Ойлылар ойынының оғыландары

Бүгін­гі таңда әлемнің ең үздік шах­мат­шы­ларының бірі саналатын венгриялық Юдит Полгар әйелдердің бәсекесіне қатысудан саналы түрде бас тартып, өз қалауы бойынша еркектердің дуына қосылды. 

Егемен Қазақстан
11.07.2018 3117
2

Осыдан алты жыл бұрын Астанадағы Назарбаев университе­тінде өткен интерактивті дәрісі кезінде Қазақстанның аса дарынды шахматшысы Жансая Әбдімәлік Елбасына «Шахмат сабағын мектепте оқытуға қалай қарайсыз?» деген сауал қойған еді. Мемлекет басшысы «Шахмат ойыны адамның ақыл-ойын дамытады. Есептеуге үйретеді. Мемлекет басқаратын адам міндетті түрде шахмат ойнауы керек. Мен де ойнаймын. Бірақ сен сияқты ойнаймын деп айта алмаймын, Жансая. Мен сенің әрбір қадамыңды, жетістігіңді бақылап отырамын. Сенің аяқ алысыңа қуаныштымын» деп жауап қайтарғаны есімізде.     

Өркениетті мемлекеттерде билік басындағы азаматтардың шахматты дамытуға айрықша құлшыныс танытуы бекер емес. «Ойлылар ойыны» деген атауға ие спорттың бұл түрі білімділік пен біліктілікті, ақыл мен парасатты, ұшқырлық және ұтқырлықты, физикалық пен психологиялық даярлықты, зеректілік пен тапқырлықты, шыдамдылық пен жинақылықты сол сияқты өзге де қа­сиеттерді талап етеді. Сол себепті де аса маңызды жарыстар мен әлемдік тәж үшін өтетін бәсекені жер бетіндегі миллиондаған адамдар тамашалауға ерекше құштар. 

Сонымен қатар шахмат тек интеллектуалды ойын ғана емес, бұл жарыстарға бірден саяси сипат берілетіні де баршаға мәлім. Әсіресе ХХ ғасырдың екінші жартысында КСРО мен АҚШ арасындағы қырғи-қабақ соғыстың өршіп тұрған тұсында ондай жайттар анық аңғарылатын. Қос мемлекеттің оғландары өзара шеберлік байқасқан кезде «Қайсы күшті: Кеңес Одағы ма, әлде Америка ма?», «Қай жүйе мықты: социа­лизм бе, әлде капитализм бе?» деген сансыз сауалдар туындайтын. Алпауыттардың айқасын көру үшін қатардағы қарапайым көрермендерді айтпағанда, билік басындағы шенділердің өздері тәулігіне бірнеше сағат бойы теледидардың алдында тапжылмай телміріп отыратын.

Шахмат сайыстарында тең­дессіз өнерімен төрткүл дү­ниені тамсандырып, өз дәуірі­нің дарабоздары болған тұл­ға­лар аз емес. Прагада дүниеге келіп, кейіннен АҚШ-қа қо­ныс аударған Вильгельм Стей­ниц ХІХ ғасырдың фено­мені са­налса, Эмануэль Лас­кер (Гер­ма­ния), Хосе Рауль Капаб­ланка (Куба), Александр Але­хин (Ре­сей-Франция), Макс Эйве (Гол­ландия), Михаил Ботвинник (КСРО), Василий Смыслов (КСРО), Михаил Таль (КСРО), Тигран Петросян (КСРО), Борис Спасский (КСРО), Роберт Фишер (АҚШ), Анатолий Карпов (КСРО-Ресей) және Гари Каспаровтың (КСРО-Ресей) ХХ ғасырда даңқтары дүркіреп тұрды. Ал ХХІ ғасырда Владимир Крамник (Ресей), Александр Халифман (Ресей), Вишванатан Ананд (Үндістан), Руслан Пономарев (Украина), Рустам Қасымжанов (Өзбекстан), Веселин Топалов (Болгария) және Магнус Карл­сеннің (Норвегия) өрелі өнеріне сүйсіндік. Жоғарыда есімдері аталғандардың барлығы да әр жылдары әлем чемпионы деген атаққа қол жеткізген саңлақтар.  

Әйелдер арасында Вера Менчик (Ресей-Чехословакия-Ұлыбритания), Людмила Руденко (КСРО), Елизавета Быкова (КСРО), Ольга Рубцова (КСРО), Нона Гаприндашвили (КСРО), Майя Чибурданидзе (КСРО), Се Цзюнь (Қытай), Жужа Полгар (Венгрия), Чжу Чэн (Қытай), Антоанета Сте­фа­нова (Болгария), Сюй Юйхуа (Қытай), Александра Костенюк (Ресей), Хоу Ифань (Қытай), Ан­на Ушенина (Украина), Ма­рия Музычук (Украина), Тань Чжуньи (Қытай) және Цзюй Вэньцзюнь (Қытай) әр жылдары әлем чемпионы атанды. Осы орайда мына бір жайт­қа да назар аударған жөн: Бүгін­гі таңда әлемнің ең үздік шахматшыларының бірі саналатын венгриялық Юдит Полгар әйелдердің бәсекесіне қатысудан саналы түрде бас тартып, өз қалауы бойынша еркектердің дуына қосылды. Себебі нәзік жандылар арасында ешкім оған қарсылық көрсетіп жарытпады. 

