Әлем • 26 Шілде, 2021

Штамдар қаупі сейілген жоқ

31 рет көрсетілді

СТОКГОЛЬМ. Қытайда SARS-CoV-2 вирусының алғаш рет ДНК талдамасы алынғалы 18 айдан асты. Сол оқиғадан бір ай өткен соң Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ең қауіпті деңгейдегі жаһандық дабыл қағып, Covid-19 эпидемиясын қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы халықаралық төтенше жағдай деп мәлімдеді. Бірнеше аптадан кейін ДДҰ әлемдік пандемия басталғанын хабарлады. Дегенмен дағдарыстың аяқталуына әлі ерте. Керісінше, вирус эволюциясының қауіпті кезеңіне аяқ бастық.

Бақуатты, табысы мол, кө­бі­рек вакцинамен қамтылған ел­дерде жағдай оңалғанымен, вирустың жаңа нұсқаларымен күресуге қаражаты жетіспейтін, табысы төмен елдерді үмітсіздік бұлты торлады. Жеті апта бойы вирус жұқтырғандар санының азайғанын хабарлаған ДДҰ қазіргі таңда шартараптың түк­пір-түкпірінде науқастардың қайта өскенін айтып отыр. Мы­са­лы, 6 шілдедегі апталық эпи­демиялық мәліметте Еуропада вирус жұқтырғандар саны 30 пайызға артқаны анықталды. Еуропалық одақ бүкіл ере­сектердің 70 пайызын қамтуға жет­кілікті вакцина дозаларын жет­кізді.

Жаһандық ахуалдың нашар­ла­уының себебі белгілі. Қазір 111 елде анықталған Delta нұсқасы бұрынғы SARS-CoV-2 штамда­рына қарағанда әлдеқайда жұқ­па­лы және өте тез таралады. Жаңа нұсқалардың пайда болуы бізге мына мәселені еске ұс­тау­ды талап етеді. Қолданған шара­ла­рымызға қарсы тұра алатын, уақыт өте эволюциялық жолмен өзгеретін тірі ағзамен күресіп жатырмыз.

Альфа және Бета нұсқала­ры­нан төнген қауіп аз, бірақ Дельта нұсқасы ешкімді аяр емес. Ке­ле­шекте жаңа мутациялардың қандай болатынын ешкім болжай алмайды. Анық бір нәрсе бар. Вирус әлемде алшаң басып жүр­генде жаңа нұсқалардың шы­ға беретіні сөзсіз.

Еуропада және Солтүстік Америкада вакцина алған халық­тың үлесі өсіп келе жатқанда шек­теу талаптары, маска кию және басқа да карантиндік шара­лар жеңілдетілді. Бұл қадам сәт­­сіздікке ұшырап, болжанған те­ріс нәтижеге әкелді. Таяуда Нидерланд премьер-министрі Марк Рютте елде тіркелген нау­қас­тар санының күрт өскені үшін кешірім сұрауға мәжбүр бол­ды. Оның осындай қадамға бар­ған соңғы көшбасшы болуы да екіталай.

Сорақысы, бай елдер басқа­лар­ға көмектесуге құлық­сыз. Бір­неше мәрте G7 және G20 кез­десулерінен кейін халық­ара­­лық қоғамдастық вакци­на­ларды тең бөлісудің ха­лықаралық үйлестіруші ме­ха­низмі – Covid-19 Tools Accelerator (ACT-A) бастамасын қар­жыландыруға қажетті 16 миллиард қаражатты әлі бөл­ген жоқ. Бұл сома ұлттық эко­но­­миканы қолдауға жұм­сал­ған трил­лиондаған доллармен салыс­тыр­ғанда өте аз.

Бақуатты елдердегі ахуал қа­лып­қа түсе бастаса, вакциналар, респираторлар, оттегі баллондары, тестілеу мен тізбектеу құ­рал­дары жетпей жатқан басқа көп­теген мемлекетті үмітсіз­дік жайлап барады. Delta нұс­қа­сының күрт тарауына байланысты олардың қолдан келетін қайыры шамалы. ДДҰ-ның Covid-19 бойынша техникалық жетекшісі 6 шілдеде әлемнің бүкіл бөлігінде науқастар саны тез көбеюі мүмкін. 20-дан астам ел бар екенін ескертті. Аталған мемлекеттердің көпшілігінде вак­цина салу деңгейі төмен бол­ған­дықтан, өлім-жітім көбейе­тіні сөзсіз.

