Өнер • 15 Қыркүйек, 2020

Қайталанбас Хлестаков

16 рет көрсетілді

Эпизодтық рөлімен-ақ ел есінде қалатын ерекше актерлер болады. Бірақ олар сирек. Өйткені сахнадағы басты рөлдегі серіктесінен басып озып, негізгі кейіпкермен өнер бәсекесіне түсу – тек мықтылардың үлесі. Қазақ театры тарихындағы осындай айрықша өнерімен қалған дүлдүл дарындар көшін аңыз актер Камал Қармысов бастайды.

 

Әлқисса, 1926 жылдың 13 қаңта­рында Қызылордада ашылған алғашқы қазақ театры 1928 жылы Алматыға қоныс аударады. Өнер шаңырағының іргесін қалаған жеті ақсақал – Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұлов, Елубай Өмірзақов, Қапан Бадыров, Әміре Қашаубаев, Иса Байзақов, Құр­манбек Жандарбековтің сахнада салған соны соқпағын жалғай өнерге жаңа леп келіп қосылды. 1931 жылғы халық басына күн туған қиын-қыстау ашаршылық, «балапан басы, тұрымтай тұсы» уақытпен тұспа-тұс келген бұл буынның қазақ өнері тарихына қосқан үлесі өлшеусіз. Қамкөңіл елдің жанына жұбаныш болды. Қажымай, талмай жұртты өнерімен сусындатты. Дала дәрісін тыңдап, халық академиясынан өткен сол топтың ішінде қазақ өнерінің қара нары Камал Қармысов та бар еді.

Камал Қармысов – қазақ дра­ма­тур­гиясының дүлдүлдері: Мұхтар Әуе­зовтің де, Ғабит Мүсiреповтiң де, Сә­бит Мұқановтың да назарында бол­ған актер. «Айман – Шолпандағы» – Жарас, «Ақан серi – Ақтоқтыдағы» – Сердалы, «Шоқан Уәлиханов» спек­таклiндегi Гасфорт бейнесі тынымсыз актердің үздіксіз ізденісінің арқасында жаңа биікке көтерілді. Батыс Сiбiрдi билеуші орыс шовинисiнiң бейнесiн барынша нанымды да шебер ашқан сахнагердің ойынын көріп, пьеса авторы Сәбит Мұқановтың ерекше тәнтi болғаны бар екен.

«Театрда режиссер ойын сөз мыс­қы­лынан түсінетін, стол басындағы ре­пи­тицияның өзінде-ақ, болашақ об­раз­ды бір-екі интонациялық мінезде­ме­­мен айқындап тастап, бір-екі ғана сырт қимылымен геройының портретінен елес беріп кететін актерлер болады. Олар режиссер қиялындағы әлі көмескі образды көп толғап жатпай-ақ аса бір сезгіштікпен алғыр художниктерге тән кесек сілтеспен, бір-екі штрихтар арқылы бейнелей біледі. Біздің театр­да мұндай актерлерді «қамшы сал­дырмайды-ау, сабазың» дейді. Сол «қам­шы салдырмайтын» жүйріктің бірі – Ка­мал Қармысов. Ол қандай рөлде ойна­са да, геройының ішкі дүниесіне, мінез-құлқына лайық сырт кескінін табуға көп көңіл бөлетін актер». Бел­гілі театр сыншысы Қажықұмар Қуан­дықовты Камал Қармысов қарымы­на берген осы бағасының өзі-ақ талай дү­­ниені аңғартып тұрғандай.

Сахнада сандаған күрделі образды шеберлік шыңында жарқырата көрсеткен актердің, әсіресе, Ғабит Мү­­­сі­реповтің «Қозы Көрпеш – Баян сұ­луындағы» Жантық рөлінің жұл­дызы биік. Өнертану маманы Әшірбек Сығайдың сөзімен айтқанда, бейне­нің шынайы шыққандығы соншалық, Камал Қармысов кейіптесе де Жантық­тың қолына тіпті Шекспирдің Ягосы да су құя алмайтындай әсерге бөлейді.

Актер сатиралық рөлдердің айрық­­ша шебері болған. Сахна майтал­маны қандай бейнені кейіптесе де, ең әуелі кейіпкердің ішкі дүниесіне, мінез-құлқына лайық сырт кескінін табуға көп көңіл бөлген. Әсіресе, орыс жазушысы Н.В.Гогольдің әйгілі «Ре­визорындағы» Хлестаков рөлі Камал Қармысовтың сомдауында қайталанбас образ тудырды. Ресей астанасында өткен Қазақстан театры онкүндігінде мәскеулік сыншылар бірауыздан Камал Қармысовты «Кеңестік сахнаның ең үздік Хлестаковы» деп таныпты.

