Кино • 13 Желтоқсан, 2023

Шоқан тағдырын құшқан актер

9397 рет
көрсетілді
8 мин
оқу үшін

Киноның көркі болған Сағи бейнесінің сағым-сағынышқа айналғанына да біраз жыл өтті. Бірақ оның фильмде сомдаған Шоқанын көріп, сұлу сұлбалы сырбаз жігіттің оттай жанған жанарына қарап-ақ жарты әлемді ұмытқандай боласың. «Қазақтың маңдайына біткен жарық жұлдызы – ұлтымыздың кемеңгер ұлы Шоқан өмірде дәл осындай-ақ болған шығар» деген сезім ұзақ әсерлендіретіні де рөлдің сәтті шыққандығынан болса керек. Мұндай кезде: «Актердің кейіпкер болмысына дендеп енгені соншалық, Шоқандай теңіз тұлғаның түпсіз терең иірімі Сағиды да өзімен бірге шексіз шыңырауына үйіріп әкетті ме екен...» деген тылсымы басым түсініксіздеу ойдың және дендейтіні бар... Қалай десек те, бұл – тағдыр. Уақыт-ағзам алақанындағы өмір-өрісі аққан жұлдыздай келте қайырылған қос таланттың тағдыры да бірін бірі айна қатесіз қайталағандай ма?..

Шоқан тағдырын құшқан актер

Сағи Әшімовтің Шоқан рөліне бекітілгенін естігенде анасы Майра да, әжесі Тәжіхан да құп көрмеген екен. Тіпті шығармашылық топтың әлдеқашан таңдап қойғанына қара­мастан фильм режиссері болған әкесі Асанәлі Әшімов те «Сағиды бұл рөлге алмаймын» деп ұзақ уақыт қарсылық білдірумен болады. Бі­рақ түсіру тобының өзге мүшелері: «Сағидан басқа актер бұл фильм­ге түсер болса, біз жұмыс істемейміз», деп талап қояды. Амалы қалмаған режиссер ұлын ұлы тұлғаның рөліне бекітуге тура келеді.  Ал сол кезде Көр­кемсурет және өнер инс­ти­ту­ты­ның екінші курсында оқып жүрген студент Сағи болса, «әкем режиссер ғой» деп ер­кінсіп кетпей, керісінше иығына бірнеше есе ауыр жүк артады. Тіпті режиссер әкесімен жұмыс істеймін деп күндіз күлкіден, түнде ұйқы­дан айырылады. Тәулігіне 4-5 сағат қана ұйықтап, 8 кило салмақ тастапты. Шығармашылықтың қыз-қыз қай­наған қиын да қызық сәттері туралы Сағидың өзі баспасөзге берген соңғы сұхбаттарының бірін­де былай деп сыр шертіпті: «Әкем «Шоқан Уәлиханов» фильмін түсірді. Мен әлі де тәжірибемнің аздығына қарамас­тан сол фильм­де басты рөлде ойнадым. Бірде әкем кезекті эпизодтан кейін: «Мен тәуекелге барып, осындай қиын да басты рөлге сені таң­дадым. Бекер болған екен. Сенен ештеңе шықпайды» деп қатты ашуланды да, түсірілім тобын ертіп кетті де қал­ды. Мен киіз үйде жалғыз қал­дым. Жанымды қоярға жер таппай, көй­легімнің дал-далын шығарып жыртып, түні бойы намыстан өртеніп кете жаздап жылаумен болдым. Таңертең әкемнің «Сағи» деп айқайлаған даусынан оянып кеттім. Әбден қалжы­рап шаршағанмын, қарным ашып бара­ды, екі көзім қып-қызыл. Кенет әкем: «Түсіру алаңын дайындаңдар! Нау­қас Шоқанды түсіреміз!» деп айқай­лап жіберді. Сол жолы менің үрейлі жүзімді көрген бір бөгде кісі: «Асеке, мынау шынымен сіздің балаңыз ба?» деп таңғалғаны бар. Мен әкеме сол күндері қатты ренжитінмін…».

Ал жанындай жақсы көретін не­ме­ре­сінің мұндай күйге түскен көр­ген әжесі Тәжіхан: «Сағиды неге бұл рөлде ойнатасың? Әлдеқашан сүйегі қурап қалған аруаққа тимесеңдер­ші, жаман ырым ғой», деп Асанәлі ұлына біраз жекіп те алыпты. Бірақ түсірілім басталып кеткеннен ке­йін шегінерге жол жоқ, әкелі-балалы екеу бастаған істі аяғына жеткізуге бекінеді. Осылайша, әйгілі «Шоқан Уәлиханов» фильмі жарыққа шыға­ды. Көрерменін қуантқан туынды – бүгінде қазақ кинематографына қо­сылған теңдессіз олжа. 

