Ауыл • 22 Қыркүйек, 2020

Арба сынды деп көштен қалмайық

86 рет көрсетілді

Қарт тарих куә – былайғы жұрт байыбына барып, баға­лай қоймағанмен, адам­зат­қа төніп тұрған қауіп қай кезде де аз болма­ған. Солар­дың салдары­нан көне заман­дардан бері әлемде неше түрлі дағд­арыс­ орын алғанын білеміз.

Бұл орайда, «Жау жоқ деме, жар астында» дегендей, өзіміз өмір сүріп отырған XXI ғасырдың да тосын «сыйлары» аз болмайтын сияқты. Мәселен, ғалымдар бі­­раз уақыттан бері әлемге төнген осын­­дай сын, қауіп-қатерлердің қата­­рында жұқпалы ауруларды да атап келген еді. Енді, міне, сол бол­жам шындыққа айналды. Уыты өт­кен жылдың желтоқсан айында Қы­тайдың Ухань қаласынан тара­ған коронавирус індеті аз ғана уа­қыт­тың ішінде төрт құрлықты тү­гел шарлап, қазірдің өзінде сан­даған адамның өмірін жалмап кет­ті. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өзі­нің «Бірлесе білген ел бәрін жеңе­ді» атты мақаласында (8 сәуір, 2020 ж.): «Жаһан жұртшылығын әбі­герге салған пандемия бүкіл әлем­де эко­номикалық дағдарыс ту­ғыз­ды. Алып кәсіпорындардың жұ­­мы­сы тоқтады, көлік атаулының қоз­ға­лы­сы шектелді. Мұнайдың ба­ға­сы құл­дырады... Мұның бәрі бұ­рын-соңды болмаған аса ауқымды ре­цес­­сия­ға әкеліп соқтырып, жұ­мыс­­­­сыз­дықты көбейтіп отыр», деп жаз­ғ­анындай, мына індеттің беті қатты, салдары да жеңіл болмайтын сияқты.

Бүкіл дүние жүзін дүрліктір­ген мына нәубет кімге де болсын оңай соқ­пайтынына, оның қиын­дық­­­тарының өткен ғасырдағы 90-жыл­­дардың ауыртпалықтарын жүз емес, мың есе орап алатынына қазірдің өзінде көз жетіп отыр. Әрлі-бергі тарихта жойқын деген соғыс­тың өзі адамзатқа мұндай кесапат әкелмеген шығар?!

Әлемді жайлаған жұқпалы дерттің Қазақстанды да орап өтпей­тіні бесенеден белгілі еді. Мем­ле­кет басшысы осыны ескеріп елі­мізде төтенше жағдай жариялады. Іле карантин режімі енгізіліп, өңір-өңірлерде қауіпсіздік шаралары күшейтілді. Осылай қаннен-қаперсіз өз елімізді былай қойғанда, бүкіл әлемді шарлап кеткен отандастарымыз әп-сәтте үрей құшағына беріліп, жаһандық сипат алған дертпен үйде отырып күресуге мәжбүр болды.

Үмітімізді үкілеп өскен халық­пыз ғой, «Жә, сары уайымға салына бермейік. Бұл дерттің де емі табылар, беті қайтар. Күндердің күнінде қалыпты тіршілігімізге де көшерміз» дегім-ақ келеді. Бірақ «Тәт­ті өтіріктен ащы шындық жақ­сы» деген бабалар сөзі де көңі­лім­де сайрап тұр. Шыны сол, бұл – біздің ғана басымызға үйірілген нәубет емес, ғаламдық қасірет.

Әрине, мемлекет қазіргідей қиын кезеңде елдің болашағы, ық­ти­мал қауіп-қатерлердің алдын алу, жұқпалы дерттің елге тигізетін зиянды әсерлерін мүмкіндігінше азайту үшін қолдан келгеннің бәрін жасап жатыр. Егер Қазақстанның осыған дейін экономикада қол жеткізген толымды табыстары мен Ұлттық қоры болмаса, басқаларға алақан жайып, жетім баладай жаутаңдап қалуы ғажап емес еді. Аллаға мың да бір шүкіршілік айтамыз, әзірше басымызға түскен тағдыр мен тарих сынынан сағы­мыз сынып, жігеріміз жаситындай халге түсе қойған жоқпыз. Бірақ алда бізді халқымыз бұрын-соңды бастан кешпеген қиындықтар күтіп тұрғаны ақиқат. Мемлекет басшысы өзінің мәлімдемесінде бұл жайды астарлап болса да жеткізді. «Бүгінде еліміз дамудың жаңа деңгейіне қадам басып отыр. Шын мәнінде, біз енді мүлде жаңа жағдайда өмір сүретін боламыз. Сондықтан экономикаға және мем­лекеттік басқару жүйесіне ауқымды әрі маңызды өзгерістер қажет», деді Қ.Тоқаев.

