Пікір • 11 Мамыр, 2024

Кадр қадірі

2089 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін

Ұлыбритания университеттерінің бірінде тағылымдамадан өтіп жүргенімізге жарты жылдан асты. Жақында зерттеу жұмысымызға байланысты өзге қалаға жол түсті. Табан тіреген шаһарда қазақтар, оның ішінде осы елге қоныстанған отбасылар – бір қауым ел. Бірі – дәрігер, бірі – мұғалім, енді бірі – ғалым. Елден жырақ кетуге түрлі себеп түрткі болған. Көбі «Арқада қыс жайлы болса, арқар ауып несі бар?», дегенге саяды.

Ноттингем университетінің профессоры қызметін атқарып жүрген жер­лесіміздің мысалынан елдегі мамандарға деген құрметті аңғаруға болады. Аталған жоғары оқу орны өз елінде мамандығы бойынша қыз­мет таппаған оқытушы-ғалымды жұмысқа бір­ден қабылдаған. Осы себеппен үш жыл бұ­рын кәрі құрлыққа қоныс аударған. Білім беру­мен қатар Ұлыбританияның ғылы­мына да айтарлықтай үлес қосып жүр. Қазақ­стандағы бірқатар университеттің есігін қағып, мардымды жұмыс таппаған соң, шетелге кеткен.

Сонда шетелге қажет болған маман өз елімізге керек емес пе? Әлде білікті кадрлар­дың қадір-қабілетін бағамдай алмаймыз ба?

Мұндағы қазақ отбасылардың бірқатары біржола осы елде тұрақтауға бел буған, өйт­ке­ні баспана, көлік сатып алып, тірлік етіп жатыр. Тұрақтаған қаланың орталық ауруханасында дәрігер болып жұмыс істейтін екінші жерлесіміз жалақысының жоғары екенін айтып, елге оралғысы жоқ. Оның үстіне ғылыммен айналысуға уақыты мен мүмкін­дігінің барын алға тартты.

Біздің қоғамның сана-сезімінде қалыпта­сып қалған тағы бір қағида бар, ол – шетелдік мамандарға сену. Өзіміздің мамандарға қимаған жоғары жалақыны шетел кадрларына он есе деңгейінде төлейміз. Олардың істейтін жұмысын өзіміз он орап әкететінімізге сенімсіздікпен қараймыз.

1993 жылдан бері «Болашақ» бағдарлама­сымен әлемнің жетекші оқу орындарында 15 мыңнан аса адам білім алып, шетел ғылымының сырына қанықты. «Болашақтың» бір мақсаты – өзге елден маман тартуды тоқтату, өз азаматтарымызды шетелден оқытып, шетел мамандарының орнын басу емес пе еді? Әлі де өзге мемлекеттерден маман тарту жүйесі тоқтаған жоқ. Оларды шақырған соң бас­панамен қамтып, жоғары жалақы төлеу қажет. Қазақстанға келіп-кетуі, күнделікті іссапар шығындары да елдегі мекеменің есебінен төленеді. Яғни шетелден келген маманға берілетін жалақыдан бөлек, қосымша төленетін қаражат бар. Өзіміздің мамандар қанша жерден әлемнің жетекші оқу орындарында оқып келсе де, сол шетел маманының айлығын алмайды. Диплом бірдей, білім бірдей. Өйткені «шақыртылған» маман атымен «шақыртылмағанның» арасында айырмашылық бар. Бұл мәселені елі­міздегі Кәсіподақтар федерациясы айтып келе­ді, әзірге нәтиже жоқ. Еңбек кодексіне сәй­кес жалақыда айырмашылық болмауға тиіс. Алай­да шетелдік азаматтар келісімшарт не­гізінде еңбек ететіндіктен, бұл құжатта көрсе­тілген жалақы мөлшері құпия түрінде сақталады.

Статистикаға тоқталсақ, биыл 1 ақпандағы жағдай бойынша жергілікті атқарушы органдар­дың рұқсатымен Қазақстан аумағын­да 12 882 шетел азаматы еңбек етеді. Шетел жұмыс күшін тартуға рұқсаттардың арасын­да басшылар мен олардың орынбасарлары үшін 565 рұқсат (бірінші санат), құрылымдық бөлімшелердің басшылары үшін 2 671 рұқсат (екінші санат) санаттары бар. Тартылған шетелдік жұмыс күшінің негізгі бөлігі үшінші (мамандар) және төртінші (білікті жұмысшылар) санаттарға жатады – тиісінше олар 5 871 және 595 адам.

Күні кеше бірқатар аймақтағы су тасқы­нын болжай алмай, одан шығар жол таба алмаған билік ғалымдардың көмегіне зәру екенін мойындады. Президент ақыры шетел­ге кеткен ғалымдарды қайтару керек деп мәлімдеді. «Өзімізді емес, өзгені жарыл­қаймыз» деп жүргенде, ғалымдардың жетіс­пеу­шілігін сезіндік. АҚШ-қа қоныс аударған математик-ғалым Уәлбай Өмірбаев отандық баспасөздің біріне берген сұхбатында «НУ мен ҚБТУ-да болмаса, көп ЖОО-ларда ғалымға жағдай жасалмаған. Өйткені министр­лікте отырғандардың, шенеуніктердің ішін­де ғылым адамы жоқ. Олар ЖОО-ларда­ғы профессорлардың жағдайын мүлде түсін­бейді», деген еді журналистерге берген сұхбатында. Сонымен қатар ол мемлекеттік органдар ғалымдарды құжатпен жүгіртіп қоятынын алға тартты. «Ғалым құжатпен жүгіре ме? Ақша іздей ме? Әлде зерттеумен айналыса ма? Өкініштісі, осындай бюрократиялық, түсініксіз жүйеден жақын арада құтыла алмайтын секілдіміз. Ал дамыған елдерде шенеуніктер бұлай ғылымға кедергі келтірмейді», деді ғалым. Өз ғалымдарымыз шетел асып, Абайдың сөзімен айтсақ, «Білгенімді кімге айтамын, білмегенімді кімнен сұраймын» болып қалмайық.