Қазақ Хлестаковты жазбай тануда ұлы суреткер Мұхтар Әуезовтің көре­гендігін айтпай кетуіміз орынсыз. Хлес­таков рөлінің Камал Қармысовқа қа­лай бұйырғандығы жөнінде жазушы Әбділда Тәжібаевтың естелігінде жақсы жазылады: «Әдетте Мұхтар Әуезов пьесаларға жасаған аудармасын достарының талқысына салып отыратын. Мұндай оқиғаларға жазушылармен бірге әртістер мен режиссерлер де қатысатын еді. Маған да бірде тамаша аударылған «Ревизор» спектаклін талқылауға қатысудың сәті түсті.

Көз алдымнан мына бір сцена әлі күнге дейін кетпейді. Пьесаны тал­қылау аяқталғаннан кейін Шәкен Айманов орнынан атып тұрып, Хлес­таковты өзі ойнайтындығын мәлім­деді. Бірақ Мұхтар жұмсақ дауыс­пен және талапты түрде бұл рөлді Ка­мал Қармысов ойнауға тиісті деді. Өйт­кені, Гогольдің Хлестаковы қатқан қа­­йыстай арықтұғын деді.

Айтты – бітті. Осылайша қазақ сах­­­на­сындағы алғашқы Хлестаковты Ка­­мал Қармысов сомдады. Бұл харак­тер­­лік рөлдерді ойнайтын талантты ак­­тердің тамаша бейнелерінің біріне ай­­налды, дейді жазушы.

Мұхтар Әуезовтің айтқаны айдай келді. 1936 жылдың 20 қазанында өт­кен спектакль премьерасынан кейін «Ре­визор» жайлы, ондағы Хлестаковты шебер ойнаушы Камал Қармысовтың таланты хақында мақалалар газеттің бетін бермей, толассыз жарияланады. Тіпті, Ритман Фетисов деген журналист «қазақтардың ішіндегі орыс» деп жазады. Себебі сахнагердің сыртқы болмысы, түр-тұрпаты орыстарға көбірек келетін. Грим жасағанда тіптен аумай кететін көрінеді.

Жалпы, «Ревизор» комедиясы – қазақ театрының классикалық шы­ғар­маларды меңгерудегі шырқау биі­гі. Мұнда патшалық Ресейдің іріп-ші­рі­ген қоғамдық құрылысының көп сыры­ның беті ашылады. Үкімет ап­пара­тын­дағы шенеуніктердің пасық өмірі, дөрекі қылмыстары, арамзалық не­бір сұм­дықтары әшкереленеді. Мұхтар Әуе­зовтің аудармасымен режиссер Илья Боровтың режиссерлігінде көрерменге жол тартқан қойылым қа­зақ сахнасындағы үлкен оқиғаға айналды.

Иә, спектакльдің табысқа жетуі әуелі жақсы драматург пен ұшқыр ре­жис­серге, одан кейін талантты ак­терге байланысты. Осы тұрғыдан, осы өлшеммен келгенде Камал Қар­мы­совтың сахнада салған соны соқ­пағы өкшесін басып, ізін жалғаған өнер­паздарға ғұмырлық тағылым. Про­фессор Әшірбек Сығайдың сөзімен түйіндер болсақ, классикалық аударма қойылымдардағы Яго, Гарпогон, Хлестаков бейнелерінің қазақ көрер­меніне етене таныс болып, жанға жылы ұшырауының негізгі құдіреті – Камал Қармысов өнерінің шырқау биігі деп қаралғаны жөн.

 

Соңғы жаңалықтар

Білім – басты құндылық

Аймақтар • Бүгін, 17:10

Көкпектіде саябақ ашылды

Аймақтар • Бүгін, 15:48

Маңғыстауда дельтаплан құлады

Аймақтар • Бүгін, 11:24

Елімізде тағы 55 адам індеттен айықты

Коронавирус • Бүгін, 09:00

Алыстан жеткен алғыс

Аймақтар • Кеше

Тазалық бірдің емес, мыңның ісі

Аймақтар • 18 Қыркүйек, 2020

Қала күні онлайн форматта аталып өтеді

Аймақтар • 18 Қыркүйек, 2020

Байтұрсынов атындағы байқау өтті

Қоғам • 18 Қыркүйек, 2020

Облыс әкімі Сырдария ауданына болды

Аймақтар • 18 Қыркүйек, 2020

Үш тілдің үздіктері анықталды

Аймақтар • 18 Қыркүйек, 2020

Халықаралық семинар-кеңес өтті

Қазақстан • 18 Қыркүйек, 2020

Ұқсас жаңалықтар