Экономика • 12 Қыркүйек, 2023

Қазақстанның прагматикалық көзқарасы

191 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың биылғы Жолдауы халықаралық аренада қызу талқыланып жатыр. Мәселен, осындай мақаланың бірі «The Geopolitics» сайтына шықты. Мақала авторы Қазақстанның жаңа бағдарына тоқталып, егер ол сәтті жүзеге асып жатса, үлгіге айналатынын жазады.

Қазақстанның прагматикалық көзқарасы

Президент Қ.Тоқаев «Әді­летті Қазақстанның эконо­мика­лық бағдары» атты халық­қа Жол­­дауында елдің эконо­мика­лық және саяси келе­ше­гіне ар­нал­ған ауқымды және егжей-тегжей ба­ғытты айқын­дап берді. Қазақ­стандағы ахуалды жіті қадағалайтындар үшін Пре­зидент көтерген жан-жақ­ты бастамалар үміт күттіріп қана қоймайды, сонымен қатар жүзеге асырылатынына күдік туғызбайды.

Экономикалық тұрғыдан Пре­­зи­дент утопиялық ұзақмер­зім­ді мақсаттардан бас тартып, ана­ғұрлым прагматикалық көзқарас­ты таңдады. Алдағы үш жылда қол жет­кізуге болатын мақсаттар­ды жаңар­туға баса назар аударыл­ды. Өзін-өзі қамтамасыз етуге бағыт­тал­ған қуатты индустриялық база­ны қалыптастыру жаһандық эконо­ми­калық тұрақсыздық жағдайында ақылға қонымды қадам.

Оның үстіне, экономиканы әрта­раптандыруға қажеттілік, әсі­ресе металдарды, мұнайды, газды және уранды озық өңдеу са­ла­ларында Қазақстанның эко­но­­­ми­­калық болашағын қамта­ма­сыз етудің шешуші факторына айналуы мүмкін.

Ең маңыздысы, шағын және орта бизнеске (ШОБ) көңіл бө­лінеді. Заңнамадағы жос­пар­ланған өзгерістер ШОБ субъек­тілерін шоғырландыруға және дамытуға арналған. Осылай­ша, негізгі нарықтарды монопо­лия­­сыздандыруға ықпал етеді. Же­делдетілген жекешелендіру және мемлекеттік IPO да эконо­ми­каға серпін береді.

ыва

Коллажды жасаған – Зәуреш СМАҒҰЛ, «EQ»

Жасыл және тұрақты экономика сән-салтанат емес, қажет­ті­лік екенін түсінгеніне де назар аударған жөн. Әлем климаттың өзгеруімен күресіп жатқанда Қазақстанның жаңартылатын энергия көздеріне, сутегі өнді­рісіне және көміртегі бейта­рап­­тығына назар аударуы уа­қ­­тылы және келешекті ой­ла­­ған қадам деп айта аламын. Атом электр стансасын салу мәсе­ле­сін жалпыхалықтық ре­фе­рен­­думға шығару үкіметтің инклю­зивтілікке және шешім қа­был­­­дауға қоғамның қатысуы­на мүд­делі екенін көрсетеді.

Салық салу саласына келсек, құзыретті органдар мен салық төлеушілер арасындағы өзара іс-қимылдың сервистік моделіне назар аудара отырып, ұтымды және оңайлатуға басты назар аударылады. 2024 жылға қарай ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеге (шамамен 185 доллар) дейін ұлғайту жоспарланған. Бұл 1,8 млн адамға пайда әкелетінін ескерсек, халықты әлеу­­меттік қорғауға ерекше ек­пін бергенін аңғару қиын емес. Бұл салық және жалақы реформалары тұ­рақ­ты макро­эко­номикалық өсуге бағыт­тал­­ған фискалдық саясатпен қатар қаржылық динамикасы қарапайым азаматтардың пайдасына жұмыс істейді.