Алайда дәл сол сәтте анасының сөзіне мән бермеген Әшімовтің әлі күнге дейін өзегін өкініш өртейді. Ол азапты актердің мына бір естелігінен айқын сезінуге болады: «Мен баламды азапқа салдым. Бірде оған қалжыңдап: «Ендігі межең – Абы­лай», дедім. Сағи болса: «Шоқаннан ауыр бола қоймас», деді. Осы сөз­ді бекер айтқан екенмін. Менің өмі­рімде болжап айтқан сөзім ылғи кері орында­латын. Балаларым мені ешқашан «папа» деген емес, «аға» дейтін. «Папа» дегізуге шешемнен батпадым. Сағи: «Аға, сізбен бірге үлкен бір рөлде ойнасам, арманым жоқ», дейтін. Бізге арналған киносцена­­рий де дайын еді, тек үлгермеді. Сцена­рий желісі бойынша мен – суы тарты­лып қалған Арал теңізіндегі кеменің капитаны, ол ғарышкердің рөлін ойнайтын. Біріміз – туған топырағынан табан тайдырмайтын әкені, біріміз арманы асқақ баланы сомдайтын болғанбыз. Ол да кері кетті», деп актер аһ ұрады. Бірақ өкінгенмен Алланың ісіне шара бар ма? Пенде пешенесіне бұйырған тағдырынан асып кете алмасы хақ. 

Әңгімеміздің арқауына айнал­ған актер Сағи Әшімовтің өнердегі жолы ерте басталды. Олай болуы заңды да еді. Әкесі – КСРО халық әртісі, атақты актер Асанәлі Әшімов болса, анасы Майра Шәкенқызы да осал емес, көмейіне бұлбұл ұя сал­ған жезтаңдай әнші. Тегінен-тегін болмаған таланттың өнерде өз өрнегін бедерлемеуі мүмкін емес еді...  9-сыныптан бастап киноға түскен Сағи, жалпы саны 30-ға жуық фильмде түрлі рөлді сомдапты. Бірақ оның атағын аспандатқан бейне – Шоқан. 22 жасында сомдаған осы рөлі үшін де ол Мемлекеттік сыйлықтың лау­реаты атанды.

Өміріне ең үлкен өзгеріс алып келген бұл рөлді кейін оның өлімімен де байланыстырушылар көп. Әрине, бұл сүйікті әртісін өлімге қимаған көптің өзімшіл көңілі ғой. Десе де актер өмірінен өткен мына бір оқиға­ны кездейсоқтыққа балай алмадық. Жур­налист Жадыра Нармаханова өз мақа­ласында: «...Әйгілі актер Асанәлі Әшімов жары Майра Шәкенқызы дүниеден өткен соң (1993 жылы) бейі­­тінің басына анасы Тәжіханды, баласы Сағиды және бірнеше кісі­ні ертіп келіп, Құран бағыштапты. «Кеңсайдағы» кілең ығай мен сығай­дың қатарында жатқан жұбайы Май­ра Шәкенқызының жанынан екі орын алып қойған актер: «Кейін Майра­ның жанына шешеміз екеумізді жат­­­қызасыңдар» депті. Сонда Сағи: «Ал менің орным қайда?» деп сұ­рап­­­ты. Түрі қудай болып, тартынып қал­­ған актер: «Тәйт! Бұл жерге сен жат­­­пайсың! Сенің өмір шырағың алда!» деп тыйып тастапты. Бірақ сол екі орынға араға алты жыл салып, Әшімовтің көзінің ағы мен қа­ра­­­сындай болған қос құлыны жай­­ға­сыпты. 1999 жылдың басында үл­кен ұлы Мәди, қазан айында Сағи, «бірі­нің артынан бірі өтіпті өмірден…».

Бәлкім, бұл кездейсоқтық емес те шығар. Бірақ тағдыр екені анық. Алланың маңдайына бұйыртқан тағ­­дыры... Рөліне жан бітіремін деп жүріп, өзі де кейіпкерінің тағдырын құш­қан Сағидың сағым ғұмырын тылсым демей көріңізші! Өмір дерекке үңілсек, Шоқан Уәлиханов – 30, оның экрандағы бейнесін сом­даған Сағи – небәрі 38 жыл ғұмыр кешіпті… Иә, Сағи Шоқанды сомдап, Шоқан тағдырын құшқан актер.