Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Егемен Қазақстан
06.12.2018 2151
3

Bul oraıda aqparat salasynyń mamandary birneshe faktordy mysal retinde keltirgen. Birinshiden, telearnalar reıtıńniń tómendeýine halyqtyń sheteldik telearnalarǵa qoljetimdiligi áser etip otyr. Respýblıka turǵyndarynyń 77 paıyzy sheteldik telearnalarǵa qosylǵan. Ekinshi sebep – keń jolaqty ınternet. Halyqtyń 49 paıyzynyń keń jolaqty ınternetke enip, ózine qajetti aqparattardy alýǵa múmkindikteri bar. Osy taqyrypqa qatysty taǵy aıta keterlik jaıt, orystildi aýdıtorıanyń 54 paıyzy, qazaqtildi aýdıtorıanyń 12 paıyzy sheteldik telehabarlardy qaraǵandy unatady eken.

Bıyl nebári qazaq tilinde habar taratatyn úsh baǵdarlamanyń ǵana TOP-20-ǵa enýi de kóp jaıdan habar berse kerek.

Al endi otandyq telearnalardy nelikten az qaraımyz degen saýalǵa keler bolsaq, bul jerde joǵaryda keltirilgen medıa salasy mamandarynyń pikirlerimen kelisýge týra keledi. Iаǵnı qazaqstandyq telearnalar túgeldeı derlik (qazaqtildisi de, orystildisi de) serıaldar men konsertter kórsetýden árige bara bermeıdi. Jańalyqtar jaǵdaıyna keler bolsaq, bizdiń telearnalar, nege ekenin qaıdam, elimizde kún saıyn, saǵat saıyn ótip jatatyn túrli deńgeılerdegi jınalystardy jańalyq dep túsinedi. Ár mekemeniń ishki sharýasy bolyp tabylatyn jınalys qaı zamannan beri jańalyq bolyp edi?

Medıaquryltaıda aıtylǵandaı, reıtıńderiniń tómendegenine qaramastan jarnamalyq qarjynyń 90 paıyzyn telearnalar paıdalanady eken. Sonymen birge telearna búdjetiniń eleýli bóligi serıaldar satyp alýǵa jumsalatyny da belgili bolyp otyr. 

Budan shyǵatyn qorytyndy bireý. BAQ-tar búgingi tańda ózderiniń kórermenderi men oqyrmandarynyń suranystaryn zerttemeıdi. Qazirgi ýaqytta aqyly jáne spýtnıktik televıdenıe men ınternettiń keńinen taralýyna baılanysty aqparat kózderiniń kóp ekenin, qazaqstandyqtardyń qalaǵan telearnasyna nemese ınternet saıtqa aýysyp ketýge múmkindigi bar ekenin eskermeıdi. Bir sózben aıtqanda, aýdıtorıa úshin kúrespeıdi. Shynaıy básekelestik joq. 

2017 jyly halyqtyń 64 paıyzynyń teledıdar qaraıtyny, 39 paıyzynyń ınternet aqtaratyny, 7 paıyzynyń radıo habarlar tyńdaıtyny, 6 paıyzynyń baspa basylymdaryn oqıtyny anyqtalǵan. Bul jerde teledıdar qaraýdan ózge ermegi joq aýyldyqtar esebinen birqatar kórsetkish joǵaryraq (sonyń ózinde 64 paıyz tym az) bolyp tur. Al iri qalalardaǵy jaǵdaıǵa keler bolsaq kórsetkish aıtarlyqtaı ózgeredi. Munda halyqtyń 49 paıyzynyń ǵana teledıdar qaraıtyny, 35 paıyzynyń ınternetke qosylatyny, 14 paıyzynyń radıo tyńdaıtyny, 2 paıyzynyń gazet-jýrnaldar oqıtyny belgili bolǵan. Baıqap otyrǵanymyzdaı, teledıdar qaraýshylar qatary qala halqynyń jartysyna da jetpeı tur. Al radıo tyńdaýshylardyń arta túsýin sirá, kóshelerde órip júrgen avtokólikterdegi radıqabyldaǵyshtardyń kóptigimen túsindirgen jón sıaqty. Paıyzdyq kórsetkishi ózge aqparat quraldarynan áldeqaıda joǵary bolǵanyna qaramastan biz nelikten teledıdarǵa erekshe shúıligip otyrmyz? О́ıtkeni teledıdardy halyqtyń 100 paıyzy qaraýǵa tıis. Sebebi ol ári buqaralyq aqparat quraly, ári teatr, ári sırk, ári konsert zaly, ári kınoteatr, ári saıahat, ıaǵnı onda bári de bar. Ár úıde teledıdardyń únemi qosýly turatyny da sondyqtan. Oǵan jarnamanyń da qajeti joq, kópshiliktiń kóńilinen shyǵatyn baǵdarlamalar kórsetse bolǵany. О́zge buqaralyq aqparat quraldarymen salystyrǵanda osyndaı artyqshylyqtary bola tura reıtıńniń quldyraýyna jol berý telearnalar habarynyń sapasyzdyǵyn, tartymsyzdyǵyn kórsetse kerek.

Osy oraıda eskere ketetin taǵy bir jaıt bar. Qazaqtildi telearnalar reıtıń anyqtaǵanda ádildik joq, is júzinde bizdiń reıtıńimiz orystildi arnalardan tómen emes degen ókpe-naz aıtyp jatady. О́zim bul pikirge tolyq qosylamyn. Shynymen de elimizdegi orystildi telearnalardyń (gazetterdiń de) ozyp turǵany shamaly. Sondyqtan qazaqstandyq BAQ-tardyń atyna qandaı da bir syn aıtylyp jatsa, ony barlyǵyna berilgen ortaq baǵa dep qabyldaǵan jón. 
Memlekettik tapsyrys esebinen azdy-kópti aqsha alyp kún kórip otyrǵan telearnalardyń kóńil kúılerin túsinýge de bolady. Olar erteńi úshin onsha alańdaı qoımaıdy. Al endi, óz kúnderin ózderi kórip jatqan komersıalyq telearnalarǵa ne joryq?!. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу