Руханият • 20 Маусым, 2019

Күйшілердің саябағы

137 реткөрсетілді

Осыдан бірер жыл бұрын Анкара қаласындағы саябақтарға екі елдің туыстық, достық, рухани қарым-қатынасының белгісі ретінде Сүйінбай ақынның, халық композиторлары Тәттімбет пен Динаның есімі берілгені туралы қуанышты хабарды бәріміз естігенбіз. Содан бері Түркияның астанасына келген қазақстандық қонақтардың көкейінде: «Шіркін-ай, сол саябақтарды өз көзімізбен көріп қайтар ма едік» деген тәтті тілек оянатыны да рас.

Анкараның Этимесгут му­ни­­ци­палитетіндегі жаңадан бой көтерген көпқабатты биік үйлер­дің тұрғындары балаларын ойнатып әрі өздері де тыныстап, серуен­деп жүру үшін арнайы егілген әрі жақсы жабдықталған бірнеше саябақ бар. Түрік бауырларымыз со­лар­дың біріне Тәттімбеттің, енді біріне Динаның есімін берген екен.

Кезінде бұл саябақтардың ашылуына Қазақстаннан арнайы келген делегациялар қатысып, ұлт­­­­тық оркестрлеріміз концерт беріп, жергілікті халықтың ри­за­шылы­ғына бөленген.

Күннен-күнге бой түзеп, өр­кен жайып келе жатқан жас ағаштардың жапырағы үлбіреп, әртүрлі түске боялған әдемі сәкі­лерге көлеңкесін түсіріп, сая болып тұр. Немере-шөберелері әткеншек теуіп, қолдан жасал­ған сырғанақтарға барып сыр­ғанап, мәз-мейрам болып жүр­ген екі қарт сол сәкілердің бірі­не жай­ғасып алып, әңгіме-дүкен құ­рып отыр.

– Біз әзірге Тәттімбеттің де, Ди­наның да атын алыстан естіп, олардың өнері мен өмірі туралы деректерді көбірек білуге құмартып жүрген жандармыз, – дейді бізге жол бастап келген муниципалитет әкімдігінің өкілі.

Ал біз болсақ, мына саябақ­тар­­ды көргенімізге қуанып, өң мен түс­тей таңғажайып бір күй кешіп тұр­мыз.

«Мынау саябақтарға Тәттім­бет атамыз бен Дина апамыздың ескерткіштері орнатылса, қан­дай жақсы болар еді, – деген ой келеді. – Содан соң, осында, бел­гілі бір уақытта музыкалық шығармалары орындалатын болса, саябаққа де­­малуға келген кісілер ерекше әсер алар еді-ау!..»

– Айтыңызшы, Тәттімбет, Ди­на туралы жазылған көркем шы­ғармалар, ғылыми-зерттеулер көп­ пе? – дейді муниципалитет әкім­дігінің өкілі.

– Әрине көп. Бірақ оларды тәржімалау қажет қой.

Біздің есімізге төл әдебие­ті­міз­дің классигі Тәкен Әлім­құловтың «Сарыжайлау» атты тамаша новелласы түседі. Оны оқып отырғанда кім-кімнің де күй тыңдағандай таң-тамаша әсерге бөленетіні анық.

Міне, қараңызшы:

«Жер көктемде, ел жазда тү­лейді. Кәрі мен жасты те­ңес­тірген жомарт жазға не жет­­сін! Сары жаздың сәнін­дей Сарыжайлауда қымыз­ға мас боп асыр салған боз­бас­тар­дың ішінде Тәттімбет те өмір сүрді. Етегі бүрмелі ақ көй­лек, белі қынамалы көк масаты, қызыл масаты бешпент киген қыздар, қара мақпал қамзолды келіншектер айт күндері дүркірей қыдырғанда, мамырдың қырмызы гүліндей құлпырып, қызыл-жасылданып, бал-бұл жанып тұратын сиқыр шақ Тәттімбеттің көз алдында…».

«Жер ортасына келген жасамыс Тәттімбеттің көрген қызы­­­ғы, кешкен бақыты, енді ойласа, Сарыжайлауда жатыр. Сол жай­лау­дың шырайындай Сарықыз Тәт­тімбеттің көкейінде. Күл астында көмулі жатқан қызыл шоқтай әсер етеді…».

«Ақ патшаның әскеріне бекет керек, мұжықтарға қоныс ке­рек деген желеумен дәуірлеп, ақ дегені – алғыс, қара дегені – қар­ғыс боп тұрған дуанбасы жыл­дан-жылға айласын, күшін асы­рып, мығымданып келді де, ақы­ры Сарыжайлауды тартып алды. Қалың ел ығысып, ысырылып, шөлейтке шығып қалды…».

Немесе мынаған қараңызшы:

«Тәттімбет сары жазды, Сары­жайлауды сағынады. Жазының санына көзі жетпесе, жайлауының саны – көкейде!

Шіркін, дүние-ай, бұл өңірден талай Тәттімбеттер өтер, сансыз­ ұр­пақ сапырылысар, сонда Сары­­жайлау түк көрмегендей болып, сағымға шомылып, манаурап жата­ды-ау! Төсінде асыр салған кешегі бөбегін, бүгінгі арманшыл азаматын ұмытады-ау!».

Кең даласы керіліп, төрт мез­гі­лі кезек-кезек ауысып, жасылы сарыға, сарысы қоңырға, қоңы­ры аққа айналып, түрленіп жататын елдің поэзиясы міне, осылай төгіліп, осылай толғанады. Мұ­ны қайтіп аударарсың, қалай жет­кізесің, оны өзің біл, достым…

Ал енді Дина Нұрпейісова апа­мыздың тағдыры ше? Ол да сондай қызық әрі тағылымды.

– Олай болса, бізге әңгімелеп берсеңізші, – дейді муниципалитет әкімдігінің өкілі.

«Жарайды, – дейсің басыңды шұлғып. – Тырысып көрейін...» Бірақ табан астында неден баста­рың­ды да білмейсің…

Дина – өте көрнекті халық ком­позиторы. Ал халық компози­торы дегеніңіз – табиғаттың өзі жа­ратқан таңғажайып құбылыс. Сол себепті оның дарыны, түйсігі, ішкі дүниесіндегі өзі ғана оқи алатын жұмбақ ноталары былайғы жұртқа мүлде жұмбақ. Күй қалай туады күмбірлеп, әуен қайдан келеді? Ол бір тылсым дүние…

– Ал өмірде қандай адам бол­ған? Тағдыр-талайы қалай?..

Қаршадай күнінен күй тартып, көзге түсіпті. Ауыл-аймағы оны күй­ші қыз, домбырашы қыз деп атап кетеді. Әйгілі Дәулеткерей, Мү­сір­әлі, Әлікей, Түркеш, Ұзақ, Ес­жан, Байжұма, Баламайсаң секілді күйшілердің күйін нәшіне кел­тіріп орындайды. Сөйте-сөйте ата­ғы алысқа жайылған тоғыз жасар талантты қызды бірде күй атасы – Құрманғазының өзі іздеп келеді. Оның домбыра тартысына сүйсініп, ақ батасын береді.

– Пай, пай, осындай ұлы композиторлар туралы қызықты әңгі­мелер айтылғанда музыка тың­дағың келеді, – дейді муниципалитет әкімдігінің өкілі. – Сондықтан да алдағы уақытта осы саябаққа келгендер Дина Нұрпейісованың ес­керт­кішін көріп, күйлерін тың­даса деген ой келеді.

– Әлбетте. Ол күнге де жететін болармыз...

– Ендеше, Түркия тарапынан да, Қазақстан тарапынан да осындай игілікті істерді бірлесіп атқаруға тиіспіз. Әйтпесе, бұл сая­бақ­тар неге Тәттімбеттің, Дина­ның атымен аталады деген сұрақ­тың көп­шілік көкейінде қала беретіні анық қой.

Соңғы жаңалықтар

Ұлылар үндескен күн

Аймақтар • 18 Қазан, 2019

Футзал: Бүгін жеребе тартылады

Футбол • 18 Қазан, 2019

Күлкі керуені №4

Руханият • 18 Қазан, 2019

Қазақстанда 200 теңгелік тиын шығады

Қазақстан • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Ерғали Бақаш

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Мақсат Мәлік

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Есболат Айдабосын

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Нәзира Жәрімбет

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Алмаз Мырзахмет

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ұқсас жаңалықтар