Шаруашылық • 25 Маусым, 2024

Агробанк мәселесі байыпталып жатыр

45 рет
көрсетілді
8 мин
оқу үшін

Азық-түлік өнімдерін өндіруші фермерлердің салалық банк керек деп мәселе көтер­геніне біраз уақыт болды. Былтыр желтоқсанда депутаттардың біразы аграрлық банктің пайдасы жөнінде тәптіштеп түсіндірсе де, сең қоз­ға­лар емес. Жауапты органдар салалық қаржы институтын құру туралы фер­мер­лер мен шаруашылық төрағаларының сұранысын қанағаттандырудан неге қаш­қақтайды?

Агробанк мәселесі байыпталып жатыр

Коллажды жасаған – Қонысбай ШЕЖІМБАЙ, «EQ»

Олар қарсы емес, бірақ...

«Елдің азық-түлік қауіпсіздігін қам­та­масыз ету үшін банктік кредит беру бөлігінде ауыл шаруашылығын қар­жы­ландыруды кеңейтудің маңыз­дылығын назарға ала отырып, министрлік мүдделі мемлекеттік органдармен Агро­банк құру мәселесін пысықтап жатыр. Оның нәтижелері қосымша хабарланады», дейді Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров.

Ұлттық банк төрағасының орынбасары Виталий Тутушкин «Ұлттық банк ұлттық даму институты ретінде Агробанк құруға қарсы емес» деп ­жауап берген.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары Олжас Қизатов «Агенттік депутаттар бастамасына қарсы емес және ауыл шаруашылығы сала­сын дамыту институты ретінде мем­ле­кеттік Агробанк құру мүмкін деп санайды», деген.

Мәжіліс депутаты Жигули Дайра­баев­тың айтуынша, Агробанкке байланысты халықаралық консалтингтік компанияның көмегімен қаржылық есептер жүргізіліп, тәуекелдердің барлығы жан-жақты талқыланып, заң жобасы әзір­леніп, Үкіметке жолданған.

«Былтыр желтоқсан айында Агро­банк­тің қажеттілігін нақты дәлелдеп беру үшін Мәжіліске аграрлы сала мамандары мен фермерлер шақыртылып, Ұлттық банк пен Қаржы нарығын дамыту агенттігі басшыларының қатысуымен үлкен жиын өткіздік. Алайда содан бері бес ай өтті, мәселе орнынан қозғалар емес. Уәкілетті органдар «қарастырайық, сараптайық» деген сылғыртпа жа­уап бергеннен басқа ешқандай шара қолданбады. Агробанк құру мәселесін пысықтау үшін сіздің шешіміңізбен Мәжіліс пен Сенат депутаттарының қатысуымен, құрамына Ұлттық банк, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі, тиісті Үкімет мүшелері, басқа да мүдделі тараптар, оның ішінде міндетті түрде маңдайынан терін төгіп, егін егіп, мал бағып жүрген ауыл шаруаларының ресми өкілдерін қатыстырып, жұмыс тобын құруды ұсынамыз», дейді ол Үкімет басшысының атына жолдаған сауалында.

 

Шаруалардың өз локомотиві осында

Мәжіліс депутаты Анас Баққо­жаев­­тың пікірінше, мұндай маман­дандырылған институттың енгізілуі ауыл шаруашылығын қаржыландырудың қазіргі жағдайын өзгертеді. Ол еліміздегі табысты екі маман­дандырылған банкті – «Отбасы банк» пен «Қазақстан даму банкін» мысалға келтіріп, олардың пайда болуға тиісті нарықтарға оң әсер еткенін атап өтті. Айтуынша, Агробанктің құрылуы рентабельділігі жоғары бағдар­ламаларды қаржыландыру арқылы фер­мерлерге несие берудің төмен мөлшер­лемесіне қолжеткізуге мүмкіндік береді.

«Агробанктің құрылуына көбіне-көп қарсы болып отырғандар – екінші деңгейлі банктер. Халықтың 38 пайы­зы ауыл­да тұрады деп қарастырсақ, онда ауыл шаруашылығына қатысты салалық банк ашылса, халықтың көбі соған клиент болып шыға келмек. Демек екінші деңгейлі банктер өздерінің қарыз алушыларынан айырылғысы келмейді. Осындай іштей қарсылық жүріп жатқаны өтірік емес. Бірақ әлі де бұл жұмысты тоқтатпаймыз. Былтыр Мәжілістің 70, Сенаттың 20 депутаты қол қойып, ашық хат жазып, Үкіметке жолдадық. Жауап «қарастырамыз» деген көңілжықпастықтан әрі аспайды», дейді Анас Баққожаев.

Депутаттың айтуынша, Агробанк құрылған жағдайда кепіл саясаты жеңіл­детіліп, әр клиенттің өз рейтингісін қарастыра отырып, кәсібіне аз пайызбен несие қарастырады. Ол шамамен 2–2,5 пайыз болуы мүмкін. Қазір несие беретін ұйым көп, шаруалар да бір жерден емес бірнеше жерден кредит шығарып, шаруашылығын жүргізуге тырысып келеді. Ал салалық банк құрылып, барлық қаржыны бір жерге жинақтаса, банк те арзан пайызбен несие бере отырып, фермер жұмысының алға басуы­на себі тиеді.

