Тарих • 09 Мамыр, 2021

Қилы-қилы тағдырлар

254 рет көрсетілді

Төбеден жай түскендей болып басталған 1941 жылғы соғыс еліміздің қиыр солтүстігіндегі Майбалық ауылының да бейбіт өмірінің тас-талқанын шығарған. Жүз шақты шаңырағы бар шағын ауыл төрт жыл ішінде майданға 150-ден артық жігіт жіберіпті. Олардың жетпістен астамы қазаға ұшыраған, ал елге тірі оралғандардың ширегі – мүгедектер. Екі-үш ұлынан айырылған, жалғызын жоғалтқан ата-аналар, жетім қалған балалар – сол кездегі ауылдың үйреншікті жағдайы еді. Ал қан майданда от кешкен жауынгерлердің қилы тағдыры кімге болсын ой салып, тағылым алғызары анық.

Екі өліп, екі тірілген

Отызға келіп қалған Қойшы Рақышев 1942 жылдың ақпанында әскер қатарына алынады. Оның атқыштар полкі көп кешікпей Калинин бағытындағы ұрыстарға араласып кетеді. Жарты жылда тіс қаққан жауынгерге айналған Қойшы жан алысып, жан беріскен қанды шайқастарда талай жауды жер жастандырып, талай жолдасынан айырылды.

Алайда тағдырдың оған деген басты сыны алда екен. Сол, 1942 жылдың қараша айының бір күніндегі шабуылда танктің артынан ілесіп келе жатқан Қойшының аяғына оқ тиеді. Жарасын таңып, сүйретіліп, қирап тұрған бір танктің астын паналайды. Бірнеше сағат бойы қансыраған жауынгердің көзіне ешкім ілікпейді. Тек кешке қарай тылға бара жатқан екі-үш солдатқа «ала кет» дегенімен, олар қауырт бұйрықтары барын айтып, өз жөндерімен кетеді. Ішінде көрші ауылдың жігіті болған соң, Қойшы: «Жарайды, өлсем елге айтып барар», деп өзін-өзі жұбатады. Бірақ көрер жарығы бар екен – әбден әлсіреген сәтінде қираған танкті кейін сүйреп әке­туге басқа бір танк келеді. Танк­шілер Қойшыны танктің сыртына жатқызып, госпитальға жеткізеді.

Наркоз берердің алдында дәрігердің: «Әбден қансырап қалыпсың, солдат, гангрена бас­талыпты, тізеден биік кеспесе болмайды», дегенін біледі. Есін жинаса, әбден жаурап қалыпты. Дереу жан-жағын сипалап көрсе – маңайында өліктердің суық дене­лері жатыр екен. «Е, мені де өлді деп қоймаға шығарып тас­таған екен ғой», деп болған жағ­дайды түсінген ол сыртқа қа­рап айғай салады. Біраздан ке­йін қақпақ сықырлап ашылып, қолына винтовка ұстаған мос­қал жауынгер қорқа кіреді. «Қорық­па, мен тірімін», дегенді естіген ол жақындап, Қойшыға кеше жерлеп үлгере алмаған соң, өлгендерді ертеңге дейін осы қоймаға жина­ғанын айтып, сыртқа жүгіре жө­неледі. Біраздан кейін екі санитарка келіп, Қойшыны зембілге салып, қайтадан госпитальға жеткізеді. Өз кінәсін білген және жауапқа тартылам ба деп қорыққан хирург оны ерекше күтеді.

Сөйтіп 1943 жылы еліне өзі жайлы «қара қағаздың» соңынан тірі келген жігіт жарымжанмын деп үйде отырған емес, «ағаш аяқ» болса да колхоздың, кейін совхоздың жұмысынан зейнет жасы жеткенше қалған жоқ.

Бірақ Қойшыға тағы бір өмір сынағы жазылған екен. 1972 жылы көлік апатына түсіп, жұбайы Күлмәштан айырылды. Өзі жылға жуық ауруханада жатып аман қалғанымен, екінші аяғы да кесілді. Егде тартқан шағында мүсәпір жағдайда болса да, қарт майдангер ержетіп келе жатқан балаларына ұйытқы бола біліп, шаңырағын сақтап қалды.

Өмірде екі рет өліп-тірілгендей болып, мүгедектіктің тауқыметін де молынан тартқан ағамыз көзін жұмғанша артында үш бала қал­дырып, немерелерін сүйгені үшін тағдырына ризашылығын айтып кеткен екен. Сол ұрпақтарының өмірдегі жетістіктерін көріп 75 жас­қа дейін өмір сүрді.

Бір кезде ұрыс даласында қан­сырап жатып армандаған туған елінің топырағы қарт жауынгердің мәңгілік мекеніне айналды.

 

Әже өсиеті

Қауя Қожахметов немересін ­бауырына басқан әжесі Қалиманың еркесі болыпты. Әкесі Қожахмет те, анасы Зейнеп те үлкенді сыйлап ұлдарынан бойларын аулақ ұстапты. Әжесі болса, Қауяны ерекше өбектеп өсіріпті.

