Қазақстан • 20 Қаңтар, 2022

Өсімдік майын өндіре алмаймыз ба?

120 рет көрсетілді

«Павлодар өңірінде агроөнеркәсіп алға басты» деп ауыз толтырып айтсақ та, қайта өңдеу ісі әлі қарқын ала қойған жоқ. Даламызда өсетін дақылдарды кәдеге жаратпайынша, шетелге жалтақтай беретініміз рас. Өкініштісі, шекара асып жатқан шикізатымыз ертең дайын өнім түрінде өзімізге қымбат бағамен сатылады. Демек, біздің ұпайымыз түгел емес.

Мәселен, өсімдік майын Пав­ло­дар өңірінде өндіруге болады. Шаруа­шы­лық­тар күнбағыс өсіру­­мен тұрақты айна­лыс­са да, оны қайта өңдеу жағы ақсап жатыр. Айталық, Павлодар облы­сын­­да жыл сайын жиналатын күн­бағыс көлемі өңірдің ішкі сұ­ра­нысын өтеуге артығымен жете­ді. Облыстық ауыл шаруа­шы­­­лығы бас­­қармасының мәлім­етінше, бү­гінде ай­мақтағы 10 шар­уа­шы­лық күнбағысты қай­­та өң­­деу­мен айналысады. Бірақ олар­­дың шығаратыны – рафинад­тал­ма­ған өнім. Ал тұрғындардың басым бөлігі рафинадталған өсімдік ма­йын тұтынады. Сол себепті өңірге тасы­малданатын «Ше­де­вр», «Мас­­­ло­завод №1», «Слобода», «Зо­­­ло­­тая семечка», «Заречное» сияқ­­­ты өнім­дер­­ге сұраныс көп.

– Аймақта жыл сайын шама­мен 110 мың тонна күнбағыс жи­на­лады. Жергілікті кә­сі­пкер­лер оның 26 мың тоннасын ғана кәдеге жаратады. Яғни рафинад­талмаған өсімдік майын шыға­ра­ды. Қалғаны Алма­ты, Өскемен секілді өңірлерге жөнел­тіледі. Өңір халқы жылына 9 100 тонна өсім­дік майын тұтынады. Адам басы­на шаққанда жылына 12 литр­ден айналады. 2021 жылғы 10 айдың қоры­тындысы бойынша жергілікті кә­сіпкерлер 2 773 тонна рафинад­тал­маған өсімдік майын өндірді. Бұл жалпы сұраныстың 40 пайы­зына ғана тең, – дейді облыс­тық ауыл шаруашылығы бас­қар­масының бөлім басшысы Төлеген Көшербаев.

Көрсеткіш тұрғындардың сол өнімді ғана тұтынғанын біл­дір­мейді. Өсімдік ма­йы­­ның рафи­над­тал­ған түрі де, рафинад­тал­­мағаны да ас үйдің «төрінен» орын ала­­ды.

– Иісі бар демесеңіз, рафи­над­талмаған өсім­дік майының да өзіндік ерекшелігі бар. Көбіне салат әзірлеген кезде қолданамын. Өйткені нағыз табиғи өнім. Ал рафинадталған түрі бірнеше рет тазалаудан өткен өнім. Түсін шы­ға­ру үшін қоспа да қосылатын шы­ғар. Екеуінің бағасында айтар­лық­тай айырмашылық жоқ. Екі түрін де қолдана беремін, – дейді екібастұздық Бәтима Махме­това.

Бір байқағанымыз, дүкендерде ра­фи­над­талмаған өсімдік майы көп са­тыл­майды. Сұраныс бол­ма­ған соң, сөре­ден табылмауы да заңдылық. Десе де, бұл өнімді көбінесе апта сайын ұйым­дас­тырылатын ауыл шаруашылығы жәр­мең­кесінен кездестіруге болады. Ендеше рафинадталмаған өсімдік майына мүлдем сұраныс жоқ деп те кесіп айтуға болмайды. Мәселен, жергілікті «Бе­лоу­сов» же­ке кәсіпкерлігі рафи­над­талмаған өнім тү­рін жәр­мең­ке­де үнемі саудалайды. Шар­уа­­шылықтың басшысы Констан­тин Белоу­сов­тың әкелген тауарын кері алып қайтқан күні сирек.

– Күнбағыс өсірмеймін. Оны ус­пендік шаруалардан сатып алып, шағын цехта қайта өң­дей­мін. Бірер жыл бұрын күн­бағыстың әр тоннасы 180-350 мың теңгеден сатылды. Әдеттегідей, дақыл нарықта мол болса, баға да арзандайды. 3 кило күнбағыстан 1 литр өнім алынады. Цехымыз шағын болғандықтан, өндірістік қуатымыз да төмен. Жылына шамамен 50 тонна өнім шыға­рылады. Апта сайынғы жәрмең­ке­ге 250 литр өсімдік майын әкелемін. Бағасы – 600-800 теңге. Баға айырмашылығының өзіндік себе­бі бар. Жеке рецебім бойын­ша дайындалған майдың суық жағ­дайда сығылған түрі қым­бат­тау. Сапасы жоғары болған­дық­тан, тұтынушылар тарапынан оған сұраныс көп, – дейді К.Белоусов.

