Технология • 24 Тамыз, 2023

Жасанды интеллект жәрдемші ме?

358 рет
көрсетілді
8 мин
оқу үшін

Бүгінде адам ақыл-ойының компьютерлік баламасы саналатын жасанды интеллект туралы қоғамда түрлі пікір бар. Бірі оның пайдасы зор десе, енді бірі жұмыс күшінің азаюына әкеледі деп қорқады. Ал шын мәнінде біз көп естігенімізбен, сырын түсініп үлгермеген танымал технологияның артықшылығы мен кемшілігі неде?

Жасанды интеллект жәрдемші ме?

Коллажды жасаған Зәуреш Смағұл, «ЕQ»

Жасанды интеллект – әлемдік технологиядан бөлек, күнделікті өмірімізге де тың серпіліс әкелетін бағыт. Осыдан жиыр­ма жылдай уақыт бұрын адамзатқа таң­даныс тудырған құрылғы смартфондар болса, бүгінде оның орнын өздігінен жұ­мыс істейтін аппараттар басты. Бұдан бө­лек, адамның еңбек күшін талап ететін жұмыс­тар да роботтардың меншігіне өтіп жатыр. Мәселен, үйге кіргенде әуелі шам­дарды жағу, терезелерді ашу, тағам әзір­леу секілді жұмыстарды қазіргі таңда «ақыл­ды үйлер» реттеп отыр. Оның көмегімен тұрмысыңызды едәуір же­ңілдетіп, электр энергиясын да үнемдейсіз. Яғни таңертең ұйқыдан ояту, үйді жинау, керек десеңіз құжатты толтырып беру технологиялардың жетілгенін аңғартады. Бұл тек басы ғана. Жасанды интеллектінің қамтымайтын секторы жоқтың қасы. Атап айтсақ, медицина бағыты бойынша жасанды интеллект дәрігерге ауру белгісін анықтауға, диагнозды дұрыс қоюға көмектеседі. Мәселен, 2013 жылы АҚШ клиникаларында жұмысын бастаған IBM Wаtson медициналық роботтары бүгінде көпшіліктің көңілінен шығып үлгерді. Суперкомпьютерлер науқасты емдеу барысында диагнозды қарапайым дәрігерге қарағанда 40 пайызға дәл жазып бере алады. Тағы бір тұсы дәрігерлер роботқа ауру тарихын және барлық диагностикалық ақпаратты жүктеп сала алады. Осылайша, робот бірнеше минуттан кейін қорытынды шығарып береді. Егер қандай да бір ақпа­ратқа дәлдік жетіспесе, дәрігер жазбаша ны­санды пайдаланып, IBM Watson-ға сұрақ қоя алады.

Ауыл шаруашылығы саласына келе­тін болсақ, жасанды интеллект бақша өсім­дік­терінің өсу қарқыны мен оған құйыла­тын су мөлшерін қадағалай алады. Сондай-ақ оны зиянкестерден қарауылдап, арам­шөптердің көбейіп кетпеуін бақы­лайды. Бау-бақша өнімдерінің сапалы шығуы үшін топыраққа керекті құнарлы зат­тардың болуын, дәрумендердің дең­гейін реттеу де осы технологияның міндетіне кіреді. Әрине, технология жайлы сөз қоз­ғалғанда автоөндіріс саласын айналып өте алмаймыз. Бүгінде басқарусыз өздігінен жүретін көліктердің моделі әр жылғы көрмелерде таныстырылып жүр. Футуролог мамандардың болжамынша, алдағы уақытта машиналар түгел дерлік адамның көмегінсіз жүру жүйесіне көшеді. Тіпті ол өз жұмысын қазірдің өзінде бас­тап кетті де. Көлік жүргізушілерінің жол бо­йында ұйықтап кетуі, соның салдарынан түрлі апатқа ұшырауы көптеп кезде­­седі. Ал мұның алдын алу үшін Solo.ai се­кілді жасанды интеллект көмектесе ала­­­ды. Ол көлік жүргізушісінің бет әлпе­тіне қарап-ақ шаршаңқы отырғанын неме­се ұйқыға кеткенін анықтай алады. Ке­йін дабыл қағып, жол апатын болдырмау үшін жұмыс істейді. Сонымен қатар құрылғының тағы бір артықшылығы – жолдағы көліктердің бағытын анықтап, тіпті жарамды мерзіміне дейін көрсетіп отырады. Бағдаршамдардың реттілігін сақ­тайды. Технология электр энергиясы­мен қоз­ғалатындықтан ауаға зиянды оттегі де аз бөлінеді. Десе де, өнім­нің пай­­дасы болған жерде зияны да қатар жү­ре­ді. Оның үстіне техника болған­нан ке­­йін ауытқымай тұрмайтыны белгілі. Мұн­­дағы мәселе – жауапкершілік. Өздігі­нен жү­­ретін көліктер кез келген уақытта істен ш­ы­ғуы мүмкін. Соның салдарынан әуеде, жерде түрлі апаттар орын алады. Осы тұс­та туындайтын сұрақ: ондағы зар­­дап шек­кен адамдарға кім жауапты? Бұ­ған бір­ден кесіп-пішіп жауап беру қиын. Сон­­­д­ық­тан автоөндіріс саласында жасан­ды интеллектіні мұқият зерттеп, қолданған жөн.

Білім саласы бойынша да даму жылдан-жылға ілгерілеп жатыр. Жасанды интеллект бұл сектордың да бір бөлігіне айналды. Қазіргі таңда оның көмегімен онлайн сабақтар өткізуге, оқушының үлгерімін қадағалауға болады. Платформада жүктелген сабақтарды көріп, тапсырмаларды орындау арқылы оқушылар білімін жетілдіре алады. Ал жүйе оқушының деңгейін анықтап, соған орай бағдарламалық жұмыстар жасайды. Жаңа интеллектінің құзырына емтиханға қатысу да кіреді. Мәселен, RoctorEdu бағдарламалық құралы емтихан кезінде қатысушылардың әрекетін онлайн бақылауға, тіркеуге және бағалауға арналған. Бағдарламаның прокторлық функциялары тестілеу платформаларына қосылады. Бұл өз кезегінде емтиханды қашықтан бақылаушылардың қатысуы­мен де, автоматты режімде де жүргізуге мүмкіндік береді. Яғни ол онлайн сынақ тапсырып жатқан қатысушының қимыл-қозғалысын, бөлмедегі артық дыбыстар мен тұлғаның бет-бейнесін бақылап отырады. Әрі компьютер экранындағы үдерістерді де қадағалайды. Бұл арқылы емтихан қабылдаушы комиссия қай оқушының сапалы білім көрсеткенін анықтай алады. Осындай жаңа техноло­гиялардың дүниеге келуі тікелей IT саласына қатысты. Сол үшін әр мемлекет өзінің өркендеу жолында IT саласына басымдық береді. Әрине, біздің ел де бұл көштен кенде емес. «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы – осының жарқын мысалы.

Жасанды интеллект жұмысты же­ңіл­деткенімен, оның да өзіндік кері әсері бар. Мәселен, интелект әлі де ақпаратты толық сараптай алмайды. Сапалы ақпарат математикалық модельдеу түрінде ұсынылатындықтан, оған аса мән беру керек. Әсіресе бұл мемлекеттік ақпаратты сақтау мен жариялауда маңызды. Мәселен, қазіргі күні халықаралық және ішкі ақпараттың шамамен 50-60 пайызын қорғау керек болса, жасанды интеллект толық жұмысына кіріскенде бұл көрсеткіш 90 пайыз немесе одан да жоғары болуы әбден мүмкін. Келесі мәселе – жұмысшылар санының қысқаруы. Жаңа технология қоғамдағы cаll-center операторлары, аудар­машылар, дубляж мамандары, онлайн платформадағы дәріс берушілер секілді кейбір мамандардың ғана орнын алмастыра алады. Шындығында, статистиканы нақты шығарғанымен, роботтар талдау жұмыстарын жасайтын мамандықты атқара алмайды. Себебі технология болғандықтан, қателік кетуі әбден мүмкін. Оның үстіне, әр роботтың ақпарат қабылдауы мен жариялауының артында сол саланың иесі тұрғаны белгілі. Бұдан бөлек, жасанды интеллект кейбір жұмыс күшін иеленгенімен жаңа қызметтердің де пайда болары анық. Ал заман көшіне ілесу үшін адамзат сол қызметті игеруге тиіс.

Жасанды интеллект артықшылық­тары­на келсек, әуелі оның жылдамдығын айтуға болады. Кейде адам баласы үлгере алмайтын істерді роботтар лезде орындауы мүмкін. Екіншіден, олардың ақпаратты сақтау көрсеткіші жоғары. Мысалы, белгілі бір маңызды ақпаратты қарапайым адам аз уақыттың ішінде ұмытуы мүмкін. Бірақ роботтардың жадында ұзақ сақтап, кейін қайта қарауға болады. Бұл да – жасанды интеллектінің тиімді тұсы. Сонымен қатар олар адамдар қойған сұрақтың бәріне жа­уап та, кеңес те береді. Оған мысал ретінде бүгінгі қолданыстағы ChatGPT, «Алиса» және Телеграмдағы түрлі боттарды айтуға болады.

Жасанды интеллект ғаламдық еңбек нарығындағы әлеуметтік және атқарылуы қиын жұмыстарға, автоматтандырылған бағ­дарламалық кәсіпке сұранысты ілгері­лете алады. Ондағы зерттеулер мен бағдар­лауға бөлінген қаржы адам ресурсына елеулі тәжірибе әкеледі. Тек оны қоғамға зиян келтірмейтіндей орынды пайдаланған дұрыс.

 

Би-Фатима ЕРАЛХАНҚЫЗЫ,

Л.Н.Гумилев атындағы

ЕҰУ студенті