Пандемияның кесірінен жаһан­да жұмыссыздар саны өсіп барады. Мәселен, сарапшылар АҚШ-та табысынан айырылған адамдар ұлы депрессия кезіндегі деңгейге жетуі мүмкін дейді. Карантин кезеңінде 26 миллион АҚШ азаматы табысынан айырылса, мұнда жұмыссыздар қатарына тағы 4,5 миллион адам қосылған.

Біздің елімізде де қазірдің өзін­де құлдырап кеткен өндіріс көле­мі індеттің беті қайтқаннан кейін тез арада өз арнасына түседі, қалыпты тір­ші­лігіміз жалғасады десек, қате­ле­­се­міз. Баршаға белгілі – тұрғын­дар­ды жұмыспен қамтып отырған негіз­гі сала – экономиканың күре­та­мы­ры саналатын шағын және орта биз­нес. Төтенше жағдай кезін­де көп­тег­ен жекеменшік кәсіп­орын­дар мен мекемелер жұмысын тоқ­тат­­қан­дықтан, қызметкерлер жұ­мыс­­сыз қалды. Енді осыған дейін өз ісін дөңгелетіп, талайлар­дың нәп­ақа­сын табуына, бала-шаға­ларын та­рықтырмауына көмектесіп келген кәсіп иелерінің өздері де тығы­рық­қа тіреліп, тұйықтан шығудың жолын таба алмай алмай дал болып отыр.

Осындай дағдарыстың аяғы неге әкеліп соқтыруы мүмкін? Оған жауап беру үшін көріпкел болу­дың қажеті жоқ. Біздің елімізде де көптеген адам кәсібінен, жұ­мы­сынан айырылады, табыссыз қалады. Сөз жоқ, бюджеттің бүйірі ортаяды. Демек, күндердің күнін­де осы бюджетке қарап отыр­ған­дар еңбекақысын немесе зейнет­ақысын уақытында ала алмай түр­лі қиындықтарға тап болулары мүм­кін. Осылай, еліміз қиын­дық­тар­мен бетпе-бет қалып отыр. Сонда не істейміз? Алдымен, әр адам қа­лып­­тас­қан жағдайдың аса күрделі еке­нін, өзінің отбасының, ата-анасы мен бала-шағасының өміріне, ден­сау­лығына жауапты екенін сезініп, қолдан келгеннің бәрін жасауы керек. Үкімет көмектеседі, 42 500 теңге бар мәселемізді шеше­ді деп, масылдық пиғылдан арыл­масақ, көп нәрседен ұтыламыз, жағдайымызды бұрынғыдан да қиындата түсеміз.

Бүгінгі таңда билік басындағы­лардың басты міндеті – ең алдымен экономикадағы жағдайды неғұр­лым қысқа мерзімде тұрақтандыру. Ал қалғанымыз шамамыз келгенше мемлекетті нақты ісімізбен қол­дауымыз керек.

Бұрынырақта да жазған едім, мен қалада тұрып жатсам да, ауыл­мен байланысымды үзген адам емес­пін. Жылдың төрт мезгілінде де ауылға шығып тұрамын. Сонда бай­қай­тыным, ауылда табыс көзін мо­лай­тудың мүмкіндіктері ұшан-теңіз. Түгін тартсаң, майы шыға­тын қаншама жер пайдаланыл­май жатыр. Кейбіреулер көкөністі былай қойғанда, «екінші нан» санала­тын картоп өсіруді де ұмыт­қан. Жасыратыны жоқ, ауылда тұ­рып жатқандардың көпшілігі мал өсі­румен айналысады. Ал соның өнімін ұқсатып, құрт-май жеп, қымыз ішіп, рақатын көріп отырғандар шамалы. Ауылда бір қора мал ұстайтын кейбіреулердің сиырларын суалтып жіберіп, сүтті дүкеннен сатып алатынына не дерсің?! Мал баққан ағайынның аузынан ақ-май ағып отыруы керек қой. Жоқ, әлі де қара шайға қарап қалғандар, қара нанмен өзек жалғап отырғандар аз емес.

