Солтүстік Қазақстанда спорт кешеніне Батыр Баянның есімі берілді

Жуырда М.Жұмабаев атындағы ауданның орталығы Булаево кентінде денешынықтыру және спорт кешені ашылып, оған Батыр Баянның есімі берілді. Елін, жерін сыртқы жаулардан азат етуде асқан батырлығымен көзге түсіп, халқының ерекше құрметіне бөленген оған бұған дейін де ескерткіш орнатылып, көше мен мектепке аты бірілген болатын.

Егемен Қазақстан
19.11.2018 2168
2

Өкініштісі сол, Мағжан­ның «Батыр Баян» поэмасында «Көп жаудың албастысы, ел еркесі, Баянның батырлығы алашқа аян. Баянның аруақты құр атынан, Көп қалмақ болмаушы ма ед қорқақ қоян» деп, жоғары көркемдік дең­гейде суреттелетін «Екі көз екі қызыл шоқ боп кеткен, Ау­зында көбік болып бұр­қы­рап қан, Оңға-солға ал­дас­панды сілтегенде, Бұ­лақ­тай қалмақ қанын бұр­қы­ратқан» жаужүрек тұлға жай­лы былайғы жұрт же­те біле бермейді. Әрбір өл­кенің халқына суықта пана, ыс­тықта сая болған, есім­дері ел есінде сақталған бір­­туар перзенттерін өске­лең ұрпақ зерделеп өс­се, тұ­ла­бойда шынайы патрио­тизм­нің отын жағар еді. «Бо­ла­шаққа бағдар: рухани жаң­ғыру» бағдарламалық ма­қаласындағы мағыналы сөз­дер небір ойларға жетелейді.

Абылай ханның сенім­ді серігі әрі бас батыры бол­­ған ұлтымыздың оғлан пер­зентінің көзсіз ерліктерін сипаттайтын өлең-жырлар, дас­тандар аз емес. «Өзге батыр қайтса да бір қайтпайтын, Са­ры менен Баянды айт Уақ­та­ғы» /Тәтіқара жырау/, «...Са­­ры, Баян мен Сағынбай, Қыр­мап па еді жауыңды, Қуантпап па еді қауымды» /Үмбетей жырау/, «Бір өзі мыңға теңдес ер Баянның, Ойнауда бойын­да күш, көзінде нұр» /М.Айтбаев/, «Наркескен, өрттей өскен, қайтпас болат, Баянсыз қа­натымды қалай жаям?!» /Мағ­­­жан/ деген айшықты те­ңеу­лерге қарағанда ел қор­ғаны бола білгенін, есімі жұрт­шы­лық жадында өшпес­тей сақ­талып қалғанын аң­ғарт­са керек.

Шоқан Уәлиханов «ХVІІІ ға­сырдағы батыр­лар туралы тарихи мағлұ­мат­тар» атты зерттеу еңбе­гінде ержүректілігін, ақыл­дылығын Абылай ханның жоғары бағалағанына нақты мысалдар келтіреді. «Үш жүз­дің батырларының іші­нен кімдерді бағалайсыз? де­ген сауалға Абылай хан «байлығымен, батыр­лығымен ерекшеленген Бә­сентиін Малайсары мен ақыл­дылығымен, батырлығымен, ержүректілігімен дараланған Уақ Баянды бөле-жара атаған» деп жазады. Жергілікті өлке­танушы Қайролла Мұқа­нов­тың зерттеуі бойынша Баян Қасаболатұлы 1714 жылы қа­­зіргі Мағжан Жұмабаев ауда­­нындағы Аралағаш ауы­­­лында туған. Уақтың ішін­де Шоғадан тарайды. Әке­сі өте шебер зергер бол­ған. Анасы Ажар атақ­ты Сы­рым шешеннің әке­сі Даттың қарындасы, бел­гілі Шолан батырдың қызы. 14 жасында ағасы Сары ба­тыр­ға еріп, жаугершілік жо­рықтарға қатыса бастай­ды. 17 жасында соғыс тәсілдерін мең­ге­ріп, белгілі сардарға (жүз­басы) айналады. Жоңғар шап­қыншылығы кезінде ер­лік істерімен көзге түседі. Әй­гілі Қабанбай, Малайсары, Олжабай, Жанатай баһа­дүр­лермен бірге Ертіс, Тар­ба­­ғатай өлкелерін жау­дан тазартуға қатысады. Тар­баға­тай тауының етегінде болған 80 күндік Шорғы шайқасында және Аягөз маңындағы Ақ­шаулы ұрыстарында ерекше өжеттігімен даңқы шығады. 