Бүгінгі таңда ерлер ара­сын­дағы әлемдік рейтингте нор­вегиялық Магнус Карлсен көш бастап тұр. 27 жастағы скан­динавиялық саңлақ 2013 жылы әлем чемпионы атағын олжалады. Содан бері ол сол биіктен тө­мендеген жоқ. Екінші орында – 27 жастағы АҚШ-тың мық­тысы Фабиано Каруано. Үшін­ші сатыға Әзербайжанның мақ­танышы, 33 жастағы Шахрияр Мамедьяров жайғасты. Төртінші және бесінші орындарда – 25 жастағы қытайлық Дин Лижень мен 43 жастағы ресейлік Вла­димир Крамник. Сондай-ақ, «ТОП-10» шахматшылар санатына голландиялық Аниш Гири, америкалық Уэсли Со, франциялық Максим Вашье-Лаграв, АҚШ-тың тағы бір өкілі Хикару Накамура мен ресейлік Сергей Карякин еніп отыр. 

Әлемдік рейтингтегі «ТОП-50» шахматшылар қатарында мына мемлекеттердің өкілдері  бар: Ресей – 13 ойыншы, Қытай – 6, Әзербайжан мен АҚШ – 4  Үндістан мен Украина – 3, Франция, Болгария, Польша, Венгрия, Англия – 2, Норвегия, Голландия, Армения, Вьетнам, Чехия, Испания және Израиль – 1. Өкінішке қарай, Қазақстанның бірде-бір шахматшысын үздік 50 тұрмақ, таңдаулы 100 ойын­шы­ның да қатарынан кезіктіре алмадық.   

Есесіне әйелдер рейтингіндегі жағ­дайымыз жақсы. «ТОП-50» ойыншының қатарында екі бір­дей қаракөзіміз бар. Олар – астаналық Динара Сәдуақа­сова мен алматылық Жансая Әб­дімәлік. 21 жастағы Динара Рама­занқызы ФИДЕ тізімінде 15-орында тұрса, 18 жастағы Жансая Даниярқызы 16-сатыға тұрақтады. Бұрын-соңды Қазақ­станның бірде-бір ойыншысы осын­дай биіктен көрінген жоқ еді. Сол себепті де елімізде әйел­дер шахматы өрлеу кезеңін басынан кешіруде деп айтуға толық негіз бар.  

Арулар арасында Қытайдың қос мықтысы көш бастап тұр. Олар – 24 жастағы Хоу Ифань мен 27 жастағы Цзюй Вэньцзюнь. Украиналық Анна Музычук үздік үштікті қорытындыласа, одан кейінгі орындарда ре­сей­лік Екатерина Лагно, Алек­сандра Костенюк және Вален­тина Гунина. Сонымен қатар, қытайлық Лэй Тинцзе, украи­на­лық Мария Музычук, грузиялық Нана Дзагнидзе және Ресейдің та­ғы бір мықтысы Александра Го­ряч­кина озық ондықтың қа­тарында.

Ал «ТОП-50» ойыншының са­натында мына мемлекеттердің шахматшылары бар: Ресей – 11 ойыншы, Қытай – 9, Грузия – 4, Украина – 3, Қазақстан, Франция, Польша, АҚШ – 2, Үндістан, Болгария, Германия, Литва, Түркия, Швеция, Әзербайжан, Англия, Иран, Венгрия, Катар, Грекия, Румыния, Испания және Куба – 1.   

Міне, шахматшылардың қа­зір­гі кездегі әлемдік рейтингі осын­дай. Біз енді қазақ қыздары­на бүгінгіден де биік белестерді ба­ғындыруына тілекшіміз. Ал ерлеріміз намысын қамшылап, алдағы күндері үздіктер қатарына қосылуға барынша күш салуға тиіс.  

Ғалым СҮЛЕЙМЕН, 
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.01.2019

Ольга Довгун Токио олимпиадасы қарсаңындағы басты міндеттерді атады

24.01.2019

Басқа басылымдардан: Қазақстанда Жастар жылы ашылды

24.01.2019

Астананың инвесторлар үшін тартымдылығы артты

24.01.2019

Астана экономика құрылымында ШОБ үлесі бойынша көш бастап тұр

24.01.2019

Елбасы Рольф Драакпен және Мехран Эфтехармен кездесті

24.01.2019

Ақтөбе облысында «7-20-25» бағдарламасы бойынша 202 өтінім мақұлданды

24.01.2019

Астық пен ұн тасымалдауды қамтамасыз ету – «ҚТЖ» ҰК» АҚ ерекше бақылауында

24.01.2019

Қызылордада балық өсіруге субсидия бөлінді

24.01.2019

«Жастар жылындағы жетістігің» акциясы желтоқсанға дейін жалғасады

24.01.2019

Жетісу университетінде Жастар орталығы құрылды

24.01.2019

Өткен тәулікте елордадан 17 мың текше метрден астам қар шығарылды

24.01.2019

Елордаға 2 мың тонна көмір жеткізілді

24.01.2019

Франция елшісінің кеңесшісі Лор Кастен: «Мен үшін Қазақстан – Абай!»

24.01.2019

Астана қалалық ЖИТС орталығында жыл сайын 300 мыңнан астам зерттеу жүргізіледі

24.01.2019

Өрт каскаларын жинаумен айналысатын подполковник

24.01.2019

Семей жастары сенімді ақтайды

24.01.2019

Венесуэладағы шеру соңы биліктің ауысуына әкелді

24.01.2019

Атырау әлеуметтік мекемелерінде ай сайын ашық есік күні өтеді

24.01.2019

Ақын Оразақын Асқар өмірден озды

24.01.2019

«Шымбұлақ» пен «Роза Хутор» тау курорттары арасындағы ынтымақтастық келісімге қол қойылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу