Таным • 29 Қыркүйек, 2022

Ескендір есімі естілетін аспап

101 рет көрсетілді

Алматыдағы Ықылас атындағы ұлттық аспаптар музейінде аңызға арқау болған айрықша аспап бар. «Қос дүңкілдек» деп аталған көне мұра – осындағы қабыр­ғасындағы бағалы жәдігердің бірі.

Қос шанақтан тұратын соқпалы-шулы аспаптың бітімі құмсағат тәрізді. Емен, қайың, қарағай сынды қатты ағашқа бұзау терісін қаптау арқылы дүниеге келген дүңкілдек – жасалу әдіс-тәсілі жағынан күр­делі аспап.

Ерекшелігі сол, қос дүңкіл­декті қос қапталдан соққанда күй сазынан «Ескендір» сөзі естіледі. Аңызға сәйкес Иран мен Тұран өлкесін жаулап алған Ескендір Зұлқарнайын заманында 400 ғалымды жинап, дауысы бірнеше шақырым жерге дейін естілетін аспап ойлап табуды бұйырады. Мұндай аспап жасалып, оған «қос дүңкілдек» деген атау беріледі.

Этнограф, жиһангез-саяхатшы В.Крестовский өз қолжазбаларында қос дүң­кіл­дек туралы балай дейді: «Қос шанағы қазанға ұқсас етіп қыштан құйылған алып аспаптың беті бірнеше елік­тің терісімен қапталған. Оны ағаштан жасалған бірнеше ұрғымен дүңкілдете соққанда дауысы мен гуілі өте алысқа жетеді. Аспаптың ерекшелігі сол, оны ойнағанда «Ескен­дір», «Искандер» деген сөз анық естілетін болған».

Ұлттық аспаптар – халық мәдениетінің тарихы мен тамырынан сыр шертетін рухани мұра. Көшпелі өмір салтының ажырамас бөлігіне айналып, халықтың дүниетанымынан хабар беретін мұндай бұйымдар жайлы аңыздар аз емес. Әр аспаптың шығу тарихы туралы мәліметтерге үңілсеңіз сол заманның тіршілік арнасына сапарлап қайтқандай әсер аласыз. Олардан шығатын алуан түрлі дыбыстар да дәуірлер дидарына үңілуге шақырады.

 

Баян МҰРАТБЕКҚЫЗЫ,

ҚазҰУ журналистика факультетінің студенті

Соңғы жаңалықтар

Іле-Балқаштағы құлан үйірі

Қазақстан • Бүгін, 22:47

Екібастұз елең-алаңы басылды

Аймақтар • Бүгін, 22:21

Мессидің халі «мүшкіл»

Спорт • Бүгін, 22:12

Үздіктер іріктеле бастады

Футбол • Бүгін, 22:10

Еуропадан жеңіспен оралды

Спорт • Бүгін, 22:09

Бейсен Құранбек турнирі

Қоғам • Бүгін, 22:07

Еріктінің еңбегі ерен

Қоғам • Бүгін, 22:04

Үйлі болған үлескер көп

Қоғам • Бүгін, 22:02

Жүректің көзі ашылса...

Қоғам • Бүгін, 22:00

Моңғолды мойындатқан Тұрар

Тарих • Бүгін, 21:51

Шертпе күйлер шеруі

Өнер • Бүгін, 21:49

Аққан жұлдыз ізімен

Таным • Бүгін, 21:46

Сахнаға адалдық

Өнер • Бүгін, 21:42

Ұқсас жаңалықтар