Қазақстан • 08 Қазан, 2023

Тіл меңгеру: бастама мен шеберлік

237 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Қазақ тілін өзге ұлт өкілдеріне оқытудың әдістемесін бүгінде әр маман өзінше түзіп, жүргізеді. Тілді қызықты етіп әрі жеңіл меңгертудің жолы қандай? Бұл сауалдың жауабы әлі күнге өзекті күйінде қалып отыр.

Тіл меңгеру: бастама мен шеберлік

Бұған дейін жазғанымыз­дай, Павлодар қаласында мемлекеттік тілді еркін мең­герген этномәдени бірлестіктер өкілдерінің қатысуымен «Ұлы даланың ұлтаралық тілі» атты республикалық фо­­рум өтті. Қазақстан хал­қы Ас­сам­блеясының респуб­ли­ка­лық, өңірлік және қалалық этномәдени бірлестіктерінің мемлекеттік тілді меңгерген этнос өкілдері жиналған маңызы зор жиын аясында «Мем­лекеттік тілді меңгерудің үздік тәжірибелері» шеберлік сабағы ұйымдастырылды. Мұнда қатысушылар әдіскерлер мен тіл мамандарының, цифрлы форматтағы тілдік білім бе­ру платформаларының өкіл­дерінен пайдалы ақпараттар алды.

Тіл жанашырларының ай­туынша, қазіргі күні мем­лекет­тік тілдің мәртебесі биіктеп, қоғамдағы маңызы еселене түскен. Салыстырмалы түрде алсақ, өткен ғасырдың 60-жылдары еліміздегі халықтың 29 пайызын ғана қазақтар құраса, қазіргі күні ресми статистика 70 пайыздан асқанын растап отыр. Кеңес өкіметі тұсында жоғары бі­лімнің барлығы дерлік орыс тілінде жүргізілсе, қазір сту­денттердің 70-80 пайызы өз ана тілінде білім алып жатыр. Кейбір өңірлердегі қазақтілді мектептердің үлесі 80 пайыздан асты. Әрине, тілдің қолданыс аясына қатысты күрделі мәсе­лелер бар. Дей тұрғанмен, мем­лекеттік бағдарламалар мен жекелеген энтузиаст аза­мат­тардың күш-жігерінің арқа­сында өзге ұлт өкілдерінің қазақ тілін үйренуге деген ынтасы оянып келеді. Жағымды үрдіске қазіргі күні еліміз жастары арасында қазақ тілі мен ағылшын тілін ұштастырып, осы ба­ғыт­та белсенді еңбектеніп жүр­ген­дердің де қосып отырған үлесі зор деп санайды мамандар. Мысал үшін әлемге әйгілі «Хәрри Поттер», «Норвег орманы» кітаптары ағылшын тілі­нен тікелей қазақшаға ауда­рылды. Бұл – тіліміздің аудар­­мадағы бірегейлігін сақ­тап қалудың бірден-бір жолы. Батыста білім алған жастар­дың өз ана тіліне келгенде пат­риот­тық сана-сезімге берік екені де байқалады. Осындай оң үрдістер өзге ұлт жастарын қазақ тілін үйренуге құлшын­дыратыны сөзсіз.

«Ситуативті қазақ тілі» кіта­бының авторы Қанат Тасы­беков тілді үйренуге еліміз­де ғажап мүмкіндіктер жасал­ғанын жеткізді. Адамдар тегін әрі ақылы үйірмелерге бара ала­ды. Яғни тілді үйренуге қатыс­ты кедергі жоқ. Бұл ара­дағы мәселе ниетке байланыс­ты. «Көп ұлт пен ұлыс өкілдері балабақшадан бастап қазақ топтарына барып, мектепте де сол тілде білім алып келеді. Мемлекеттік тіл халықтарды жақындастырудың үлкен факторына айналды. Азаматтар оны саналы түрде түсінген сайын балаларын қазақ мектеп­теріне бере бастады. Яғни өзге ұлт өкілдерінің санасы заманмен бірге өзгере түскені байқалады», дейді ол.