Баяғы самарқаулық, шаруаға икем­­сіздік, желкеге мінген жал­қау­­лық. Екі қолға бір күрек ұста­май, бардың қадіріне жете алмай, «жі­бекті жүн» қылу. Ауылға барсаң, алдыңды қара мысықша кес-кес­тейтін өзекті мәселелер осылар. Жоғары жаққа қарап ауыз аша беру, «анау неге жоқ?, «мынау неге жоқ?» деген сияқты сансыз сауалдар халықтың ми қатпарларына мықтап сіңіп алған. Тәуелсіздік алғанымызға, елімізде меншіктің сан алуан түрі қалыптасқанына отыз жылға жуық уақыт өтсе де, сол кеселден әлі арыла алмай келе­міз. Ұлы Абай: «Есектің артын жу­саң да мал тап», демеп пе еді?! Бүгін­гілер мұны неге ескермейді?

Қазір «алма піс, аузыма түс» деп аспанға түкіріп жататын уақыт емес. Керісінше ел басына төнген қара бұлтты еңбекпен, бірлікпен, жұмыла көтерумен сейілтетін сындарлы сәт туды. Олай болса, әркім жағдайдың қиындығын түсініп, осы бастан қам жасауы, өзіне ғана сеніп, өзгеге масыл болмаудың жайын ойлауы керек. Қазіргідей құ­был­малы заманда үкіметке алақан жая беруге болмайды. Оның да мүмкіндігі шексіз емес. Ұлттық қор да сарқылуы мүмкін. Індетке байланысты жұмысын тоқтатқан көптеген кәсіпорын қайта ашылып, ісін дөңгелетіп әкетсе игі. Оған уақыт керек. Жасыратыны жоқ, бізде қай сала болсын шетелге тәуелді. Дәл қазір олардың да жағ­дайы оңып жатқан жоқ. Коро­нави­рус індетінен туындайтын қиын­дықтардан бұл елдер де сес­кеніп отыр. Ғаламдастыру зама­нында ел мен елдің арасындағы қарым-қатынастың, алыс-берістің үзілуі бүкіл әлем мемлекеттерін тұйыққа тіреп отыр десек, қателеспейміз.

Қазіргі жағдайда есті тез жиып, уақыттың талабына сай қарекет жасамасаң, ұтыласың. «Арбам сынды деп көштен қалма, басым ауыр­ды деп істен қалма» деген бабала­рымыз, осындай қысылтаяң сәтте арқамызды кеңге салып, қол­да бар мүмкіндіктерді уысымыз­дан шығарып алмайық. Өмірдің мәні, Отанға қызмет етудің үлгісі жан аямай еңбек ету екенін түсінейік. «Ел басына күн туса, ер етікпен су кешер» дегендей, ортақ мақсатқа жету үшін не нәрсеге болсын, төзімділік танытып, ерік-жігерімізді жанып, бел шешіп, тізе бүкпей еңбек етейік. Бізде басқа таңдау жоқ.

 

Жарасбай СҮЛЕЙМЕНОВ,

қоғам қайраткері

 

Соңғы жаңалықтар

Қостанайға алғашқы қар түсті

Аймақтар • Бүгін, 10:02

Салымшыларға 887 пәтер

Аймақтар • Бүгін, 09:10

Қысқа дайындық толық аяқталды

Аймақтар • Бүгін, 07:46

Қажетті отынның 70%-ы жеткізілді

Аймақтар • Бүгін, 07:43

Қарсыласы ауырып қалыпты

Спорт • Бүгін, 07:38

Чемпиондар лигасы басталды

Футбол • Бүгін, 07:36

Францияға жол түсіп тұр

Оқиға • Бүгін, 07:33

Бөтенге сәлем

Руханият • Бүгін, 07:19

Қос ішекті қоңырым

Руханият • Бүгін, 07:14

Оңтайлы интеграцияланған жүйе

Экономика • Бүгін, 07:13

Не оқып жүрсіз?

Таным • Бүгін, 07:00

Бейсауат жүріске шектеу қойылды

Аймақтар • Бүгін, 06:49

Қауіпті індет қайта көбейді

Аймақтар • Бүгін, 06:45

Жаңа аурухана мен жаңа көліктер

Аймақтар • Бүгін, 06:39

Толық адам танымы

Абай • Бүгін, 06:37

Үміткерлер анықталды

Абай • Бүгін, 06:36

Жетісу қыс маусымына дайын ба?

Аймақтар • Бүгін, 06:13

Қазір көмір арзан сатылып жатыр

Аймақтар • Бүгін, 06:11

Қаралы қазан

Футбол • Бүгін, 06:00

Ұқсас жаңалықтар