Тарих • 02 Маусым, 2020

Зұлматтың зардабы ауыр тиді

32 рет көрсетілді

Өткен тарихқа көз жіберсек: 1911 жылғы бір құжатта Қазақстанда 5 млн 408 мың халық болды деп жазады. Оның 3 млн 639 мыңы қазақ­тар екен. Осы тұста Қытай мен Моңғолияда 100 мың қазақ өмір сүрген.

Тағы сол сияқты 1916 жылғы санақ бойынша қазіргі Қазақстан және Қырғызстанның бірқатар аймағында 3 994 500 қазақ, Орта Азияда (Самарқанд, Каспий сырты, Ферғана облыстарында) 235 500 қазақ, Астрахань губерниясында 353 700 қазақ, Орынбор, Самара, Томск, Тобыл, Енисейде 95 100 қазақ, Ресей империясының жерінде барлығы 4 678 800 қазақ өмір сүрген екен (Марат Мұқанов, «Қазақ жерінің тарихы» 1994 жыл, Атамұра-Қазақстан баспасы.
74 -бет).

Хош, сонымен қайтып тағы да тарихқа оралайық. Қала ірге­сінде орналасқан қуғын-сүр­гін құрбандарына арналған «АЛЖИР» мұражай кешеніндегі ресми мәліметтерге көз жіберсек: 1723-1728 жылдары болған атақты «Ақтабан шұбырынды» заманында 1,1 млн қазақ қырылған. 1830-1840 жылдардағы Кенесары Қасымұлы, Исатай-Махамбет бас­таған патша өкіметіне қарсы көте­ріліс кезінде қаншама адам қаза болды (Бұл туралы нақты мәлі­мет жоқ). 1916 жылғы ұлт азат­тық көтеріліс кезінде 275 мың қазақ жазықсыз оққа ұшқан. 1931-1932 жылғы ашаршылықта  2,3 млн қазақ аштан өлген. Ұлы Отан соғысына қатысқан 350 мың қан­дасымыз отбасына оралған жоқ. Соғыс  жылдары тылдағы  ауыр жағдайдан 150 мың адам көз жұмған. 1944-1948 жылдары «Соғыс тұтқыны» ретінде 50 мың қазақстандық қуғынға ұшыраған. Қазақ өңіріндегі полигонның салдарынан 23 мың адам зардап шегіпті. 1945-1991 жылдары аралығында Кеңес армиясының сапында болған 25 мың қазақ азаматы шаңырағына оралған жоқ. 1979-1989 жылдары Ауғанстанда әскери міндетін атқарған 1,5 мың қазақ азаматы  тағы да отбасына оралмапты... Деректер осылай, дейді. 

Осы зұлматтардың кесірінен біз өспей қалдық. Демограф-ға­лым Мақаш Тәтімов өзінің салыстырмалы демографиялық бол­жамында: «Егер жоғарыдағы қыр­ғынды көрмегенде бүгін 40 миллион қазақ болар едік» деген болжам жасапты.

Соңғы жаңалықтар

Ертең Үкімет отырысы өтеді

Үкімет • Бүгін, 15:17

Нұр-Сұлтан «сары аймаққа» қайта енді

Коронавирус • Бүгін, 10:41

Қазақстанда ломбардтар жабылады

Экономика • Бүгін, 10:30

Бүгін 1 наурыз – Алғыс айту күні

Руханият • Бүгін, 09:13

Бакуден ұшқан бұлбұл

Өнер • Бүгін, 06:57

Жұптық сында топ жарды

Спорт • Бүгін, 06:55

Ұқсас жаңалықтар