Қазақ тілін үйрететін мек­теп­тің негізін қалаушы Сергей Хван «Kaz_uroki» жобасын таныстырды. Бұл – ұялы телефон арқылы мемлекеттік тілді меңгертуге арналған онлайн мектеп. «Біз өз әдістемемізде материалды интерактивті және заманға сай форматта ұсынуға көңіл бөлеміз. Іш пыстырарлық әдебиеттерден гөрі адамдар ақпаратты көңілді әрі танымал бейнероликтер арқылы тез ұғынады. Ақпаратты дұрыс жеткізу үшін қысқа аудиошпаргалкаларды пайдаланамыз. Біз үшін азаматтардың қазақ тілін шынайы өмірде қолданғаны маңызды. Сабақтарды қызықты ету үшін кейде қазақтың аңыз-ертегілерін қосуға тура келеді. Себебі қазақ тілі қазақ халқының мәдениетімен тығыз байланысты», дейді маман.

«Алға, Петербург!» You Tube каналының негізін салушы, танымал блогер Иван Червинскийдің қазақ тілін үйреніп жүргеніне біраз уа­қыт болып қалған. Ол биыл қызы Еваның Алматы қала­сын­дағы қазақ мектебінің табал­дырығын аттағанын мақта­нышпен жеткізді. Қазақ болуды қалайтын Иван Қазақстан азаматтығын алуға аса ынта­лы. Оның қазақ еліндегі өнер қайраткерлері, таны­мал тұл­ғалар жайлы бейнеро­ликтерін мыңдаған адам тамашалап, шет мемлекеттердің тұрғындары ел мәдениетіне қатысты көк­жиектерін кеңейтіп келеді. Иванның айтуынша, Қазақ еліне деген құмартушылық әлемге әйгілі әнші жұлдызымыз Димаш Құдайбергенге деген сүйіспеншілігінен басталған. «2017 жылы Димаштың әнін алғаш естігенде мен қазақ хал­қының өнері мен руханияты тылсымға толы, шетсіз-шексіз екенін бірден байқадым. Ол жайында түсірген алғашқы роликтеріміз You Tube-те мил­лиондаған қаралым жинады. Біраз жылдан соң Қазақстанға келгенде, мұндағы халықтың қонақжайлығына керемет таң­ғалдым. Менің әкем – украин, ал шешемнің арғы тегі түр­кілерден тарайды. Өзім Ресейдің Санкт-Петербург қаласында туғанмын. Қазақстанға жасаған сапарларымнан келешегімді осынау жарқын мемлекетпен ғана байланыстыра алатынымды ұғындым. Сөйтіп, биыл жаздың басында зайыбым екеуміз ақылдаса келе, Қазақстанға қоныс аударуды ұйғардық. 1 қыркүйек күні үс­тіме қазақтың шапанын киіп, қызымды қазақ мектебіне жетелеп апардым. Қазақ тілін біртіндеп меңгеріп жатырмын. Бұйыртса, жақын уақытта тілді меңгеріп, қазақтың мәдениетін терең тани түсуді жоспарлап отырмын», деп ағынан жарылды Иван Червинский.

Айта кетейік, Иванның қазақ­тың салт-дәстүрі мен біре­гейлігін, еліміздегі танымал тұлғаларды ТМД елдеріндегі орыстілді көрерменге You Tube арқылы үнемі насихаттап жүргені Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың назарынан тыс қалмады. Ел Президенті оған Алғыс жария­лап, құрмет көрсетті.

Форумға қатысушы жастар үшін екікүндік жиын қызықты әрі мағыналы өтті деу­ге то­лық негіз бар. Екінші күні Қа­зақстан халқы Ассамблеясы жастарының белсенділері мен этномәдени бірлестіктердің шығармашылық ұжымдары форум қатысушыларын ҚХА трам­вайымен Павлодар қала­сының көрікті жерлерін аралатып, экскурсия жасады. Жас­тар ән салып, суретке түсті. Бұдан соң белсенді жас­тар Бұқар жырау атын­дағы әдебиет және өнер музейінде болып, өңіріміздің мәдени-әде­би өмі­рінен сыр шертетін жә­дігер­лермен
танысты.

 

Павлодар облысы