Тарих • 22 Маусым, 2021

Ибн Касирдің кітабы

140 рет көрсетілді

Көкшетау қаласында орналасқан облыстық мәдениет басқар­масына қарасты Әдебиет және өнер музейі атты шағын мекеме бар. Оған жуықта жолымыз түсті. Көрме залында атақты тәпсірші-ғалым Ибн Касирдің еңбегі тұрғанын аңғардық.

Бұл ғұламаның толық аты-жөні – Умар ибн Касир әл-Бусрави ад-Димашки. Жарықтық 1301 жылы Шам елінің Бусра қаласында туып, 1373 жылы Да­маскіде дүниеден өткен екен. Бұл – ислам әлемінде мәмлүктер билігі үстемдік құрған заман. Ға­лымның жазған Құран тәп­сір­лері мен фиқх-құқықтану жайлы жазған еңбектері күні бүгінге дейін құнын жоймаған мәңгілік ілім есебінде.

Бізді толғандырған мәселе «мұ­сылман әлемінде аса бағалы саналатын ғалымның еңбегі мұнда қайдан жүр?». Мекеменің ғылыми қызметкері Бақытбек Бекмұратұлы айтқан мәліметке жүгінсек, кітаптың мұқабасы һәм алғашқы беттері болмауынан қай жылы, қайда жарық көргені белгісіз, тек сыртқы бетіне «3-ші том» деп қарындашпен жа­зылған белгі ғана бар. Өткен ғасырдың 90-жылдары бұл мекеме ашылғанда жеке адамдар жүздеген діни кітаптар әкеліп тапсырған көрінеді. Бұл кітап сол дүрмектің ішінде келіп қалған сыңайлы.

Хош сонымен... Құнды еңбек­тің келген-кеткен ізін аңдай алмай аңырып отырғанымызда, кенет бір саңылау сәуле көрін­гендей болды. Нақтырақ айт­қанда, өткен мамыр айының ая­ғында Сенат Төрағасы Мәулен Әшімбаевтың мұрындық болуы­мен «Ашаршылық. Голод. 1928-1934. Деректі хроника» атты үш­томдықтың тұсауы елордада кесілді. Осы жинаққа ашаршы­лық жайлы 1126 дерек топтастырылыпты. Осылардың ішінде 449 құжат бұрын-соңды жарық көрмеген дейді. Соның бірі – бірінші томының 668-бетінде жарық көрген №182 құжат.

Құжаттың мазмұны – Ақмола округы Асан-қайғы район (қазіргі Жаңаарқа ауданы) тұрғыны Ах­мет Әділбаевтың БОАК-нің Төр­алқасына және И.Сталинге жазған хаты екен. Жолданған уақыты: 1928 жылдың 17 желтоқсаны. Құжаттың қысқаша мазмұнына тоқталсақ, Әділбаев өзінде ірілі-ұсақты 52 бас малы барын айтып, отбасымен бірге Гурьев округіне «қауіпті антисоветтік элемент» ретінде жер аударылуының не­гізсіз екенін, хандар, сұлтандар тұқымына жатпайтынын айтып: «Мен жоғары мұсылман білі­мін алғаш Ақмола губерния­сында, онан соң екі жыл Меди­неде, Арабиядағы «Ишфха» ме­дресесінде, онан соң Египеттің Каир қаласындағы «Жамие Ас­хари» медресесінде алдым. Отаныма араб тарихшылары: Ибн Халдунның, Ибн Касирдің, Талфикул Акбардың, Ибн Ха­лекеннің және басқалардың еңбектерін алып оралған мен ислам тарихын жаза бастадым. Осы тарихқа байланыс­ты қабір ескерткіштерін және Қазақстанның өзіндегі исламның тарихына байланысты жазба құжаттарды зерттей бастадым. Осындайда қазақ байларын жер аудару және олардың мүл­­кін тәркілеу науқанында Ақ­мола ОГПУ-і менің 45 пұт кі­тап­тарымды, соның ішін­де жоғарыда көрсетілген араб та­рихшыларының шығар­ма­ларын, сондай-ақ менің Мединедегі, Каирдегі курстарды бітіргендігім туралы дипломдарымды және Константинополде тапсырған Шейх уль Ислам атағымды алып қойды...» депті.

Ендеше, Әділбаевтың жоға­рыдағы шағымхатын тәпсірлеп көрейік. Бұл жерде назар аударатын үш дерек тұр. Біріншісі, «Ибн Касирдың еңбектерін алып келдім» депті. Демек, ғұламаның кітаптары Арқа жеріне Әділбаев арқылы жеткені анық. Сөйтіп, ана музейдегі жәдігердің сыры анықталды. Екіншіден, «45 пұт кітабым тәркіленді» депті. Есеп­теп көрсек: 45 х 16 = 720 кг кітап. Бұл дегеніміз – теңіздей білім. Мұның бәрі тәркіленген. Біз кәмпеске науқаны мал-дүниеге ғана келген нәубет деп жүрсек, ілімнің көзі құнды кітаптар да тәркіленген екен. Үшінші дерек – «Шейх уль Ислам» атағы. Бұл ілімінің шыңына жеткен адамға ғана берілетін дәреже. Әлемнің кез келген жерінде ілім үйретуге фатуа беруге болады деген сөз. Мұндай атаққа қолы жеткен адам Орталық Азияда санаулы.

Соңғы жаңалықтар

Шерхан Мұртазаның үйі

Әдебиет • Кеше

«Жасыл» аймақта екі өңір

Коронавирус • Кеше

Бүгін - Аналар күні

Қазақстан • Кеше

Әлемде эпидахуал қандай?

Әлем • 18 Қыркүйек, 2021

Токио марафоны 2022 жылға шегерілді

Спорт • 18 Қыркүйек, 2021

Алматыда тау бөктері өртеніп жатыр

Аймақтар • 18 Қыркүйек, 2021

Ұқсас жаңалықтар