Цифрландыру – мемлекет қол жеткізуге ұмтылып отыр­ған тағы бір белес. Қазақ­­с­тан­ды ақпараттық техно­ло­­гия­­­лар орталығына айналды­ру елді әлемдік технология нары­ғын­­дағы негізгі ойыншы­лар­дың бірі атандырмақ. Дерек­тер орта­лық­та­ры мен есептеу қуатына баса назар аудару XIX ғасыр талаптарына жауап бере­тін болашаққа бағытталған эко­но­микалық стратегияны көр­сетеді.

Қазақстанның геосаяси стра­те­гиялық жағдайы көлік-ло­гис­­тикалық бағытта бірегей ар­­­­тықшылық береді. Транс­кас­пий бағыты болсын, халық­ара­лық «Солтүстік-Оңтүстік» дәлізі болсын, Қазақ­стан­ның жаһандық транзиттік хаб ре­тін­дегі әлеуетін бағалаған жөн. Ресей, Қытай және Орталық Азия елдері секілді көршілермен жақсы дипломатиялық қарым-қа­тынас орнату аймақтық ықпа­лын айтарлықтай күшейте алады.

Бұл ауқымды реформалар нәтижелі аяқталса, оның Қа­зақстан аумағында қалуы екі­та­лай. Ірі экономикалар немесе геостратегиялық ыстық нүк­те­лер назарында болған­дық­тан, Қазақстанның трансформациясы теңгерімді дамуға ұмтылған дамушы елдерге үлгі бола алады. Елдің экономикалық өсуді әлеуметтік әділеттілікпен, де­мо­к­ра­­тияландырумен және эко­ло­гиялық тұрақтылықпен үй­лес­тіру жөніндегі күш-жігері заманауи басқарудың көпқырлы міндеттерін шешуде үлгіге айналады. Демек ықпалды атқарушы билікті өкілетті парламентпен бірік­тіріп, демократиялық құн­­­дылықтар мен азаматтық қо­ғам­ды дамытатын жүйені құруға таптырмас мысал. Егер Қа­зақ­стан жетістікке жетсе, онда басқа дамушы елдер үй­реніп, бейімдей алатын бірегей бас­қа­­­ру үлгісіне айналуы әбден мүм­кін.

Оның үстіне Қазақстанның Ре­сей мен Қытай секілді эконо­ми­­калық алпауыт елдермен шек­тесуі, Орталық Азия­дағы стра­­­тегиялық орны көпполярлы әлемде маңызды эконо­ми­ка­лық және саяси көпір атануға мүм­­кіндік береді. Осылайша, Қа­­зақ­­станның нәти­же­сі дағ­да­рысты аймақтағы жағ­дайды тұрақтандыруға және қазіргі уақытта басым даму мен бас­қару тұжырымдамаларына балама бола алады. Мұндай қадам әлем экономикалық, әлеуметтік және экологиялық мақсаттарды теңестіретін жү­йе­­лердің функционалды тәсіл­дерін іздеп жатқан сәтте өте маңызды. Халықаралық қо­ғам­дастық Қазақстанның қа­был­даған міндеттемелерін мақ­тап қана қоймай, оларды жүзеге асыруға белсене атсалысуы керек. Өйткені олардың жетіс­тік­тері мен сәтсіздіктерінің тол­қы­ны қазақ даласының шекарасынан тыс жерлерде де сезіледі.

Президенттің Жолдауы сан қырлы мәнге ие. Оның бағы­ты теңгерімді, жан-жақты және стратегиялық негізді қам­та­масыз ететін бастамалар мен мақсат­тардың нақты жиын­ты­ғын ұсынады. Бұл реформалар тиісті ұқыптылықпен және талапшылдықпен жүзеге асы­рылса, Қазақстанды әлеу­мет­тік-экономикалық даму­дың және саяси кемелдіктің жаңа дә­уі­ріне алып шығуы мүм­кін. Көш­басшылық вакуум­да­ры барған сайын айқын бола бастаған әлемде Қа­зақ­станның жан-жақты және праг­ма­тикалық көзқарасы бас­қаларға үлгі.

 

Виктория КЛАРК,

саяси ғылымдар және халықаралық қатынастар докторы,

саяси шолушы