Аударма • 31 Қазан, 2018

Мәдениетті сақтап қалу жолындағы талпыныс

240 реткөрсетілді

Аспанды қараңғылық торлай бастағанда жағалауға жиналған әйелдер мен еркектер аумақты соңғы мәрте сүзіп шықты. 

Дэвид Маурис СМИТ, «Нью-Йорк Таймс»

Дэвид Маурис СМИТ, «Нью-Йорк Таймс» – Яалангбарра, Аустралия

Бұл – Аустралиядағы ба­йыр­ғы Димурру рейнджерлері тай­пасының кешкі ас ішетін мезгілі еді. Олар ластанған жағажайды талайдан бері тазалап келеді. Көп ұзамай олар ата-бабаларынан қалған әдет бойынша жаңадан ауланған теңіз жәндіктерін отқа қақтап жей бастады. 

Мыңдаған жылдар бойы Йолн­гу аборигендері Аустралияның осы бөлігінде өмір сүріп, орманнан аң аулап, теңізден балық ұстап күнелтті. Бірақ мұнтаздай таза бұл мекен қазіргі таңда ластанып кеткен. Жыл сайын мыңдаған килограмм пластикалық қоқыс пен «елес торы» атанып кеткен балық ұстауға арналған иесіз аулар мұхит суымен жағаны басып қалады. Қоқыс өзімен бірге теңіз тасбақасы, дюгонь мен акула секілді жойылу қаупі бар су жәндіктерін де ала келеді. 

Димурру рейнджерлері – құрлыққа тараған 100-ден асатын байырғы тайпалардың бірі. Олар дәстүрлі тәсіл мен заманауи қорғау әдістерін қолданып, ата-бабасынан мұраға қалған жерді сақтап қалуға талпынып жүр. 

Олар – Карпентария шыға­на­ғындағы Арнэм мекеніндегі аумағы 8500 шаршы шақырым болатын жер мен судың мұрагері және күзетшісі. Рейнджерлер жағалауды қолмен тазалап, мүм­кіндігінше қоқыстарды жинап тастауға тырысады. Бұл міндет ешқашан аяқталмайды, өйткені толқындар күн сайын көптеген қоқысты үйіп тастайды. 

Мәдениеті туған топырағымен біте қайнасқан тұрғындар үшін қоршаған ортаны қорғау тарихын сақтап қалумен бірдей. «Рейнджер болу – өз еліңді қорғау. Мәдениетіңізді жоғалтсаңыз, сіз – ешкім емессіз», дейді 28 жастағы Гата Пура Муннунггурр. 

Осындай арпалысқан күн­дердің бірінде рейнджерлер жаға­жайды үлкен «елес торынан» тазалады. Олар торды құрту үшін қолда бар бүкіл құралдарын – электрлі саймандар, темір арқан, тіпті судың толысуын да қол­данды. Ау жүздеген метрге созылып, кей тұсы бір метрге дейін құмның астында көміліп қалыпты. 

Рейнджерлер судың көтеріліп, күннің ұясына қонғанына қарамастан барын салған, алайда теңіздің деңгейі балтырға жетіп, қас қарайғанда жұмысты тоқтатуға мәжбүр болды. Тор ертең де осында жата береді. Ал олар тағы бір мәрте талпынып көрмек. 

Отаршылдық аустралиялық аборигендердің басым бөлігінің ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келген қасиеті – туған топырағымен байланысын күштеп құртты. Байырғы тұрғындар жер аударылып, олардың мәдениеті заңсыз деп танылды. Ондаған мың жылға созылған дәстүрлі жер басқару жүйесі тоқырады. Соның салдарынан елдің көп бөлігіне өсім­діктер мен жануарлардың, бұта­лардың өртенуі және жерді дұрыс басқармаудың кесірі тиіп жатыр. 

Кейінгі жылдары билік жердің 20 пайызын қайта қалпына кел­ті­рді. Кейбір бұрынғы саябақтар мен қорықтардың нағыз иесі – байырғы тұрғындарға берілді. 2007 жылдан бері байырғы рейнджерлер жерді қорғау мақсатында жұмыс істеп келеді. 

«Елес торын» тазалаймыз деп әуре болған рейнджерлер далаға от жа­ғып, ата-бабаларын талай ар­ман­ға жетелеген теңізге көз тастады. 

«Рейнджер болу – сенімділік ұялатады әрі күшті сезінесің. Мұнда біз әлі жерде өмір сүреміз. Мәдениетіміз аман», дейді аға рейнджер Теренц Вунунгмурра.

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Ең қысқа әңгіме. Ерболат Қуатбек

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 15:29

Нұрлыбектің домбырасы

Руханият • Бүгін, 12:13

«ХАТ ҚОРЖЫН»

Қазақстан • Бүгін, 12:01

Күлкі керуені

Руханият • Бүгін, 11:14

Екі қола медаль еншіледі

Бокс • Бүгін, 09:57

«Барыстың» қарқыны қатты

Хоккей • Бүгін, 09:52

Кипрді де жеңе алмадық...

Футбол • Бүгін, 09:51

«Қара алтынды» қапысыз ағызған

Қазақстан • Бүгін, 09:44

Қыз әулие

Руханият • Бүгін, 09:34

Қайталанбас қымыз дәмі

Қазақстан • Бүгін, 09:33

Рухани жаңғырған ауыл

Руханият • Бүгін, 09:28

Екіжақты келісімге қол қойылды

Қазақстан • Бүгін, 09:26

Тәлім мен тәжірибе ұштасқан ұя

Қазақстан • Бүгін, 09:10

Жамбылдықтардың жарқын жобасы

Аймақтар • Бүгін, 08:36

Түгел түркіні түгендеген

Әлем • Бүгін, 08:20

Кей өңірлерде ауа райы өзгереді

Аймақтар • 12 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Иесіз зындан. Дидар АМАНТАЙ

Ең қысқа әңгіме • 12 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Ислам Қабылұлы

Ең қысқа әңгіме • 12 Қазан, 2019

Ұқсас жаңалықтар