Соғыс басталысымен бұрын фин науқанына қатысқан үл­кен ағасы Мағауя қайтадан әскер­ге алынып, майданға аттанады. Кешікпей оның жолымен Қаб­долғани мен Мауя ағалары да соғысқа кетеді. 1942 жылдың көктемінде науқастан қайтқан әкесін жерлеген жиырма бір жасар Қауяға да кезек келеді. Ша­ңырақтың тірегі Қожахметтен айырылып, немересін де қимай күйзелісте жүрген Қалима әжей Қауя ауылдан аттанарда батасын беріп: «Құлыным, жерді үш айналсаң да, қайда барсаң да елден топырақ бұйырсын», деп көзіне жас алады. Кейінгі мехнатты жылдары әжесінің осы сөзі Қауяның жадынан шықпайды.

Атты әскер қатарындағы Қауя 1942 жылдың 13 мамырын­да Харьков бағытындағы ұрыста жараланады. Аласапыран уақыт­та жаралылар қамқорсыз қа­лып, жергілікті тұрғындар тамақ­тан­дырып, күтеді. Қызыл Армия шегініп, 26 мамырда гос­пи­таль­дағылардың барлығы тұт­қын­ға түседі. Оларды фашистер эше­лонға қамап, Еуропаның батыс қиырынан бір-ақ шығарады. Бағына қарай, бірде қара жұмыста жүрген оларды француз парти­зандары босатып, тауға ала кетеді. Барған жерлері – Франция мен Испанияның шекаралас аймағы, тарихта белгілі король Генрих Наварскийдің туған жері По деген елді мекен екен. Сол жерде Қауя француздардың қарсыласу қозғалысына қатысып, жауды жеңуге өз үлесін қосады. Сонда Луиза атты француз қызымен кө­ңіл қосады, одан туған қызының есімін өз анасының атымен Зейнеп деп қояды.

Соғыс біткен соң туған жерін, туыс-бауырларын, ел-жұртын са­ғынған Қауяның көңілі елде болады. Кейін әжесінің дүниеден өткенін естігенде көз жасын тыя алмай: «Әжемнің өсиетін орындаймын. Сол үшін неге болсын көнуге шешімге келдім», деген екен.

Сағыныштан сарғайып жүр­ген Қауяның шетелде жүріп қа­луының негізгі себебі – тұтқында болғандарды Кеңес Одағында аямай жазалап, соттап, лагерьлерге қамайды деген үрейлі ха­бар жеткен. Екі жылдай жүрек­сінгенімен, ақыры не болса да басын тігуге шешім қабылдаған Қауя 1947 жылы Қазақстанға ора­лады. Француздармен бірге фашистермен соғысқаны есептелсе керек, қудалау көрмейді.

Алайда 1948 жылы Майба­лық ауылында есепші болып жүргенінде азық-түлік тапшы­лығынан қысылған жерлестеріне дорбалап бидай берді деген жаламен түрмеге қамалады.

Қауя ағамыз 87 жасында дү­ниеден өткенше турашыл мінезі­мен ерекшеленген еді. 1959 жы­лы Роза есімді ауылдас қызбен ша­ңырақ құрып, артында ұлдары қалды.

 

Ахметжан ҚУАНТАЕВ,

журналист

 

ПЕТРОПАВЛ

 

Соңғы жаңалықтар

Доллар қымбаттай бастады

Қаржы • Бүгін, 11:47

Көне дәуір көріністері

Өнер • Бүгін, 09:03

Астана күніне арналады

Театр • Бүгін, 09:02

Жоспарланған жоба жетерлік

Аймақтар • Бүгін, 09:00

Аялы алақандағы «Өмір ағашы»

Аймақтар • Бүгін, 08:58

«Жасылдан» «сарыға» өтті

Аймақтар • Бүгін, 08:56

«Үнді» штамы үрейлі

Коронавирус • Бүгін, 08:55

Ashyq індетті ауыздықтай ма?

Медицина • Бүгін, 08:53

Біржан сал еліндегі береке

Аймақтар • Бүгін, 08:50

Әке көрген...

Пікір • Бүгін, 08:44

Тәуелсіздік және руханият

Тәуелсіздіктің 30 жылдығы • Бүгін, 08:37

Экономикада оң серпін бар

Саясат • Бүгін, 08:32

Алтын өңдейтін алып кешен

Экономика • Бүгін, 08:30

Жылқы еті түсіңе кіреді...

Экономика • Бүгін, 08:27

Адамзат трагедиясы

Таным • Бүгін, 08:23

Мейірім шуағы

Қоғам • Бүгін, 08:15

Ауылда бала көп, үйірме аз

Қазақстан • Бүгін, 07:59

Жарыс пен табыс

Экономика • Бүгін, 00:00

Ақылдың азабы

Тарих • Кеше

Мейрамханалар және пандемия

Коронавирус • Кеше

Жұрт жағажай іздеп жүр

Аймақтар • Кеше

Ұқсас жаңалықтар