Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Болашақ» бағдарламасының 20 жылдығына арналған салтанатты жиында мұғалімдердің еңбегі туралы ерекше айтып, жастар тәрбиесіндегі үлесіне тоқталған еді. Сол алқалы жиыннан кейін мен бүкіл өмірін ұстаздық қызметке арнаған әкем туралы ой-толғамымды жазуға ниет еттім. Иә, ұстаздық – ұлы ұғым. Қазақтың ұлы ақыны, ұлтының ұлы тұлғасы Мағжан Жұмабаев өзінің «Педагогика» атты еңбегінің беташарын: «Қазақтың қаны бар, жаны бір жолбасшысы – мұғалім... алты алаштың баласы бас қосса, қадірлі орын – мұғалімдікі» деп бастаған екен.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Болашақ» бағдарламасының 20 жылдығына арналған салтанатты жиында мұғалімдердің еңбегі туралы ерекше айтып, жастар тәрбиесіндегі үлесіне тоқталған еді. Сол алқалы жиыннан кейін мен бүкіл өмірін ұстаздық қызметке арнаған әкем туралы ой-толғамымды жазуға ниет еттім. Иә, ұстаздық – ұлы ұғым. Қазақтың ұлы ақыны, ұлтының ұлы тұлғасы Мағжан Жұмабаев өзінің «Педагогика» атты еңбегінің беташарын: «Қазақтың қаны бар, жаны бір жолбасшысы – мұғалім... алты алаштың баласы бас қосса, қадірлі орын – мұғалімдікі» деп бастаған екен.
Шынында, бүкіл саналы ғұмырын ұрпақ тәрбиесіне арнаған мұғалімдік мамандықтың қашанда жөні бөлек. Ұстаздан білім алып, тәрбие үйренбеген бір пендені осы күні жер бетінен кездестіре алмасың анық. Менің де әкем Қабдыраш Кенебайұлы да сондай қадірлі мамандықтың иесі болған. Алдынан мыңдаған шәкірт тәлім алып, тағылым үйренген. Иманға ұйып, құдайдан күдерін үзбеген, Алла алдында күнәлі болмасам деп ақ жүріп, адал басқан азамат еді. Оған ол кісінің артында қалған жазбаларын оқығанда көз жеткізуге болады. Мысалы, өткен ғасырдың 30-жылдарындағы алапат аштыққа байланысты қалдырған естелігін «Бісміллаһір-Рахманір-Рахим» деп бастап, «1932 жылғы Ақмола облысы Балқашын ауданы, Қызыл Октябрь колхозында дүниеге келдім. Ол кездегі ел басына төнген сұрапыл нағыз қиямет-қайым екенін кейін естіп білдім. Сұрапыл дейтін себебім, сол жылдары ел азып-тозып, ашаршылыққа душар болып қатты қиналыпты. Әкем Кенебай Тоқтарұлы ауылдың айтулы ел сыйлаған ақсақалы, ертеде Түркістаннан 25 шақырым жерде орналасқан Қарнақ деген қалада діни оқу оқыған адам еді. Оқуын аяқтап елге келген соң халық оны Терісаққан ауылына имам етіп сайлаған. Терісаққанда мешіт болыпты. Сол мешітте әкем сабақ берген», деп ұстаздық шеберлігінің тамыры әріде әкесінен бастау алатынын алға тартып, анасы Әтіш елге танымал Қаңтарбай қажының қызы екенін атап айтқан.
1953 жылы басталған мұғалімдік қызметіне дейін әкем біраз жолдан өтіпті. Ауылдағы бастауыш мектептен соң аудандағы жеті жылдық білім ұясын бітірген. Сол кезеңді еске түсіргенде: «Күн көріс қиын болды. Шаруаға ерте араластық. Сол жылдары бала-шаға жас-кәрі – бәріміз де егін басына шығатынбыз. Мен де бір үзім нан, бір құты айранымды алып, әкемнен қалмай, қабырғам қайысса да күнұзақ жұмысқа араласатынмын», дейтін.