Ата-баба аруағын ардақ­тау – елдіктің бел­гісі. Тәуелсіздік алғалы да­­нышпан хандарымыз, ай­бынды батырларымыз ұлықталып, көптеген игі ша­­ралар ұйымдастырылып келеді. Батыр Баян туралы алтыншы ұрпағы Зейнолла қажы Олжабаев былай деп сыр шертеді: «Кеңестік идео­логия қыспағынан әбден үркіп қалғанымыз соншалық, бабамыздың атын атамақ түгіл, еске алуға қаймығатынбыз. Егемендігіміздің, Елбасымыз­дың сындарлы саясатының арқасында өлгеніміз тіріліп, өшкеніміз жанғандай қайта қауыштық. Осыдан үш жыл бұрын Тимирязев ауданы Докучаев ауылы маңында жер­ленген Уақтың Сары жә­не Сүйір батырларының қорымына еңселі кесене тұр­ғызылып, бабаларының басына тәу етуге белгілі қоғам қайраткері Мақсұт Нәрікбаев арнайы келген болатын. Сол жолы Баян батырдың зираты табылмай жанымды бір өкініш жегідей жеп жүргенін құлаққағыс қылған едім. Ұзын сөздің қысқасы, Мәкеңнің қол­дауымен «Орталық Қа­зақ­стан» газетінің бас редак­торы Мағауия Сембай, ғы­лым докторы Есмұхамбет Смайы­лов, тағы басқа мың болғыр азаматтар індете із­дес­тіріп, Қарағанды облысы, Шет ауданы Қарабұлақ елді мекені маңайында жер­ленгенін анықтап берді. Басына барып, зиярат еттік. Кө­некөз қариялармен әңгіме­лескенімізде, ұзындығы 80-90 метр, ені 4-5 метр қорымда бабамыз сарбаздарымен бірге мәңгілік тыныстап жатқаны белгілі болды. Киелі орын ел жадында «Сары-Баян жотасы» ретінде сақталыпты. Зиратына екі найзаны шаншып, қабі­рінің үстіне тас үйгізіп, белгі қалдырыпты. Үлкендер: «Жо­таның үстінде ойнамаңдар. Аруақтарды маза­ламаңдар. Мал жай­маң­дар», деп тыйым салып отырған.

Осы өңірдің тумасы, айтыскер ақын Самат Мұса­бе­ковтің «Есей достың ер­лігі» дастанында жауды ой­сырата жеңіп, елге келе жат­қан кезде дұшпандар у сеуіп кеткен құдықтан су ішіп, мерт болғаны баяндалады. Саматтың баласы Баян әкесінің «апырмау, батырды жоқтаушы ұрпақтары жоқ па?» деген қамыққан жү­зін талай көріпті. «Баян ба­тыр» қоғамдық қорының жетекшісі Қайрат Тайкенов кесене тұрғызып, сауапты іс атқарды. 300 жылдығы кеңінен атап өтіліп, Павлодар қаласында еңселі ескерткіші бой көтерді. Енді, міне, игі­лікті істі М.Жұмабаев ауда­нының әкімі Асқар Бегма­новтың тарапынан қолдау тауып, «Рухани жаңғыру» бағдарламасы шеңберінде есімі тағы бір мәрте жаң­ғыртылды».

Баян – тұтас қазақтың батыры. Ұлан-ғайыр аумақты қорғаған. Қас дұшпаннан ығы­суды, шегінуді білмейтін жүрек жұтқан қасиетін Абы­лай хан ерекше бағалап, бас батырлар қатарына қос­қан. Әркез қасына ертіп жүр­ген. Онсыз жорыққа аттан­баған. Олай болса, есіл ердің есімін ұлықтау туған же­рінде ғана шектелмей өзге өңір­лерде де патриоттық се­зімді көтеретін шаралар ұйым­дас­тырылса, нұр үстіне нұр болар еді. 

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

Солтүстік Қазақстан облысы, 

М.Жұмабаев атындағы ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу