Экономика • 27 Наурыз, 2020

Автокөлік нарығында не өзгереді?

14 реткөрсетілді

Әлемдік нарықта мұнай бағасының құлдырауы теңгені әлсіретіп, ел экономикасын тығырыққа тіреуде. Бұл жағдай автоөндіріс саласын да айналып өтпейтіні анық. Тіпті, алдағы уақытта қаржылық жағдайдың салқыны темір тұлпар бағасының қымбаттауына әкелуі мүмкін.

Суретті түсірген Ерлан Омар, «EQ»

 

Жаһанды шарпыған коронавирус автоөндіріс саласына да кесірін тигізді.  Әлем елдеріне автобөлшектердің басым бөлігін сатып отырған Қытайдың бү­гінгі жағдайы мәз емес. Fitch халық­аралық рейтинг агенттігі көр­шілес елде автобөлшектердің са­ты­лым көрсеткіші төмендеп кет­­кенін айтқаны бұл саланың мей­­манасы тасымай тұрғанын аң­ғарт­­са керек. Егер індет ұзақ­қа бармай ауыздықталып, жағ­дай тұрақталса, несиеге беріле­тін көліктердің көлемінде айтар­лық­­тай өзгеріс болмайды. Ал ко­ро­навирустың жаңа тол­қыны пай­да болған жағдайда бол­жам­дар мен межелі кіріс көрсет­кіш­тері төмендеуі бек мүмкін. Со­ған қара­мастан наурыз айында Қытайда автоөндіріс ошақ­тары қайта іске қосылып, сәуір айын­дағы жоспар бойынша сатылым көрсеткішін еселеп арттыруды межелеп отыр.

Қазақстанға автобөлшектердің басым бөлігі сырттан келетін бол­ған­дықтан, теңгенің долларға шақ­қандағы бағамы автонарыққа тікелей әсер етеді. Бүгінгі жағдай­да көк қағаздың құны артқан са­йын автодилерлер көлік бағасын қайта қарауға құлшынып отыр. Алайда, Үкімет пен Ұлттық банк­тің мәлімдемелеріне сәйкес таяу уа­қытта шикізат пен валюта на­рық­­тарындағы құбылуды реттеу жөнінде шаралар қабылданады деп күтілуде. Сондықтан бағаның қан­­шалықты өсетіні теңге бағамы мен мұнай бағасының қандай межеде тұ­рақтайтынына байланысты болмақ.

«Қазавтожол» одағының стра­тегиялық жоспарлау жөнін­дегі директоры Артур Мискарянның айтуынша, әзірге темір тұлпар­лар­дың қазіргі бағасы сақталады. Бірақ айдың аяғына қарай бұған дейінгі сатып алынған машина жиынтықтарының қоры таусылады. Қайтадан сатып алынатын қор көлемі теңгенің долларға шақ­қандағы жаңа бағамымен есеп­телінетіні түсінікті. Бұған қоса, базалық ставка жоғары­ла­ған­нан кейін екінші деңгейлі банктер ұсынатын автокредит мөлшерлемелері де өседі. Бұл жағдай автокөлікті несиеге алу­шы­лардың азаюына әкеліп соқтыруы мүм­кін. Автонарықты құрдымға кетір­меудің бірден бір амалы мем­лекеттік автонесие беруге ар­налған бағдарламаның көкжиегін кеңейту. Бұл ретте мемлекеттен берілетін 20 млрд теңгені 50 млрд теңгеге дейін кеңейту көзделіп отыр.

Ескеретін жайт, Қазақстандағы жеңіл көлік өндірісі Еуразиялық экономикалық одақ елдеріне, соның ішінде ресейлік модельдерге тікелей тәуелді. Одақ аясында доллармен сауда жасамайтынымызды алға тартқанмен, әлемдік нарықтан толықтай жеке дара бөлініп кеткен жоқпыз. Машина өндірісіндегі локализация негізінен қырық күнде жүз құ­былған валютаны сақтай­тын негізгі сала еді. Бірақ құрасты­рыла­тын бөлшектердің өзі толы­ғымен сырттан тасымалданатынын ескерсек, елдегі құрастырылған көліктер автонарықты тұтастай қамтамасыз ететініне күмәнмен қарауға тура келеді.

Елімізде сатылған әрбір бесін­ші автокөліктің үшеуі Қазақстанда шығарылған. Экономист Бауыр­жан Ысқақовтың айтуынша, бұл көрсеткіш сұраныстың артып келе жатқанын көрсетеді.

– Былтыр елімізге 744,6 млн долларға 33,9 мың жеңіл авто­көлік импортталған. Әкелінген автокөліктер саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 18,3%-ға, бағасы 20,2%-ға өскен. Сырттан келген көліктердің басым бөлігі көрші Ресейге тиесілі.  Бұл ел Қазақстанға 387,1 млн долларға 19,1 мың автокөлік жіберді. Сонымен қатар Жапониядан 218,9 млн долларға 6,2 мың автокөлік әкелінген. Өзбекстаннан 22,7 млн долларға 2,8 мың автокөлік сатып алынған, – деді Б.Ысқақов. Оның айтуынша, былтырғымен салыстырғанда биыл көлік бағасында өзгеріс бар. Сатылымы бойынша көшбасшы Toyota Camry өткен жылдың қаңтар айымен салыстырғанда 1 млн теңгеге немесе 16,2%-ға қымбаттап, 10,76 млн теңгені (2019 жылдың қаңтар айында 9,26 млн теңге) құрады. Арзан саналатын Ravon Nexia модельдері былтыр 4,49 млн теңгеден сатылса, биыл 3,469 млн теңгеге саудаланып жатыр. Қазақстандықтардың таңдауы жиі түсетін Lada бренді де қымбаттаған. Өйткені мұнай бағасының арзандап, рубльдің әлсірегеннен кейін көрші елдегі автонарыққа тықыр таянды. Ресейлік сарапшылар 2020 жылы автомобиль нарығындағы сатылым көрсеткіші 10%-ға төмендеуі мүмкін деп болжап отыр. Бұл елде  биылғы жылдың қаңтар айын­дағы жағдай бойынша көлік бағасы орта есеппен 2-3 %-ға өс­кен. «Рольф» компаниясының дамыту жөніндегі директоры Вла­димир Мирошников биыл авто­көлік бағасының қым­баттауына утили­зациялық алым мөлшер­леме­сінің жоғарылағаны ықпал еткенін айтады.

– Көлік бағасы қосалқы құн салығының 18%-дан 20 %-ға дейін көтерілгені, сондай-ақ инфляция мен бағамның ауытқуы салдарынан жоғарылап отыр. Бұл факторлар импорттық автокөліктерге де, құрастырылатын автокөліктерге де әсер етуде, – деді В.Мирош­ников. Оның айтуынша, алдағы уа­қы­тта автокөлік қымбаттай береді.

Ресейде жыл басынан бері жаңа автокөліктерді сатып ала­тын­дардың қатары кеміді. Нарық­ты қолдау бағдарламалары да қыс­қаруда. Қазақстан нарығына қатысты көрсеткіштер әзірге жаңара қойған жоқ. Бірақ елі­міздегі нарық көрші елдікімен ұқсас екеніне қарап, қалыптасқан ахуал­ды шамамен болжауға бола­тындай. Бір анығы, біздегі жағ­дай да, көрші елдегі жағдайдың нақты қалай өрбитіні де мұнайдың бағасы мен коронавирус қаупінің сейілуіне тікелей байланыс­ты болмақ.

 

Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар