Қоғам • 24 Мамыр, 2019

Қоштасуда ата-ана да жылайды

756 реткөрсетілді

1920-жылдары, яғни бір ғасыр бұрын Америкада мектеп бітіру кеші кәдімгідей бал болатын. Бал өткізуден жарысқа түсетін түлектер мұнымен «ауыратын» күйге түседі. 30 жылға жалғасқан жарысу 1950-жылдары шегіне жетіп, депрессияға түскен қыз сол кездегі АҚШ-тың бірінші ханымы Элеонора Рузвельтке көйлек сатып алып беруін сұрап хат жазады. Осыдан соң «Chicago Tribune» газетінің мәліметінше, білім саласындағы басшылар түлектерді психологиялық күйзеліске түсуден сақтау үшін аламанға айналған балдан бас тартқан.

Бұл батыстан ауып, бізге де келді. Жақында Білім және ғылым министрі Күләш Шәмшидинова мектеп бітіру кеші мектеп қабырғасында өтуі керегін айтты. «Мектеп бітіру кешінің форматы қымбат әрі сән-салтанатқа толы болмауы қажет. Жылдар бойы тұлғаны қалыптастыруда талмай еңбек еткен педагогтер мен ата-аналар және таяуда мектеп қабырғасынан түлеп ұшып, үлкен өмірге қадам басатын кештің басты кейіпкерлері – түлектер арасындағы жылы диалог түрінде өткені абзал», деді министр. Бірақ оған құлақ асатын кім бар?

Жақында әріптесіміз Жанар Оразым­бет әлеуметтік желідегі парақ­ша­сында басынан өткен жайтты баяндады. Онда қызы былтыр мектеппен қоштасқан ол мектеп бітіру кеші қазір ата-ана үшін қып-қызыл ақша ғана емес, дертке айналғанын жазады. Ата-ана тоқсан сайын тест тапсыруға, оған дайындау үшін қосымша мұғалім жалдауға, соң­ғы қоңырауды өткізу үшін тігілетін бірың­ғай киімге, пән мұғалімдерінің тарту-таралғысына кететін ақшаны айт­па­ғанда, әр емтиханға дастарқан жайып шабылғанына шырылдайды. «Бұл жерде мұғалімдерді кінәлайын деп отыр­ғаным жоқ. Бәріне ата-аналар кінәлі. Әбден дарақыланып алған», дейді ол. Айтуынша, қолақысы 2 миллион тұратын асабаны әнші-бишісімен жалдап, кешті лайықты өткізу үшін 100 мың теңгенің үстінде ақша жинапты. Оған адам басына 17 мың теңгеден ке­летін мейрамхананы менсінбеген қал­талы ата-ананың әрекеті себеп болған көрінеді. Ақырында «сараң ата-ана» атанған Ж.Оразымбет қызының «Барлық ата-ана ештеңе демей-ақ ақша жинап жатыр ғой» дегенінен аса алмағанын айтады. 

Ата-ана кімді кінәласа да баласының көңіліне қарайды. Бірақ осы көңілге қарау оқушыларды оймен емес, тоймен жарысуға, дарақылыққа үйретіп жатқан жоқ па? Мемлекет басшысы Қ.Тоқаев Президент ретінде берген ал­ғашқы сұхбатында ХХІ ғасыр­да­ғы кердең мінезге даңғазалық, ысы­рап­шылдықты жатқызатынын айтып: «Бізге даңғазалықты доғарып, ысы­рап­шыл­дық­тан арылу қажет», деген еді. Біз балаларды кердең мінезге мектеп кезінен бейімдейміз. 

Мұғалімдерге сыйлық жасамайтын тараздық түлектер лимузинге мініп, дастарқан жасау және оқушылық өмір­мен қоштасқан сәтінен естелік алып қалу үшін фотограф жалдауға бас-аяғы 35 мың теңге жинапты. Сондағы бір оқушының анасы Гауһар Жолмаханбет осының өзі басқа мектептерге қарағанда ақшаны жөнсіз жинамайтын білім ордасы екенін айтады. Бір отбасы 35 мыңды тиын-тебендей көрсе, екінші біріне бұл табылмайтын сома. Қолдан жасап алған үрдіс тоқтамайтын сынды. Десе де ата-ананың айтуынша, бұл түйткілдің түйінін балалар да, олардың әке-шешесі де емес, тиісті ведомство ғана түбегейлі тарқата алады. «Бұрыннан қалыптасқан үрдіс бірден тоқтап қалмайды. Өйткені қазіргі ата-аналардың көзқарасы қиын. Оның бір мезетте өзгеруі, министрдің сөзін қолдауы екіталай. Бұл үшін заңмен тыйым салынып, жауапқа тартылу керек. Сонда ғана адамдар амалсыз аяқ тартады», дейді Г.Жолмаханбет. Оның ойынша жауапты мекеме сөзден іске көшіп, нәтиже беретін нақты қадамға бару қажет. Сол кезде ата-ана мен бала бағынады. 

Өзгелердің тәжірибесіне назар аудар­сақ, Францияда мектеп бітіру кеші деген мүлде болмайды. Өйткені онда сынып­та­ғы оқушылар жыл сайын өзгеріп отырады. Француздардың білім жүйесінде бұл реформа балабақшадан бастап қолға алынған. Топтағы балалар да, қажет болса тәрбиешілер де жиі ауысады. Мақсат – кез келген ортаға, барлық жанға үйрену, бейімделу, адам талғамай тіл табысу. Ал Германияда мектептің акт залында өтеді. Ресми түрде ұйымдастырылатын бітіру кешінде біздің тілмен айтқанда аттестат тапсырылады. Ата-аналар балаларға шағын мерекеге рұқсат бергенімен, салтанатты кеш ұйымдастырылмайды. Ал Шотландияда түлектер бітіру кеші дегеннің не екенін де білмейді екен. Айтпақшы, қытай түлектері секілді мектепті еске түсіретін құралдардың бәрін терезеден лақтырып, адреналинге бой алдыратындар да бар.