Облыстық кәсіпкерлік және индус­­т­рия­лық-инновациялық да­му бас­қармасының мәліме­тін­ше, былтыр өңі­рдегі өсімдік майының бағасы 25 пайызға қымбаттаған. Өзге қалалардағы жағдаймен сал­ыстырғанда біздегі ахуал әл­де­­қайда жақсы. Мәселен, өсім­дік майын шығаратын бір­­неше зауыты бар Шығыс Қа­зақ­стан облысында баға 17 пайызға өскен. Нұр-Сұлтан қаласында 30 пайызға, Таразда 41 пайызға, Орал мен Шымкентте 38 па­йыз­ға, Жез­қазғанда 34 пайызға қым­бат­­таған.

Павлодар қаласындағы азық-түлік дүкендеріндегі өсімдік ма­­йының бағасы әртүрлі. Мәсе­лен, өңірдегі ең ірі сауда желі­ле­­рінің бірі Small-да өсімдік ма­йының бағасы біркелкі емес. Себебі түсінікті. Өндірушілер әр алуан. Айталық, «Шедеврдің» 1 литрі 772 теңге тұрады. «Забота» – 799 теңге, «Олейна» – 915 теңге, «Майское» – 725 теңге, «Кудесница» – 725 теңге, «Күн­кей» – 789 теңге, «Каролина» – 589 теңге, «Маслозавод №1» – 789 теңге, «Золотая семечка» 1 205 теңге тұрады. Мұнда рафинадталмаған өсімдік майы да бар екен. Жергілікті өнім – «Галицкое» өсімдік майы 805 теңгеден сатылуда.

Жоғарыда өңірде рафинад­талған өсімдік майын шығаратын кәсіпорынның жоқтығын айт­тық. Дегенмен бұл бағытта жаңа жоба іске асырылады деген әңгіме талайдан бері айтылып жүр. Сағызша созылған сол жоба жуырда ашылды. Облыс орталығында «Павлодар агро­ке­шені» ЖШС өз жұмысын бас­тады. Кәсіпорын жылына 900 тонна өнім шығармақ. Бұл – өңірде күнбағысты қайта өңдеп, рафинадталған өсімдік ма­йын шығару бойынша жасалған ал­ғаш­қы әрі батыл қадам. Ендігі жерде жергілікті шаруашылық дақылдарын сыртқа жөнелтпеуі керек. Өнім өзімізде дайындалса, тиісінше баға да біршама арзан болмақ. Бірақ ауыл шаруашылығы саласының ардагері Байболат Рахымжанов бұл пікірмен келіс­пей­ді. Оның айтуынша, жаңа цехтың ашылуы өңірдегі өсімдік майы бағасын тұрақтандыру мәсе­лесін түпкілікті шеше алмай­ды.

– Әлеуметтік маңызы бар өнім­­дер жергілікті әкімдіктің на­за­­рында. Ендеше бағаны тұрақ­тан­дыру тетіктерін ойластыру қажет. Жәрмеңке өткізумен іс бітпейді. Меніңше, Шығыс Қазақ­стан облысындағы қайта өңдеу кәсіпорындарымен меморан­дум жасауға болады. Олар пав­ло­дар­лық шаруалардан шикі­затты арзан бағамен алса, сәй­ке­сін­ше, өнімді де арзан бағамен сатуға тиіс. Екінші бір жол – мемлекеттік бағ­дарламалар аясында қайта өңдеу зауыт­тарын көбірек ашу. Шикі­зат жеткі­лікті болса, қорқақ­тау­дың жөні жоқ. Өңір­дегі өсімдік ма­йы бағасын тұрақтан­ды­рудың бірден-бір жолы – осы, – дейді Б.Рахымжанов.

Қысқасы, өсімдік майының бағасын тұрақ­тандыру үшін қайта өңдеу кәсіп­орын­дарын құрмаса болмайды. Шикізат жет­кіліксіз болса, қайта өңдеу туралы әң­гіме қозғамау артық болар еді. Ше­міш­кеге «көміліп» жатып, қимыл­да­ма­ғанымыз құптарлық қадам емес. Күні кеше ғана ашылған бір кәсіпорын қай жыртығымызға жамау болсын...

 

Оралхан ҚОЖАНОВ,

журналист

 

Павлодар облысы

Соңғы жаңалықтар

Есіңде болар әр күнің

Қазақстан • Кеше

Жемқорлық статистикасы

Қазақстан • Кеше

«Бір белгі үшін...»

Кино • Кеше

Шынайылық

Өнер • Кеше

Ұқсас жаңалықтар