Қазақстан • 18 Қаңтар, 2019

Жаңғыру жолындағы жаһан

277 реткөрсетілді

Әлем енді ешқашан бұрынғыдай болмайды, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалыптасқан жаһандық экономикалық және әлеуметтік-саяси модельдің күйрейтін күні жақын.  RIT Capital Partners инвестициялық қорының басшысы, атақты Ротшильдтер үйінің өкілі барон Джейкоб Ротшильд өз клиенттеріне арнаған сөзінде осылай деп атап көрсетіпті.

Сарапшылардың пайымдауынша, «әлемнің тағдырын шешушілер» әулетіне жататын өте беделді қор басшысының пікіріне асыра айтылған сөз деп қарауға болмайды. Өйткені 82 жастағы барон әлемде болып жатқан оқиғаларды өзінің және оның қорында жұмыс істеген көптеген сарапшылардың ұзақ жылдар бойы жинаған тәжі­рибе­леріне сүйеніп айтып отырғаны баршаға белгілі. 

Ротшильд әлемнің ең басты қаржы орта­лығы – АҚШ-та төмен пайызды став­калардың аяқталғанына назар аударады. Жақын уақытта әлемнің экономикалық бейнесін өзгертетін де осы жағдай болмақ. Қор рыноктарының капиталдануын «күмпитіп» жіберген төмен пайызды ставкалар мен сандық жұмсарту саясаты үстемдік құрған жылдар аяқталып келеді дейді қаржыгер. Әлем­нің ең ірі деген орталық банктерінің ақ­ша жұмсау тәсілдерін «тарихтағы ең ірі моне­тарлық эксперимент» деп атай отырып, оның соңының күтпеген зардаптарға соқ­тыруы мүмкін екенін қаржыгер бірнеше жыл бұрын-ақ ескерткен болатын.

Енді маятник кері қозғалуда, сөйтіп өз долларын оңға да, солға да үлестіріп келген АҚШ осынау «шексіз байлықты» кері қайтарып алуға тырысуда. Одан бірінші кезекте бұрын-соңды болмаған қисапсыз доллар үлестірудің арқасында аздап жетіліңкіреп қалған дамушы елдер зардап шегеді екен. 

Жекелеген елдердегі борыштардың үрейлі деңгейін ескере келгенде, еуро­аймақта да проблемалар бас көтермек деп атап көрсетеді Ротшильд. Оның үсті­не халықаралық саудада орын алуы мүмкін текетірестер де ахуалды шиеле­ністіріп, қор рыноктарын қыспаққа ала түспек. Әйгілі қаржыгердің болжамдары мұнымен де шектелмейді.

Оның топшылауынша, дамушы елдерге айтарлықтай соққы болып тиетін қаржы дағдарысы Brexit, КХДР және Таяу Шы­ғыстағы ахуал сияқты ертеден ірі­ңі жазылмай келе жатқан геосая­си проб­лемаларға да қозғау сала кетуі ықти­мал. Он­дай күн туа қалса, оның өзі қазіргі дү­ниені мүлдем өзгертіп жіберуі әбден мүмкін.

2001 жылы 11 қыркүйекте Нью-Йоркте орын алған террорлық актіден кейін және 2008 жыл­ғы дағдарыс кезін­де әлемдік держа­валар бірегей көзқарас­пен жұмыс істеді. Бүгінде ондай ықпал­дас­тыққа бару қиындап кетті. Ал ол Екінші дү­ниежүзілік соғыстан кейін орнаған экономикалық тәртіп пен қауіпсіздікке қатер төндіреді деп түйіндейді тереңнен толғаған ойын барон Ротшильд. 

Өз елдерін дамушы елдер санатына жатқызатын ресейлік сарапшылар да әлемдік экономикада орын алып жатқан ахуалға қатысты өз алаңдаушылықтарын жасырмайды. Рубльдің соңғы құлдырауы да Ресей ақшасының әлемде болып жат­қан девальвациялық үрдістен сырт қала алмайтынын көрсетіп отыр дейді олар. Олар ставкаларды төмендету ішкі өндірісті қайтадан іске қосады деген тұспалдың да тұрлаусыз болып шыққанын, соның салдарынан инвестициялардың жаппай кері кетіп жатқанын айтып дабыл қағуда. Ол аз десеңіз, Ресей қаржы ми­нистр­лігінің мұнай экспортын доллардан бас­қа валютаға ауыстыру жөніндегі шеші­мі де құптау тауып отырған жоқ. Са­рапшылар оны өзіңді әлемдік рыноктың айтарлықтай бөлігінен өз еркіңмен бөліп тастаумен пара-пар әрекет деп бағалап отыр. 

