![Пандемия кезінде қызмет көрсету кеңейді](/media/2020/10/13/9.jpg)
Суретті түсірген Ерлан ОМАР, «EQ»
Індеттің таралуына байланысты елімізде карантин режімі енгізілген кезең елдегі ең ірі қоғамдық ұйым саналатын «Қазақстандық салалық білім және ғылым қызметкерлері кәсіптік одағы» қоғамдық бірлестігінің қызметі үшін сынаққа толы болды. Қауіпті вирустың етек жаюына жол бермеу мақсатында мемлекеттік комиссия шешімі негізінде білім беру ұйымдарының қызметі уақытша тоқтатылып, жоғары, кәсіптік және техникалық, жалпы орта білім беру ұйымдарында қашықтан оқытуды енгізу туралы шешім қабылданды. Бұл жағдай еңбек қатынастарын ұйымдастыруда бірқатар қиыншылық туғызып, жұмыс күшін босатуға әкеліп соқты.
Жұмыс берушілер жағдайды реттеудің қолданыстағы құқықтық құралдары: қашықтан жұмысты ұйымдастыруға, толық емес жұмыс уақытын енгізуге, жұмысты тоқтатуға, қызметкерлерге ақы төленетін демалыстар, жалақы сақталмайтын демалыстар беруге мәжбүр болды. Дәл осы қысылтаяң кезеңде кәсіподақ ұйымдарының алдына сала қызметкерлерінің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету, олардың кірістерінің деңгейін барынша сақтау секілді маңызды міндет қойылды. Әдеттен тыс шаралар қабылдау қажеттілігі туындады.
Кәсіподақ саланың жұмыс берушілеріне жұмыскерлерді еңбекақыларының қолданыстағы көрсеткіштерімен қамтамасыз ету, ақысы төленбейтін демалыстарға жіберуге жол бермеу, жыл сайынғы ақылы еңбек демалыстарын беру және қолдану кезінде заңдылық режімін қамтамасыз ету талабымен үндеу жасады. Төтенше жағдай және карантин режімі кезінде жұмыс берушілердің ықтимал іс-әрекеті туралы нұсқаулықтар әзірлеп, түсіндірмелер берді. Салалық кәсіподақтың құқықтық қызмет бөлімінің мамандары жедел түрде жұмыстың бос тұрып қалу режіміне ауыстырылған қызметкерлерге төлем төлеу, демалыстың барлық түрін беру тәртібі мен оған төленетін ақы және еңбек қатынастарының басқа да мәселелері бойынша түсіндірмелер әзірлеп, БАҚ беттеріне және әлеуметтік желілерде жариялады.
Қызметкерлердің құқығын бұзушылықты анықтау және оны тез арада жою мақсатында барлық әлеуметтік желілердің жүйелі мониторингісі жасалып, Facebook, Instagram, Telegram желілерінде ашық топтар құрылды. Кәсіподақ өкілдері аптасына жеті күн ішінде, демалыссыз, қызметкерлер мен жұмыс берушілерге телефон және интернет байланыс желісі бойынша кеңес беруді күнделікті жұмыс тәртібіне айналдырған. Әсіресе, білім беру ұйымдарында қашықтан оқыту режімі енгізілген мерзімнің алғашқы кезеңдерінде сала қызметкерлерінің кәсіподаққа жүгінген жағдайы жиіледі. Мәселен, 25 наурыз бен 25 мамыр аралығында құқықтық қызмет мамандары сала қызметкерлеріне 15 мыңнан астам кеңес берді. Мыңнан астам жазбаша өтінішті қарады.
Қиын жағдайларда қолданылатын маңызды құралдардың бірі – әлеуметтік әріптестік жүйесі. Мысалы, еліміздің көптеген өңірінде салалық аймақтық келісімдер әзірлеу кезінде Кәсіподақтың ұсыныстары ескеріліп, қызметкерлердің жұмыстың бос тұрып қалуы кезінде Еңбек кодексінің нормаларымен көзделген мөлшерден артық төлемдер алуына мүмкіндік жасалды. Бұл күрделі кезеңде жұмыскерлердің мүддесін таныту бағытында атқарылған үлкен жұмыстардың бір парасы.