Жалпы алғанда, жер ша­рын­да­ғы халықтың төрттен бір бөлігі ғана вакцина салдыртты. Бұл қалыптасқан ахуалға қатты әсер ететіндей көрінуі мүмкін. Бірақ екпенің жеткізілуі, негізінен, та­бысы жоғары елдерде басым. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы пандемияны тоқтату үшін әлемнің 70 пайызы вакцина салдыруы керек деп есептейді. Бұған қол жеткізу үшін әлі атқаратын шаруа көп.

Иә, вакцина өндірісі тез артып келеді. Фармацевтика са­ла­сын­да­ғы көшбасшы компаниялар биыл 11 миллиард доза (әлем халқының 70 пайызын қамтуға қажетті мөлшер) шығаруға уәде беріп отыр. Бірақ бұл өндіріс әлем­дегі басқа аурулармен кү­ре­­су­ге керек. 3-4 миллиард вак­цинаны шығаруға кедергі келтіреді. Covid-19 вакциналарын шығару – күрделі процесс. Pfizer / BioNTech вакцинасына әлемнің 19 елінен келетін 280 қоспа қажет. Өндірісті ұлғайту бұрын-соңды кездеспеген 200-ге жуық жаңа технология трансферті келісімдерін талап етеді.

ДДҰ мен Дүниежүзілік сауда ұйымы осындай келісімдерді жеңілдету мақсатында әрекет етіп жатыр. Әйтсе де, саудадағы шектеулер мен вакциналарды бөлісудегі кедергілер өзектілігін жойған жоқ. Жақында ДДҰ вакциналарға әсер ететін сау­дадағы шектеулер саны пандемия басталған кездегі 109 көр­сет­кіш­тен азайғанымен, өн­ді­рістің өсуін бәсеңдететін 53 ереже бар екенін атап көрсетті.

Осы орайда, Үндістандағы қайғылы жағдай қайталанбас үшін көбірек оттегі қажет. Көп­жақты институттар мен үкі­мет­тік емес ұйымдар негізгі жаһандық жеткізушілермен маңызды келісімдер жасасты. Бірақ Африка мен Азияның кейбір бөліктеріндегі ахуалға байланысты қажетті оттегімен қамтамасыз ету үшін көп нәрсе істеу керек.

Сонымен қатар жабдықтарды сынау және ретке келтіру індет ошақтарын басқару үшін де, жаңа нұсқаларды тауып, тез қимылдау үшін де өте маңызды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы төрт қауіпті нұсқадан басқа тағы төрт «күдікті нұсқаны» бақылап отыр. Олардың бірі – Лямбда нұсқасы қазір 29 елде табылған.

Нұсқа проблемасы осы дағ­дарыстың ғаламдық сипатын көрсетеді. Вирус алғаш рет Қы­тайда анықталғанымен, қа­­уіпті төрт нұсқа алыстан – Африкадан, Бразилиядан, Ұлы­британия мен Үндістаннан анық­талды. Лямбда алғаш рет Перуде тіркелді. Келесі нұсқа кез келген жерден шығуы мүм­кін. Сондықтан қол қу­сы­рып қарап отыруға болмайды. Егер жаңа нұсқалардың тіркелуінен сақ­танғымыз келсе, вак­ци­на­лау­ға қатысты жаһандық күш-жігерді екі есе көбейтуіміз керек.

Қазіргі уақыт – саяси көш­бас­шылық сынағы. Бүкіл мемлекет вирус ешкімге қауіп төн­дір­мейтіндей болғанша, ахуал жақ­сар­май­ды деген қағиданы байып­ты қабылдауы керек. Басқа ел­дер­де­гі сәтсіздік пандемиямен кү­рестегі жетістіктің күл-тал­қа­нын шығаруы мүмкін. Сон­дық­тан бұған мұқият болу қажет.

 

Карл БИЛДТ,

Швецияның бұрынғы премьер-министрі және бұрынғы сыртқы істер министрі

 

Copyright: Project Syndicate, 2021.

www.project-syndicate.org

 

Соңғы жаңалықтар

Еңбекпен есейген ер

Қазақстан • Кеше

Бейтаныс сағыныш

Әлем • Кеше

Жалғыздық аралы

Кино • Кеше

Елордада қар жауады

Қазақстан • Кеше

Бүгін машина жасау күні

Қазақстан • Кеше

Ұқсас жаңалықтар