Зерде • 26 Желтоқсан, 2023

Пассионар тұлға

156 рет
көрсетілді
4 мин
оқу үшін

Жаңалық ауылындағы «Қуғын-сүргін құрбандары» музейінде қазақ руханиятының дамуына зор үлес қосқан аса көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Темірбек Жүргеновтің 125 жылдығына орай «Пассионар тұлға» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті. Конференцияға келген ҰҒА академиктері, жүргеновтанушы-ғалымдар, зерттеушілер мен зиялы қауым өкілдері, ең алдымен, репрессия жылдары жазықсыз жапа шегіп, оққа ұшқан құрбандарды еске алу ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, арыстар рухына тағзым етті.

Пассионар тұлға

Конференцияда есімі тек қа­на қазаққа ғана емес, исі түркі жұртына мәлім тау тұлғаның қай­раткерлігі талданып, қазақ мек­тептерін ашу, жоғары оқу орындарын құру, ұлттық салт-дәстүріміз бен мәдениетімізді, халықтық өнерді дамытудағы ерен еңбегі жайлы жан-жақты баяндалды.

Көсемсөз шеберінің әдеби-пуб­лицистикалық шығармалары жайында сөз бастаған Әл-Фа­раби атындағы Қазақ ұлттық уни­верситетінің доценті, филоло­гия ғылымдарының кандидаты Бауыр­жан Иманғалиев Т.Жүр­геновтің жазған кітаптары мен мақалаларына ерекше тоқталып өтті.

«Кешегі 37-де орылып түс­кен­­дердің барлығы – көмбесіне жет­пей құлаған сәйгүлік тәрізді бо­йындағы барын сарқи алмай кет­кендер. Солардың бірі әрі біре­гейі – Қазақстан мен Орталық Азия рес­публикаларындағы оқу-ағарту, мә­дениет және әдебиет саласы­ның өркендеуіне өлшеусіз үлес қос­қан көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, сыншы-публицист Темір­бек Қараұлы Жүргенов.

Т.Жүргенов – ойы ұшқыр, қаламы қарымды публицист. Оның жазушылық қызметін қай­раткерлік қызметінен, қа­лам­гер­лігін қайраткерлігінен бөліп қарауға келмейді. Қоғамдық-әлеу­меттік қызметі біршама зерттелсе де, қаламгерлік қарымы назардан тыс қалып, мемлекеттік қызметінің тасасында қалып кел­ді. Қазіргі қолдағы мәлімет бойынша Ағарту комиссарының әзірше 7 кітап, 150-ден аса әде­би-публицистикалық мақала жаз­ғаны белгілі болып отыр», деп атап өтті жүргеновтанушы-ға­лым­ Бауыржан Сәбитұлы өзінің «Те­мір­­бек Жүргенов – қазақ рух­а­­ния­­тының жарық жұлдызы» атты баяндамасында.

Бұдан кейін М.Әуезов атын­дағы әдебиет және өнер институты, театр өнер бөлімінің меңге­ру­шісі, өнертану ғылымдарының кандидаты Амангелді Мұқан Т.Жүргенов­тің басшылығымен 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігі ұлт мәдениетінің өркендеуіне, тіпті тәуелсіздікке қол жеткізуге игі әсерін тигізгенін баяндап берді.

Ұлт үшін әлі талай игі істерді жүзеге асыруды жоспарлап жүр­ген Алаш ардақтысын 1937-1938 жылдардағы Сталиннің «үлкен терроры» айналып өтпеді. Небәрі 39 жыл ғана өмір сүрген қай­раткерді 1938 жылдың 25 ақпаны күні жалған айыппен «халық жауы» деп ату жазасына кесті. Оның қалай тергелгендігі, өмірінің соңғы күндері туралы Ұлттық ғы­лым академиясының академигі Хангелді Әбжанов нақты архивтік деректерді келтіре отыра баяндама жасады.

Сондай-ақ Орталық Азия мен Қазақстанға ортақ тұлға Темір­бек Жүргеновтің өмірі мен шы­ғар­машылығы жайында ой бө­лі­суге көршілес Қырғыз Республика­сы­ның да ғалымдары келді. Тарих ғылымының кандидаты, доцент Жұмағұл Байдилдеев екі елдің оқығандарының тығыз байланыс орнатумен қатар, оқу-ағарту саласында талай жұмыстарды біріге атқарғандығын айтып, соның дәлелі ретінде «Кыргыз-казак эли­тасы: мемлекеттүүлүк үчүн күрөш» атты кітабын таныстырды.

1933-1937 жылдары Қазақ­стан Үкіметінің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған Т.Жүргеновтің тікелей атсалысуымен «Қазақстанда мектеп жү­йесін реттеу және қазақ орта мек­тептерін көбейту туралы» қаулы қабылданып, қазақ орта мектептерінің санының артуына себепкер болғаны, ұлты үшін туған ұлы тұлға халық ағар­ту комисса­риатын ұлттық мәде­ниет­ті өркендету штабына айнал­дыр­ғанын тілге тиек етті.

Пассионар тұлғаның ел тәуел­сіздігі жолында жасаған еселі ең­бектері сараланған халықара­лық конференция соңында Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының өнер­паздары мен Құрманғазы атын­дағы Ұлттық консерватория студенттері көңіл толқытар кон­церттік бағдарламаларымен қорытындылады.

 

Алматы облысы