1191 қоғамдық бақылау – 1093 заңбұзушылық
Кәсіподақ қызметінің негізгі бағыттарының бірі – сала қызметкерлері-кәсіподақ мүшелерінің еңбек құқықтары мен кәсіби мүдделерін қорғау. Бұл бағытта салалық кәсіподақ жыл сайын жүйелі жұмыс жүргізіп келеді, қол жеткізілген табыстар да аз емес. Мәселен, биылғы алғашқы жартыжылдықта кәсіподақтың мүшелік ұйымдарының құқықтық қызметтері білім беру ұйымдарында еңбек заңнамасын орындау бойынша 1191 қоғамдық бақылау жүргізіп, 1093 түрлі еңбек заңнамасын бұзушылық дерегін анықтады. Оның ішінде 378 – айлық ақының дұрыс төленбеуіне, 229 – жұмыс уақыты мен демалу режімін бұзушылыққа, 349 – еңбек қатынастарын рәсімдеуге қатысты. Сонымен қатар жүргізілген жұмыстар нәтижесінде 54 қызметкер жұмысына қайта орналастырылды, оның 3-і сот арқылы. 91 қызметкердің заңсыз жұмыстан қудалануы заңсыз деп табылды.
Салада орын алған құқықбұзушылықтардың арасында еңбекақыны дұрыс есептемеу дерегі жиі кездеседі. Биыл 6 айда кәсіподақтың араласуымен сала қызметкерлеріне 653 893 331 теңге қайтарылып берілді. Бұл педагогтердің еңбекақыларын, сондай-ақ педагогикалық шеберлік бойынша біліктілік санатына, магистр дәрежесіне берілетін қосымша ақылар, сонымен қатар еңбек демалысының ақысы мен сауықтыруға арналған жәрдем ақының тиісті деңгейде есептелмеуі салдарынан қайтарылған қаражат.
Індет кезінде қол созды
Елімізде төтенше жағдай режімі енгізілген тұста кәсіподақ республикалық «Біз біргеміз» науқанына белсенді қатысып, қазақстандықтарға қолұшын берді. Шұғыл түрде кәсіподақ бюджетінен қаржы бөліп, ел бойынша 5 мыңға жуық отбасына көмек көрсетті. Олардың арасында көпбалалы, аз қамтылған отбасылар, ардагер педагогтер, қарттар мен мүгедектер бар. Әр өңірде кәсіподақ өкілдері оларға жеке қорғаныш құралдары – бетперделер, бір реттік қолғаптар, антисептикалық құралдар мен азық-түлік себеттерін жеткізіп берді. Осы жұмыстар аясында еріктілер күшімен 200 мыңға жуық бетперде тігіліп, аймақтарда тегін таратылды.
Салалық кәсіподақ қиын кезеңдерде кәсіподақ мүшелеріне қолдау көрсетуді игі дәстүрге айналдырған. Биыл Түркістан облысының Мақтаарал ауданында су тасқынынан зардап шеккен кәсіподақ мүшелеріне қайырымдылық көмек берілді. Қиын жағдайға тап болған халықты кәсіподақтың барлық ұйымдары қаржылай қолдады. Мақтааралға қайырымдылық көмек ретінде кәсіподақ бюджетінен барлығы 21 млн теңге көлемінде қаржы жұмсалды. Оның 12 млн 775 мыңы кәсіподақ мүшелеріне қаржылай берілсе, 4 млн-ы Кәсіподақтар федерациясының мектептерге 100 ноутбук алуы үшін қосылды. Қалған қаражат кәсіподақ мүшелерін сауықтыруға жұмсалды.
Ұстаздарға –1000 ноутбук
Жаңа оқу жылына дайындықты салалық кәсіподақ жаз мерзімінен бастап жүргізеді. Өйткені сала қызметкерлері мен олардың балаларын еңбек демалысында сауықтыру, жазғы демалыстарын ұйымдастыру кәсіподақ қызметінің тағы бір маңызды бағыты болып есептеледі. Ағымдағы жылы елімізде орын алған санитарлық-эпидемиялық жағдайға байланысты, соған сәйкес карантиннің енгізілуі салдарынан демалушылар саны айтарлықтай азайды. Үкімет қаулысымен санаториялық-курорттық және емдеу-сауықтыру орталықтарында азаматтарды қабылдауға 3 маусымнан бастап рұқсат берілді. Үкімет қаулысы шыққан соң кәсіподақ мүшелеріне емдеу-сауықтыру орындарына жолдамалар таратылды. Биыл салалық кәсіподақ 12 639 қызметкерді, 1 859 баланы сауықтырып үлгерді. Атқарылған жұмыстар, педагог-қызметкерлердің жаңа оқу жылына жаңа серпінмен келуіне септігін тигізетіні сөзсіз.
Коронавирус пандемиясына байланысты жаңа оқу жылы оқушылардың басым бөлігі үшін қашықтан оқыту форматында басталды. Қашықтан оқытуды тиімді ұйымдастыру, сондай-ақ әлеуметтік әріптесіміз – Білім және ғылым министрлігінің ұстаздарды қолдау туралы ұсынысына сәйкес, Қазақстандық салалық білім және ғылым қызметкерлері кәсіподағы елдегі педагогтерге көмек көрсету туралы шешім қабылдады. Осы жұмыстардың аясында жаңа оқу жылы қарсаңында кәсіподақ мүшелері – ұстаздарды жан-жақты қолдау шаралары жүзеге асырылды. Республиканың жалпы білім беру ұйымдарында жұмыс істейтін педагогтерге 1 мың ноутбук құрылғысы табысталды. Ноутбуктердің көпбалалы, аз қамтылған ұстаздарға берілгенін атап өткен жөн. Компьютерлік техникалардың басым бөлігі сала қызметкерлеріне қайтарымсыз негізде берілсе, кейбір аймақта салалық ұйым ұстаздарға ноутбук сатып алуға қаржылай көмектесті.
Жұмыс нәтижесі күрделі кезеңде жаһандық сипаттағы үлкен сыннан сүрінбей өтіп келе жатқанының айқын дәлелін көрсетеді. 2020 жылғы 2 қыркүйекте Қазақстан Кәсіподақтар федерациясының кезекті XXVI съезі өтті. Съезде Кәсіподақтар федерациясының 5 жылғы жұмысы қорытындыланды және алдағы бес жылға ҚКФ қызметінің басым бағыттары анықталды.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев съезд делегаттарына жолдаған құттықтау хатында еліміздегі кәсіподақтар қызметіне жоғары баға берді, жаңа міндеттер жүктеді. «Бүгінгі кәсіподақ – Қазақстандағы азаматтық қоғамның басты белгісінің бірі. Федерация осындай ұстаным мен мәртебесі арқылы мықты, белсенді әрі іскер көшбасшыларды даралап шығару керек. Мен кәсіподақтардың кадрлық құрамына жастардың қосылғанын қалаймын. Сол арқылы ашық бәсекелестікке жағдай жасалып, еңбеккер жастарға тиімді әлеуметтік мүмкіндіктер ұсынылады» делінген Президенттің құттықтауында.
Кәсіподақтар қозғалысын одан әрі жаңғырту мен реформалаудың жолын анықтайтын және жұмысшылардың еңбек және әлеуметтік-экономикалық құқықтары мен мүдделерін сенімді қорғауды одан әрі қамтамасыз ететін Қазақстан Республикасы кәсіподақтарының 2020-2025 жылдарға арналған стратегиясы қабылданды. Жаңа құжаттың елімізде жұмысшылардың әлеуметтік қорғалуын күшейтуге және еңбек адамын лайықты өмір сүру деңгейімен қамтамасыз етуге, әлеуметтік диалогтың жаңа форматына ауысу жағдайында еліміздегі кәсіподақтар қозғалысын дамытуға ықпал ететініне сенеміз.
Кәсіподақтар федерациясы құрамындағы ең ірі салалық ұйым алдында әлеуметтік әріптестермен бірге күрделі әлеуметтік-экономикалық жағдайдан аз шығынмен шығу және әрбір қазақстандықтың ертеңге деген сенімін сақтау міндеті тұрғанын үлкен жауапкершілікпен сезінеді. Қазіргі таңда кәсіподақтар ұйымы пандемия жағдайында сала қызметкерлерінің мәселелерін тиімді шешу үшін жаңа, тың тәжірибелерді қолданысқа енгізуде. Салалық кәсіподақ пен оның мүшелік ұйымдары кәсіподақ мүшелерінің еңбек құқықтары мен кәсіби мүдделерін таныту бағытында жүйелі жұмыс жүргізуді әрі қарай жалғастыра береді.
Айгүл Мұқашева,
«Қазақстандық салалық білім және ғылым қызметкерлері кәсіптік одағы» ҚБ төрайымы