«Отбасы банк» арқылы кейінгі 20 жыл­­­­да құрылыс саласын ретке келтірдік. Түрлі ипотекалық бағдарлама пайда болды. Құрылыс жанданды. Оның ізін ала сол құрылысқа қажетті өнімді өндіретін отандық кәсіпорындар пайда болды. Бір «Отбасы банк» арқылы бірнеше салада қозғалыс пайда болды. Ауыл шаруа­шылығы бойынша банк құрылса, ондағы депозиттік кіріс, бос жатқан ақшаны айналымға енгізу, кассалық операциялардан түсетін түсім банк құзіреті мен қорын ұлғайтады», дейді Анас Ахатұлы.

Ауыл шаруашылығы министрлігі бүгін­де фермерлерге мемлекеттік қол­дауды 14 бағыт бойынша тұрақты түрде көр­сетеді. Мысалы, былтыр фермерлерді суб­сидиялауға шамамен 500 млрд теңге бөлінген.

«Мал шаруашылығына 115,9, өсім­дік шаруашылығына және несие қол­же­тімділігін арттыру бойынша 318,1 млрд­ теңге берілген. Сондай-ақ Үкімет резер­­вінен өсімдік өсірушілер мен мал өсіру­шілерді қолдауға тағы да 60 млрд теңге бөлген. Мемлекеттік қолдауды алған кәсіпкерлерге еңбек өнімділігін арттыруға, экспортқа бағдарланған тауар өндірісін ұлғайтуға және ішкі нарықты қамтамасыз ету бойынша бірқатар мін­дет­теме жүктеледі. Алайда мемлекет тар­а­пынан әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасы өткен жылы 11,4%-ға өсті. Меніңше, Агробанк құруға қосымша қаражат қажеті жоқ, сол жылда жүйесіз бөлінетін қаражаттарды бір жерге жинап, тиімділігін арттыру қажет. Ол тек осы Агробанк арқылы жүргізілуге тиіс», дейді ауыл шаруашылығы сарапшысы.

 

Кепіл керек

Бүгінде «Аграрлық несие корпорация­сы» АҚ, «Қазақстан даму банкі» АҚ және Halyk Bank бірлесіп 444,5 млрд теңге сомасына жеңілдетілген қаржы беру үшін агроөнеркәсіп кешенінде 90 жобадан тұратын пул қалыптастырған. Бұл – ет, сүт, астық өңдеу, жылыжай шаруа­шылығын дамыту сияқты мемлекет үшін басым бағыттар бойынша өндіріс көлемін арттыруға мүмкіндік беретін жобалар. АНК-те 81,2 млрд теңге несие сомасына 43, ҚДБ-да 285 млрд теңгеге 14, Halyk Bank-те 78,3 млрд теңгеге 33 жоба бар. Алайда қаржыландырудың белсенді қарқыны кезінде несие алу үшін кепілдің болмауы шаруалар үшін айтарлықтай кедергі болып отыр. Мұны 5 маусым күні Үкіметте вице-премьер Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен кеңесте Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ербол Тасжүреков айтты.

Вице-премьер де шаруалардың қаржы­лан­дыруға қолжеткізуін барынша жеңіл­детуіміз керек деді.

«Үкімет шаруалардың көктемгі да­ла жұмыстарына қаржыны Ауыл­ша­руа­­шылық кооперативі арқылы алуға мүм­кіндік беретін шараларды қазірдің өзінде қолға алып жатыр. Сондықтан енді шаруаларға қолайлы, қаржы институттары үшін қауіпсіз тетіктерді бірлесіп әзірлеуіміз керек. Экспорттық несие агенттігі ауыл шаруашылығының басым жобалары үшін тарифтерді төмендету мүмкіндігін қарастыруы қажет. Ал Ауыл шаруашылығы министрлігі «Бәйтерек» холдингімен бірлесіп, агроөнеркәсіп кешеніндегі инвестициялық жобаларға кепілдік беру бағдарламасы бойынша қаражат бөлудің нұсқаларын әзірлесін», деген болатын С.Жұманғарин.

Біздегі барлық агроөнеркәсіптік кешен субъектісінің 70 пайызы – шағын және орта деңгейдегі шаруа қожа­лық­тары. Көбіне қаржыландырусыз, қолдаусыз қалатын да дәл осы кон­тин­гент. Жоғарыда айтқандай, қомақты қаражат алуға келгенде қол қысқа. Үлкен кепілдік сұраған қаржы ұйым­дарының алдына келгенде шағын шаруа­шы­лықтардың жұмысы кері кетеді. Ал Агробанк жұмыс істеген кезде осы мәсе­лелердің барлығы ескерілуге тиіс. Жалпы, жаңа банк құ­рылған жағдайда оның мақсаты тек шаруаға несие беру емес, са­уатты, табыс­ты және өзіне сенімді кәсіпкер тәрбиелеу болса керек-ті.