, Қараөткел – Алаштың ортасы, сонда университет салып, қазақтың ұл-қызын оқытсақ, «Қозы Көрпеш-Баянды шығарған», Шоқан, Абай, Ахмет, Міржақыпты тапқан қазақтың кім екенін Еуропа сонда білер еді-ау» дейді.

Қараөткел демекші, бұл маңайда бұрынырақта көктемге салым жәрмеңке қызып, қара күзге дейін толастамайды екен. «Қараөткел әуел бастан үлкен сауданың басы қосылған жер болған» дейтін белгілі тарихшы Жамбыл Артықбаев, орта ғасырларда Түркістан мен Сібір хандығы арасында жүрген сауда қарым-қатынастарында Қараөткелдің атауы кездесетінін айтады. Ақмола бекінісі салынбай тұрғанда Қараөткелде сауда керуендері айлап жатып, саудасын жасаған көрінеді. Ал Ресейге толық бодан болғанға дейін солтүстік өлкеде төрт үлкен керуен жолы болған, соның бірі солтүстіктегі Қызылжар қаласынан шығып, Ақмола дуаны арқылы Ұлытауды басып өтіп Бұқара, Ташкентке дейін жеткен екен. Ұлы Жібек жолының осы маңызды сүрлеуі ел аузында «Хан жолы», «Абылай жолы» аталыпты.

Қазақтан шыққан алғашқы капиталистер Қосшығұловтар әулетінің дүкен ұстаған, кондитерлік фабрика салып, өнімін Петербургке дейін экспорттаған, сауда-саттығын дөңгелеткен жері де осы Қараөткел. Осында атақты бай, Алашорда үкіметінің демеушісі болған Құрманғали Қосшығұлов Петербургтен автомобиль әкеліп, өзі мініп, басқаларға да көлік жеткізумен айналысқан. Яғни, бір ғасыр бұрын қазақ жеріндегі капитализмнің іргетасы қаланған шаһарды енді келіп ел қонбаған жер сияқты «айдала», «тақыр жер» деп суреттеу шындыққа қайшы әрекет. Айта берсек, Қыпшақ хандығының астанасы болған Бозоқ қаласының орны да қазіргі Астананың іргесінде орналасқан.

Біз мұның барлығын аспаннан алып айтып отырғанымыз жоқ. Елбасы Н.Назарбаевтың «Еуразия жүрегінде» атты еңбегінде де қазіргі Астана – бұрынғы Ақмоланың өрлеген шағы туралы деректер жеткілікті.

«Тақ келген жерге – бақ келеді» деген ақынның тегеурінді теңеуіне мысал іздегенде тіл ұшына Астана оралары хақ! Айналдырған жиырма жылда абыройы алты құрлыққа жеткені бас қаланың бағы емей немене?! Алайда алты алаштың айдарынан жел естірген Астананың бүгінгі сән-салтанатын сөз еткенде аңдап сөйлеген де артықтық етпейді деген ойдамыз. Әйтпесе, төрқаланың атын асқақтатудың орнына аласартып алуымыз ғажап емес.

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселелері шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат- әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда  облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

23.02.2019

Павлодарда  «Ұзақ өмір сүру орталығы» ашылды

23.02.2019

Ұлттық нейрохирургия орталығында түрлі науқастар  тегін қаралды

23.02.2019

Кетіп жатқан әкімге «кетпе» деді 

23.02.2019

Полиция департаменті тұрғындарға арналған кеңсе ашты

23.02.2019

Майқайың кентінде өрт сөндірушілер газ толы баллондарды алып шықты

23.02.2019

ҚХЛ: Тұрақты біріншілік аяқталды

23.02.2019

Михаил Кукушкин жартылай финалға шықты

23.02.2019

Еуропа лигасының жеребесі тартылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу