Қоғам • 20 Қараша, 2020

Әйелдер неге үндемейді?

3100 рет
көрсетілді
4 мин
оқу үшін

Жыныстық бопсалау – адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғып, кемсітудің бір түріне жатады. Әйтсе де екінші жақтың қарсылығына қарамастан, жақын­дасуға емеурін танытып, қырындау дәл біздің қоғамда қалыпты саналатын нәрсе. Сарапшылардың айтуынша, Қазақстан заңнамасында жыныстық бопсалау ұғымы жоқ болғандықтан да әйел құқығы жиі бұзылып жатады.

Әйелдер неге үндемейді?

Жыныстық бопсалау фак­тісін қалай дәлелдеуге болады? Неліктен Қазақстанда жы­ныстық бопсалауға қар­сы тиімді заңна­ма жоқ? Заң­на­малық реттеу не үшін қа­жет? Жыныстық боп­салау үшін қандай жаза күтіп тұр? Осы және өзге де сұрақтар «Қазақстандағы жы­ныс­тық бопсалау үшін жа­уап­кер­ші­лік: Әйелдер неге үнде­мейді?» тақырыбында өткен он­лайн-конференция барысында талқыланып, бүгінгі қо­ғамда белең алып отырған мә­селе жайында сөз қозғалды. Мә­селен, Қылмыстық кодекс­тің кейбір жыныстық зорлық-зом­былықтың алдын алуға мүм­кіндік беретін 123-бабы бо­йынша 20 жыл ішінде тек 87 іс тіркелген. Іс жүзінде зар­дап шеккендер арасында ба­лалар, жасөспірімдер, ересек адамдар, жас қыздар мен үлкен әйелдер, жынысы мен жасына қарамастан, ұлтына немесе әлеу­меттік мәртебесіне қара­мастан ер адамдар да болуы мүмкін.

«Кез келген ауыр қылмыс пен зорлық-зомбылық қы­рын­­дау, қудалау мен боп­са­лау­дан басталады. Қы­сым көр­сету – зорлыққа жасал­ған алғашқы қадам. Бірақ Қа­­зақстанның заң­нама­сын­­да жыныстық бопсалау ұғымы жоқ. Сондықтан жә­бірленушілер өзін қорғау үшін құқық қорғау органдарына жүгінбейді. Құқықтық реттеудің жоқтығына байланысты жы­ныс­тық бопсалау фак­тілерін дә­­лелдеу де өте қиын», дейді ұй­ым­дасты­рушылар.

«Құқықтық саясатты зерт­теу орталығы» ҚҚ (LPRC) Канаданың жергілікті бас­тамалар қорының (CFLI) қол­­дауымен өткен конфе­рен­цияға қатысқан жетекші құ­қық қорғаушы мамандар, заңгерлер, экономистер, журналис­тер, саясат­керлер мен қоғам қай­раткерлері қазақстандық уни­верситет­тер, мем­лекеттік ме­кеме­лер мен қоғам­дық орын­дар­да­ғы сексуал­ды қысым жағ­­дай­ларына тоқ­талып, зерт­­теу нәти­желерін ұсын­ды. Құмарлық көкейін тесіп, қарапайым этиканы ысырып қойғандардың кесірінен қыз-келіншектер түр­лі психологиялық күй­зеліске ұшырап жатады. Сон­дықтан белсенділер әйел адам­ның әлеуметтік ортадағы мәселелерін тек заң арқылы ғана реттей алатынымызды айтады.

 

Халида Әжіғұлова,

адам құқықтары жөніндегі заңгер:

1

«Қазақстан ІІМ ресми статистикасы бойынша, 123-бап тәжірибеде өте сирек қолданылады. 20 жыл ішінде, 1998-2018 жылдар аралығында тек 87 іс тіркелді. Барлық тіркелген істердің тек 30-ы ғана сотқа жіберілген. Оның ішінде 25 адамға қатысты айыптау үкімі шығарылды, бірақ бірде-бір адам бас бостандығынан айыру жазасына кесілген жоқ. Аталған бап тиімсіз, заңнамалық тұрғыда әлі де жетілдіруді қажет етеді».

 

Құндыз Өтебекова,

адвокат:

1

«Жыныстық қысымның құрбандары қылмысты дәлелдеудің күрделілігіне байланысты сотта өз құқықтарын қорғауға дайын. Қылмыстық құқықбұзушылық ретінде Әкімшілік кодекс­ке және Қылмыстық кодекске бірдей өзгеріс енгізуді ұсы­намын. Қылмыстық құқықбұзушылықтар соттал­мағандығы туралы анықтамада көрсе­тілмейтін болғандықтан, белгілі бір қыз­мет­пен айналысуға тыйым салу үшін қосымша шаралар енгізу қажет».

 

Жангелді Сүлейменов,

заңгер:

1

«Алдымен біз талқылап отырған терминнің тұжырымдамасын анықтап алуымыз қажет. Мәселен, «харассмент» сөзін аудармай қолдан­ған жөн, өйткені «жыныстық қысым» сөзі бастапқы мағынасын бұрмалап жібереді. Сондай-ақ өркениетті ел Қазақстан үшін Еуропа кеңесінің «Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық пен тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу және оған қарсы күрес туралы» конвенциясын ратификациялауы қажет. Шетелдік юрисдикцияларда қазақстандық заң жобасына қарағанда сәл өзгеше анықтама берілген».

 

P.S.Құқықтық сауаттылық деңгейі төмен әрі қасаң ұғым-түсініктер әлі де бар қоғамда әйелдер құқығы жиі бұзылатыны белгілі. Сондықтан мемлекет қайткен күнде өз азаматтарын жыныс­тық зорлық-зомбылықтан қорғау жүйесін қамтамасыз етуге міндетті. Оның ішінде ашық деректер балалар мен әйелдер қорғауға, қолдауға өте мұқтаж екенін көрсетіп отыр.

 

Соңғы жаңалықтар