Ал еліміздегі жағдайға келер бол­сақ, бізде теңгенің еркін бағамына кө­­шу саясатының жүзеге асырылып жат­­қаны белгілі. Отандық бірқатар қар­жы­гер­лер де мұндай саясатқа қол­дау біл­діріп отыр. Олардың пайым­дауынша, географиялық орналасуы, өз экономикасының көлемі мен оның ашық­тығының жоғары деңгейіне байланыс­ты Қазақстан долларға немесе еуроға қатысты ұлттық валютаның шек­теу­лі режімін енгізу ең бір оңтайлы нұс­қа болып табылатын елдер санатына жат­пайды. 

Ұлттық банк таяуда валюта рыно­гын­дағы жағдайға егжей-тегжейлі талдау жасай келіп, ең алдымен резидент еместердің (Қазақстанда тіркелмеген заңды немесе жеке тұлғалар) қатысуына баса назар аударған болатын. Өйткені соңғы айларда олардың көлемі теңге бағамына кері сипатта болып отыр. Ай­талық, былтыр наурыз айында ұлттық валюта бағамы бір долларға шаққанда 318 теңге болып тұрған кезде резидент еместердің Ұлттық банктің ноталарына салымдары ең жоғары шегіне жетіп 453,9 миллиард теңгені құраса, мамыр айынан бастап ондай инвесторлардың үлесі төмендей бастаған. 

Қазақстандық қор биржасы басқарма төрағасының орынбасары Андрей Ца­люк былтырғы шілде айында теңгенің әлсіз­денуінің негізгі себептерінің бірін де резидент еместердің кетуі салдарынан деп түсіндіреді. Бұл ретте Ресейге қатысты санкциялардың жаңа пакетінің пайда болу ықтималдығы да жағдайға кері әсерін тигізіп отыр.

Дегенмен, экономист әрі қаржы­гер Алмас Чукин қазақстандық құнды қа­ғаз­дарға инвестициялау мүмкіндігінің пайда болуы принципті тұрғыдан алғанда өте маңызды деп есептейді. Оның пікірінше, ол үшін Ұлттық банк Clearstream (Еу­ро­пада орналасқан халықаралық есеп айырысу-клирингтік ұйымы) жүйесін іске қосуы тиіс. Осылайша ол өзінің Фейс­буктегі парақшасында «Енді қазақ­стандық бүкіл құнды қағаздар халық­ара­лық тауарға айналды» деп атап көрсет­кен. Ол біздің борыштық құнды қағаз­да­ры­мызға инвестиция ретінде елімізге үл­кен көлемдегі валютаның келетініне сенімді. 

Отандық сарапшылар оқиғаның одан әрі дамуы көптеген жағдайда сапалы заемшылардың пайда болуы мен қазірдің өзінде қаржы институттарының қолында бар триллиондаған теңге өтімділігіне деген сұраныстың туындауы қаржы секторына қаншалықты оң өзгерістер әкеле алатындығына тікелей байланысты болмақ деген көзқарас ұстанады. Қаржы секторындағы реформалар бүтіндей алғанда экономика үшін мүмкіндіктер туғызып отыр, ал оны пайдаланбау үлкен қателік болар еді деп есептейді олар.

Сонымен жаһанда жүріп жатқан жаңғыруларды жақсаруға қарай бетбұрыс деп түсінуге бола ма, жоқ па, ол жағын да сол баяғы сарапшылардың пайымдауларынша, болашақтың еншісіне қалдырған дұрыс сияқты. Біздің қазақ та «үмітсіз – шайтан...» деген сөзді дәл осындай шақта айтса керек... 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,

«Egemen Qazaqstan»

Соңғы жаңалықтар

Тәуелсіздік – тұғырым

Аймақтар • Кеше

Күлкі керуені № 25

Руханият • Кеше

Апта үздігі атанды

Хоккей • Кеше

Ұқсас жаңалықтар