Әдебиет • 21 Ақпан, 2023

Аягүл

522 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін

Адамзат жаралғалы асу-асу белдердің аңқасы кеуіп, адыр­ларға ат ізі түсіпті. Мұ­­хит тү­біне жұтылған ке­ме­лерді мүк ба­сып, аралға жасын құлапты. Уақыт тоқ­тап тұрыпты, адамдар кө­шіпті. Сол лек ішінде Құ­дайдың бұйрығымен қағілез сары қыз дүниеге келіпті. Қазақ болып жаралыпты. Ең қызығы, ең нәубеттісі Жаратушы пәр­мені­мен талант атты алып қуатт­ы ар­қалап туыпты.

Аягүл

«Жаңбырлы көктем»... Біздер, студент балалар, қарлығаш ті­ліндей жұқалтаң кітапты сүюші едік. Онда не бар демеңіз, не жоқ деңіз. Онда адамның әлі семіп үлгермеген тұма қиялы, қайырымы, мейірбандығы, көрін­бесті көзден оқыр қырағы ұяң­дығы бар-тын. Жанымызға пәктік отын құйып, айналаны көркем де мұңлы назға орайтын.

«Томпақ» әңгімесіндегі орт­а­­дан оғаш қалып, дербес қия­лы­мен ғұмыр кешер томпақ қыз бейнесінен жазушының өзі көрі­неді. Құдайдың жомарттықпен берген таланты бар жан көп іші­нен қалайша манардай жарқы­рамасын, үйір арасынан қасқа тайдай қалай ғана дараланбасын.

« – Көктем ұйқымды ұрлап, ай-жұлдыз сыр айтып, сыбырлайды, – деп бәрімізге үрке қарады. Жанары «Сендер бәрібір мені түсінбейсіңдер ғой?» деп тұрады. – Көктемді көп күттім. Жүрегім тоңып жүр.

– Жүрек тоңа ма? Томпақтың ғана жүрегі тоңатын шығар? – деп қыз-жігіттер қыран-топан күлкіге батты.

– Білем ғой, менің жаураған жүре­гімді ешкім жылыта алмайды...»

Аягүлдің жан күйі ұлттың аяулы, жұмсақ, қоңыр әдебіне толы. Сондықтан ба екен әр кейіп­керінде мөлдірліктің, жана­шырлықтың ұшқыны ақ алмастай жарқырайды. Шынайылыққа малынған кейіпкер­лердің бұр­ти­ған түрі, назды өкпесі, сәби күл­кісі қиял көзіне айқын көрініп, құлаққа дыбыстары естіледі. Ұзақ уақыт ойдан өшпей тұрады.

«Қабір гүлі» әңгімесінен жазу­шының бала күнінен-ақ оғаш ойлап, құбылыстарды шұңғыма сезіне білгенін байқайсыз. Сон­шалық ақеділ, адал жанына бас иіп, оқыған сайын жаңбырмен жуған жемістей тазара түсесіз.

«Әлі есімде, сол күні жүгері алқабының ішінде отырып ұзақ жылағаным. «Біздің өміріміз жүгеріге ұқсайды екен ғой» дей­мін де жылай беремін. Бір уақытта өз ойымнан өзім қорқып, беталды жүгіре бердім. Сүрініп кетіп, ет­петімнен құладым. Жерге бір күн желімдеп тастағандай жата бердім...» Немесе «Зираттың қақ­пасына жазылған «Біз де сіз­­дердей болғанбыз, сіздер де біз­дей боласыздар» деген сөзді қанша оқысақ та, мағынасын түсін­беппіз. Қара балаға жек көре қарадым. Біздің бір сәт демімізді тартып, үнсіз қалғанымызға өзін кінәлі сезінді ме, әлде біреу ұрады деп қауіптенді ме, ол бүгежектеп жерге отырып жылап жіберді».

Адам болмысын мұнша нәзік түйсіну, сезіну үшін қаншалық зерде, жад, сезімталдық керек десеңізші. Біз өз маңымыздағы жандарды се­зіне білеміз бе? Әр жаратылыстан жақсылық іздеп, жаманы үшін өкініп, күйіне аламыз ба? Қу тірліктің құмына көміліп, ар-ұятын ұмытып азап шеккен пенделерді жүрегімізбен аяй аламыз ба? Өзін бақылаудан қалған, кемшілігі шашынан көп болса да кеуде соққан бауырымыз үшін «ол білмейді ғой...» деп мүсіркей білеміз бе?!

Ақпарат үйінділері толассыз құйылған кезеңде ақылымыз алжасып, киелі шақтағы сәулеміз сөнгені соншалық, кісі үшін қуана білуден қалып барамыз-ау. Танып-білмесе де «айнала­йын» деп сөйлейтін үлкендер, «құлыным» деп шақырар көкелер сирегелі қашан.

Міне, тіршіліктің тас тұтқа­сынан оңаша қалып отырмын. Аягүлді оқимын. Жаны бұлжы­маған жанашыр қазақ ауылын сағынамын. Туған өлкемнің түбір­лі шыңдарына қиялыммен көз жүгіртемін. Кеудесіне қайырым көлін құйып өскен Аягүлді ойлаймын. «Жаңбырлы көктемнен» шығып, асқақ талантын әлпештеп Мәскеуде оқыған ойлы «сәбиді» еске аламын. Сен неге өзіңді тым алыстан іздедің екен? Өзің бақыт мекенінде жүрсең де, сол мекенді басқа қиырдан шарқ ұра іздегенің қалай? Бірақ іздемесең «жүрекке оралар» ма едің? Жоқ, орала алмас едің. Өйткені парасат заңында жүрген ғана жетеді емес пе, іздеген ғана табады емес пе.

Арманшыл жүрегіңе оралған шақта сен асау талантыңның құйынына ілесіп аспанға ұш­тың. Сен жүрген көшелер, бағдар­шамдар, жолбелгілер, қарағайлар, қайыршылар, бәрі де саған куәлік етеді. Сен асқақ талантсың, арынды дарынсың. Мүмкін ажал да алдыңа қолы сияға малынып, кеудесі қайырымдылыққа толып, денесін әріп қаптап, асқақ басып келген болар...