Әдебиет • 12 Қараша, 2023

«Жастық дәурен, жалтақтап қарайлайсың»

4320 рет
көрсетілді
4 мин
оқу үшін

Мәтіні мен әуені келіскен әдемі ән адам жанының емшісіндей кө­ріне­ті­ні бар. Әсіресе лирикалық сипат­та­ғы баяу шығарма қай кезде де кісі ба­ласын бейжай қалдырмайды. Әл­де­неден жаның жабыққанда, ішкі әлеміңді алай-түлей бір арпалыс күй аласапыранға салғанда мәнді музыкадан көңіл күй ауанын басқа арнаға бұратын, жаныңды тыныштандыратын бөлек әлем іздейсің. Әйтеуір, сол арқылы тұңғиықтан шығуға талпыныс жасап бағасың. Өнердің құдіреті деген де осы шығар...

«Жастық дәурен, жалтақтап қарайлайсың»

Коллажды жасаған – Зәуреш СМАҒҰЛ ,«EQ»

Қазақтың біртуар композиторы Нұрғиса Тілендиев пен көрнекті ақын Тұманбай Мол­­­дағалиевтің шығармашылық одағынан туған қай ән болсын тыңдарманының тамырын тап басатыны анық. Адам көңіліндегі құбы­лыстарды дөп табатын тұлғалардың тандемі арқылы дүниеге келген кез келген шығарма әннен мән іздеген жұртты сүйсін­теді, сүйсіндіреді. Екі алыптың жүрегін жарып шыққан «Құстар әні» болсын, «Қайран менің жүрегім» шығармасы болсын, қазақ музыкасының алтын қорындағы таңдаулы ән болып сақталатыны даусыз. Өйткені олар жазған әннің ғұмыры ұзақ.

Дерекке сенсек, «Қайран менің жүрегім» әні­нің адам бойын шымырлататын алғашқы шу­мағы композитордың шаңырағында жазыл­ған екен. Күндердің күнінде сырқат­танып жатқан маэстроның шаңырағына соқ­қан Тұманбай Молдағалиев композиторға қайы­рылып: «Қай жерің ауырып жатыр?» деп сұрапты. Нұр­ғиса Тілендиевтің жауабы қысқа-нұсқа шық­қан. «Жү­регім» депті ол ақын бауырының жана­шырлықпен қараған жүзіне риза кейіп танытып.

Композитордың «Жүрегім» деген қысқа жауабы ақынның жанын аяздай қарып, өзінің де жүрегін қозғап жіберсе керек. Қолына қаламын алған Тұмаға лезде:

«Қайран менің жүрегім, жас жүрегім,

Көктем едің, бір кезде тасқын едің.

Жастық дәурен, жалтақтап қарайлайсың,

Сені ойласам, ұйқым да қашты менің»,

деген өлең жолдарын жазып кетіпті.

Хал сұрай барғанда дүниеге келген бір шумақ жыр кейіннен толық мәтінімен әнге айналады. Ән болғанда да тыңдарманын ешқашан жалықтырмайтын тағы бір өміршең шығарма дүниеге келеді.

Зымырандай зулаған уақытты ешкімнің тоқтата алмайтыны анық. Сыртын түрлі музы­калық тәсілмен тотыдай тарандырып қой­ған­мен, іші, яғни мәтіні далбасалап тұрған талай ән уақытша хитке айналып жатқаны кей­де өн бойыңдағы өкініш отын тұтандырып жі­беретіні даусыз.

Тіпті ұлы ақындардың өлмес шығармаларын мансұқтағандай етіп, жеңіл-желпі әуенге айналдырып жатқандар да аз емес қой. Көзден кеткен алыптардың көңілден кетпес туындылары талан-таражға түскенін көргенде, сұраусыз қалғанын сезінгенде бойымызды бір ыза билеп алатыны да рас. Сол тұрғыдан алғанда Нұрғиса Тілендиев пен Тұманбай Молдағалиевтің жолын Жаратқанның өзі шығармашылық жолда арнайы түйістіріп қойғандай көрінетіні бар.

«Қайран менің жүрегім, қыран құстай,

Қанат барда шыдайсың қайтып ұшпай.

Оңашада жылайсың ағыл-тегіл,

Қаларыңда белгісіз қайсы тұста»,

деген тармақтар кімнің де болсын көкейінде сайрап жатқаны анық. Кісі баласы арагідік болса да жаны күйзеліске ұшырайды, қамығады, жалғаннан баз кешіп жабығады. Көңілдің кірін жуып-шаюдың жолын қарастырады. Тіпті айналасындағылардан қолдау таппаған кезде пси­хологиялық апатқа ұшырап жататындар да аз емес. Ондай сәттерде кеудедегі жұды­рық­тай етке салмақ түсетіні ақиқат. Осы әннің мәтінінде көңіл терезесіне қонған сол бір кір-қоңның бәрін тазартып алуға дем беретіндей энергия бар. Оны поэзия деген сөз өнерінің сарқылмас қуаты десек, қателесе қоймаспыз.

«Өкінбеймін, күн зулап өте берсін,

Кейін келер жүрегім сені көрсін.

Жырым мені ешқашан өлтірмейді,

Әнім мені алысқа жетелерсің»,

деген Тұмағаның жыры да, әнге жазылған мәтіні де тыңдарман, оқырманымен жасай беретіні анық.

«Қайран менің жүрегім» әні – өлмейтін шығарма. Өйткені есті тыңдарман барда ескі әннің табиғатындағы әуен де жоғалмайды. Себебі бұл ән қазақ өнерінің шоқтығы биік жұл­­дызы Нұрғиса Тілендиев пен аяулы ақын Тұманбай Молдағалиевтің мәңгілікке қал­дырған ғажап мұрасы. 

Соңғы жаңалықтар

Нақты істің кезеңі

Үкімет • Кеше

Отан да, парыз да ортақ

Аймақтар • Кеше

Инфляция иірімі

Инфляция • Кеше

Шаруаның көңілі неге күпті?

Шаруашылық • Кеше