Шетелдерде бітіру кеші, негізінен түлектерге арналған. Бізде ата-ана­лар­дың да кешіне айналғандай. Өйткені олардың өзі кешке киім алып, сәнденіп, шаш үлгісін жасап дайындалады. Бір ана баласының мектеп бітіру кешіне 20-30 мың теңгенің аралығында көйлек алуды жоспарлап отырғанын жеткізді. Бұл – жалғыз көйлектің құны. Сәйкесінше туфли, сөмке сатып алып, шаш үлгісін жасату керек. Кей отбасында анасы ғана емес, әкесі немесе кемпір-шалдың қолында өскен бала үшін ата-әжесінің бірі барады. Олар да киінеді. Ескісін кисе, баласы намыстанады-мыс. Жалған намысты жиып қойғанның өзінде мейрамхананың төрінен тегін орын алмайсыз. Ата-ана айтқан заң әзірленіп, қолданысқа енгізілгенмен, өзі белсеніп, той тойлауға бір иығын беріп тұрғандар құжатты көзге іле ме? Әлбетте мәселенің байыбына баратын әке-шеше керісінше заңды желеу етіп, баласын тәрбиелеуі тиіс. Тәрбиелеуге әлі жетпегені «суицид жасайды» деп қорқады. Бұл да қорқатындай себеп. Өз-өзіне қол салғандардың қатары азаймай тұр. 

Биыл елімізде 143 089 оқушы мектеппен қоштасады. Оған кемі жалғызіліктісі бар, кей отбасында ата-әжесі қосылады, шамамен 280 мың ата-ананың алаңын қосыңыз. Тең жартысы жылап жүр. Тең­гені маңдай терімен тапқандар суға аққан ақшадан бұрын, баланың бола­ша­ғы, «ой жарыстырмай, бой жарыс­тырып» жүрген ұрпағының ертеңі үшін жылайды. Қала берді, көшені шулатып «бипылдатқанда» бір бәлеге ұрынып қала ма деп жылайды. Баласы мектеппен қоштасқанда әр үйдің босағасын сағалап жүрген ата-ана да қосылып жылайды... Қайтпек керек?!

Әлдебір мектеп түлектері жаңа бір видео-эстафета бастапты. Әлеу­мет­тік желіде тарап кеткен сондай бейне­тү­сірілімнің бірінде Алматы облысы Талғар ауданының Бірлік ауылындағы №35 мектептің 11-сынып оқушылары: «Текелідегі № 4 мектеп пен елорда, Алматыдағы мектеп бітіруші түлек­те­рін қолдай отырып, біз мектеп бітіру кешінде ата-аналарымыздың артық шығындалуына, қымбат мейрамхана мен көліктерге, қымбат көйлек киюге қарсымыз!», деп ұрандатқан. Ал Маңғыстауда мектеп бітіруші түлек­тер соңғы екі жыл қатарынан қар­жы­ны қайырымдылық іске жұмсаған. Үлгі боларлық әрекет. Бала бастап бас­сыздықтан бас тартса, ата-ана да, мұға­лім де, министрлік те, мектеп те тыныш екен ғой. Оқушылардың өзі қалай қоштасатынын өздері таңдап тұрса, еркінен айырамыз ба? «Лимузин мінемін, қызыл галстук тағамын» деген баласын бетінен қақпаған ата-ана «бірінші сыныптан бергі қызықтарды еске алып, ұстаздарға алғыс айтумен аяқтаймыз» деп табандап тұрған құлы­ны­нан айналып кетпей ме? Сонда бәріне нүкте қою – балалардың қолында. 
Баннер
Соңғы жаңалықтар

Ақын тойына дайындық қалай?

Руханият • Бүгін, 10:08

Хат қоржын (23.09.2019)

Қоғам • Бүгін, 09:59

Қостанай қыста тоңбайды

Аймақтар • Бүгін, 09:48

«Мал да жоқ, қайыр да жоқ»

Қазақстан • Бүгін, 09:46

Бюджет тиімді жоспарлануы тиіс

Аймақтар • Бүгін, 09:25

Халхын-гол шайқасының қаһарманы

Руханият • Бүгін, 09:09

Даму бағыты айқын

Аймақтар • Бүгін, 09:00

Бояулармен бедерленген «Ботай»

Руханият • Бүгін, 08:55

Алатаудың ақиығы

Руханият • Бүгін, 08:54

Қос ақын үзеңгі қағыстырды

Руханият • Бүгін, 08:51

Ел ардақтаған ер Әбіш

Руханият • Бүгін, 08:45

Италияда топ жарды

Спорт • Бүгін, 08:37

«Барыс» «Тракторды» жеңді

Спорт • Бүгін, 08:32

Мәжілістегі кездесулер

Саясат • Бүгін, 08:17

Түркістан – жастар қаласы!

Аймақтар • 21 Қыркүйек, 2019

Музейді түнде тамашалау да бір ғанибет

Руханият • 21 Қыркүйек, 2019

Ұқсас жаңалықтар