Қоғам • 06 Желтоқсан, 2023

Антропология абызының мемуары

229 рет
көрсетілді
4 мин
оқу үшін

Еліміздегі антропология саласының негізін қалаушы, қазақ ғылымының абызы – Оразақ Смағұловтың «Өмірімнің мәні мен сәні» кітабы жарық көрді. Жинақтың тұсаукесері Алматы мен Астана қалаларында өтті. Ғасыр ғұмырға бет алған қайраткердің өмір белестерінен сыр шертіп, терең толғаныстарын оқырманға жеткізген еңбек Бақытжан Бұқар­байдың «AmalBooks» баспасы арқылы көпшілікке жол тартты.

Антропология абызының мемуары

Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу уни­верситетінде өткен жаңа ең­бектің таныстырылымына ав­тор қатысты. Іс-шара­ға келген ғалымдар мен зиялы қауым өкіл­­дері, сондай-ақ Ора­зақ аға­ның қайраткерлік жолын үлгі тұтатын талапкер жастар авторға көкейдегі сауалдарын қойып, жылы жүздесу рухани сырласу кешіне ұласты.

«Әр адамның ғұмыры – бір кітап. Тоқсан асып тағылымды ғұмыр кештім бе, тауқыметті ғұ­мыр кештім бе, оның бағасын кі­тапты оқыған саналы оқырман бе­ре жатар. Осы жасқа дейін қазақ ғылымына том-том кітап­тар қостым. Еңбектерімді ел танып, мұхит асып, шетелдің жастарына да пайдасы тиіп жатыр. Кітаптың арасында от құшып, өртенгені де бар. Бірақ өмірдің ешқандай қалтарыс-бұлтарысы мені сындыра алған жоқ. Сондықтан да алғаш рет бар ғұмырымды қағаз бетіне түсіріп, ұсынып отырмын», деген автор кезекті кітапта өз өмір жолын суреттеген.

Қазақ этносының қаңқа сүйек­­­­теріне жарты ғасыр бойы кешен­ді һәм салыстырмалы зерттеу жүргізе отырып, сол арқылы адамның қан жүйесі, тіс морфо­логиясы, май бүрмесі, тіпті тері бедеріне дейін анықтауға болатынын алға тартып, қазақ  халқы осы өлкені 50 ғасыр бойы мекен еткендігін ғылыми тұр­ғыдан дәлелдеген ғалымның бұ­ған дейін шыққан том-том кітап­тарына ғылыми ізденістері мен зерттеулері арқау болған. Ал бұл жаңа еңбектің ерекшелігі – автор өзінің тұлғалық қа­лып­­тасу жолын, жан баласына аш­паған сырларын, көңілдегі алаңын оқыр­манға жайып салады.

Сонымен қатар жаңа жинақ­тың Астанадағы Ұлттық музейде лентасы қиылып, тағылымды кітап елордалық оқырманға жол тартты. Іс-шарада сенатор Дархан Қыдырәлі ғалымның өнегелі жолы туралы баян етті.

– Академик Оразақ Смағұлов – тарих ғылымдарының докторы, профессор, отандық антропология ғылымының атасы. Ол – Алтайдан Атырауға, Алатаудан Қаратауға дейінгі Ұлы дала бесігінде үздіксіз ұрпақ өрбітіп, өсіп-өнген қазақ ататегінің елу ғасырлық шежіресін шерткен жылнамашы, қазақ халқының қола дәуірден бүгінге дейін кең-байтақ киелі атажұртында кіндігі берік байланып, нәсіл-жұрағатын өсіріп-өрбітіп, ел мен жерінің тамырластығы біте қайнасып, біртұтас құбылысқа айналғанын әлемдік ғылымның қазіргі жетістіктерімен өрнектеп айғақтаған тарихтың тамыршы­сы, сақтардың сарқыты бол­ған қазақ жұрты сан ғасыр са­пырылысқан халықтардың ұлы көшіне араласып, алты Алаш атанып, өзінің атақоныс ме­кенінде ежелден бері бірегей популяция түзіп, тегі мен түр-тұлғасы біртұтас ұлтқа айнал­ғанын дәйектеген ғұлама ғалым, тоқсанның төріндегі тарланбоз тарихшы, – деді ол.

«Ашаршылықтан аман қалған бала», «Мәйітханадан басталған мансап», «Қуғындағы ғалым», «Ғылым сахнасының сыртында», «Тәуелсіздікке жеткен ғалым», «Тірегім болған отбасым» деп аталған алты бөлімнен тұратын кітапта Қаныш Сәтбаев, Әлкей Марғұлан бастаған халқымыздың біртуар ұлдары туралы жарқын естеліктер, автордың күйініші мен сүйінішін суреттеген мөлтек сырлар оқырманды терең ойға жетелейді. Ауылдан Алматыға аттанған сәт, антропологияға жасалған алғашқы қадамдар да байыпты баяндалған.

Ғылым жолына бар ғұмырын арнаған тұлғаның теперіші мен тағылымы мол тағдыры туралы терең ойларын автордың өз аузы­нан жазып алған «AmalBooks» баспасының жоба жетекшісі – Арайлы Жақсылық. Кітап «Меломан» дүкендері арқылы сатылымға түспек.