Мектепті аяқтаған соң Қарағанды қаласындағы мұғалімдер дайындайтын институтқа түсіпті. Ол тұстағы қиын кезеңдер де әке естелігінде жан-жақты баяндалған. Оқуды қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша бітірген соң, жолдамамен Ешім жеті жылдық мектебіне келіп, мұғалімдік қызметін бастапты. Оның алғашқы қадамынан-ақ алғырлығы мен алымдығы мықты болғанын замандастары былайша баяндайды. «Қабдыраш өз қызметіне берілген, адамдығы мен адамгершілік қасиеттері мол, мәдениеттілігі ерекше жан болатын. Ол осындай инабаттылығымен үлкен құрметке ие бола білді», дейді әріптесі Қ.Айтжанов ағай. Білім білігімен көзге түскен ол мұғалімдіктен оқу ісінің меңгерушілігіне көтеріледі. Баланың жақсы болуы ұстаздың үлгісінен десек, әкем Қабдыраш Кенебайұлының ұл мен қызды тәрбиелеудегі үлгісі, әдіскерлігі, әдіснамасы білім сапасын арттыруға ерекше септігін тигізеді. Ол туралы мерзімдік басылымдарда ілтипатты мақалалар шыға бастайды. Сондай бір жылы дүние «Торғай таңы» газетінде «Шәкірт бағбаны» деген атпен жарияланады. Сол мақаладан үзінді оқып көрелік. «Қабдыраштың оқушыларды еңбекке тәрбиелеу өнегесі бір төбе. Жазғы демалыс кезінде оқу-тәрбие жұмысын еңбекпен ұштастырып, балаларды басқарып, совхоз шаруашылығына араласады. ...1958 жылы Мұхтар Әуезовтің «Еңлік-Кебек» трагедиясын дайындау барысында, басты кейіпкерлердің бірі – атақты би Қараменде рөлін ойнап, қойылымға өз үлесін қосады. Осы жылдары шығармашылық сапармен Есіл, Торғай өңіріне келген атақты жазушы Сәбит Мұқановпен және ақын Хамит Ерғалиевпен мектепте кездесу кешін өткізген. Абзал ағалар ұстаздардың еңбегіне дән риза болыпты», деп оқу ісінің меңгерушісі ретінде әкемнің жас мұғалімдерге жасаған қамқорлығын тарата айтып, талапкерлердің ойлау белсенділігін арттыру жолындағы іс тәжірибесіне кеңінен тоқталыпты. Әсіресе, қызметтес әріптестерімен, шәкірттерімен, ата-аналармен жұмыс істеу тәсілі жан-жақты баяндалған. Мен әкемнің осындай ерекше қасиеттеріне тек тәнті болып қана қоймай, мақтанышпен өзгелерге, кейінгі жастарға үлгі етіп айтып жүремін.
Ардақты әкеміз алпысқа келген тұста қырық жылға таяу еткен еңбегі, төккен тері ақталып, шәкірттері ерекше ілтипат көрсеткен. 1967 жылы мектеп бітірген түлектер ол кісіге алты шумақ өлең жолдарын арнапты. Соның бір шумағын мысалға келтірер болсам: «Уа, аға, біздер үшін азаматсыз орны бөлек, Өмірде өнегеден өрген өрнек. Сіз бүгін дүбірлетіп шығып тұрсыз, Алпыстың асуына құлаш сермеп!», – деп түйіндепті шәкірттері.
«Ақырын жүріп, анық бас. Еңбегің кетпес далаға. Ұстаздық еткен жалықпас, Үйретуден балаға», деп Абай айтқандай, қырық жылға таяу еткен еңбегі ең бірінші шәкірттерінің, жалпы жұрттың ілтипатына бөленді. «Оқу ісінің үздігі» атанды. Сол тұстағы Оқу министрлігінің, кәсіподақ ұйымдарының әлденеше рет құрмет грамоталарымен марапатталды. «Аға мұғалім» атағын алып, сол кездегі одақтық маңызы бар зейнетке шықты.
Ұстаздан шәкірт озбаса, қоғам дамымайтыны белгілі. Менің ардақты әкемнен білім алған әр жылдардағы ұрпақтар бүгінде тәуелсіз елдің өркендеуіне өз үлестерін қосып жүр. Олар әркез «Қабдыраш Кенебайұлынан алған білім мен тәрбие бізді әрқашан биіктерге бастаумен келеді. Ұстазға деген ізгі ниетімізді адал еңбегімізбен ақтаудамыз. Ондай жаны жайсаң, көңілі көктем шуағындай мейірімді жанды әсте ұмыту мүмкін емес. Біз сондай асыл ағадан оқығанымызды ұл-қызымызға мақтанышпен айтып жүреміз», дейді ұстаздарына ілтипат танытып. Ал ардақты әкем бір естелігінде шәкірттері туралы: «Өзінен озған шәкірті бар ұстаз – армансыз!» деген екен бір ғұлама. Мен де өзімнен озған шәкірттерімді көргенде, не жақсы істеріммен танылған тұста аттарын еске түсіріп ерекше сүйсініп, тәубе, деп тамаша сезімге бөленіп отырамын», деген еді. Осындай ардақты әкенің ұрпағы болу біз үшін мақтаныш. Мен – бізді қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай өсіріп, қатарға қосқан, өзінің ұл-қыздарына бізге ғана емес, шәкірттеріне ардақты болған әкеміз Қабдырашқа шынайы балалық сезімімізді бір шумақ өлеңмен жеткізіп, мақалаға түйін қойсам деймін.
Тек шарапат көрген дәйім алдынан,
Сенің бейнең ататұғын – таң қылаң.
Ұрпақтарың сені мақтан етеді,
Асыл әкем балапандай баулыған.
Сәлиман ҚАБДЫРАШҚЫЗЫ.
