Қос мемлекет – 2010 жылдан бері Кеден одағының, 2015 жылдан бері Еуразиялық экономикалық одақтың мүшесі. Шекара бойында жатқан өңірлер арасындағы алыс-беріс пен барыс-келісті жандандыру мақсатында 2003 жылдан бері Қазақстан мен Ресейдің өңіраралық ынтымақтастық форумы тұрақты түрде өтіп келеді. Бұл – екі елдің стратегиялық әріптестігін нығайтатын маңызды диалог алаңы. Форум жыл сайын екі елдің әр қаласында кезекпен шымылдығын түріп, екіжақты қарым-қатынастың ширығуына серпін беріп отыр.
Бұл іс-шараның басты ерекшелігі – ең жоғарғы басшылық деңгейінде, яғни қос ел президенттерінің қатысуымен өтуі, сондай-ақ тек экономикалық емес, мәдениет, білім, гуманитарлық салалардағы байланыстарды да кеңінен қамтуы. Осы уақытқа дейін 21 форум ұйымдастырылып, шекаралас облыс-тар мен өлкелер арасында жаңа инвестициялық келісімдер, өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, энергетика салаларында бірлескен жобалар өмірге келіп, өзара сауда байланысы күшейді.
Былтыр Орал қаласында өткен ХХІ өңіраралық ынтымақтастық форумында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев еліміз үшін Ресеймен екіжақты байланыстың орны айрықша әрі тату көршілік пен баянды достықтың кепілі екенін атап өтті.
«Сауда-экономикалық, инвестициялық ықпалдастық жыл өткен сайын тұрақты түрде нығайып келеді. Бұл – қуантарлық жайт. Ресей – Қазақстанның ең ірі сауда және инвестициялық серіктесі. Екі ел арасындағы тауар айналымы 28 млрд доллардан асты. Оны 30 млрд долларға дейін жеткізу үшін жүйелі жұмыс жүргізіліп жатыр. 2024 жылы Ресей инвестициясы рекордтық деңгейге жетіп, 4 млрд долларды құрады. Осыған дейін Қазақстанға салынған ресейлік инвестицияның жалпы көлемі, біздің мәліметіміз бойынша, 27 млрд доллардан асты. Өз кезегінде Қазақстан Ресейге 9 млр-дқа жуық инвестиция құйды», деді Мемлекет басшысы.
Былтырғы форум бұрынғылардан өзгерек өтіп, бірнеше күнге созылған талқылау аясында цифрландыру, жасанды интеллект, көлік және логистика, өнеркәсіп пен энергетика салаларындағы екіжақты ынтымақтастықты нығайту, аймақтарда жоғары технологиялық жұмыс орындарын құруға бағытталған серіктестік мүмкіндіктері, атомдық және дәстүрлі энергетика салалары мамандарын даярлау, заманауи агротехнологияларды оқыту секілді өзекті тақырыптар басқосуға арқау болды.
«Жыл сайын өткізілетін форум – Қазақстан мен Ресей арасындағы стратегиялық серіктестікке негізделген өзара сенім мен тиімді ынтымақтастықтың беріктігінің айғағы. Екі ел арасында өзара сауда-саттық көлемін ұлғайту, инвестициялық әріптестікті кеңейту бағытында жұмыс әлі де жалғасады», деді Батыс Қазақстан облысының әкімі Нариман Төреғалиев.
Ол БАҚ өкілдеріне берген сұхбатында кезекті келелі басқосудың Батыс Қазақстан облысында өтуі тегін емес екенін, өйткені облыстың ресейлік өңірлермен сауда байланысы 2 млрд доллардан асқанын, бүгінде облыста шетелдіктердің қатысуымен 2 мыңнан аса компания жұмыс істесе, соның жартысы ресейлік ұйымдар екенін, бұдан басқа да екі жаққа тиімді жобалар жүзеге асып жатқанын жеткізді.
Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев бүгінде елімізде 12 мыңнан аса жұмыс орнын құруға мүмкіндік беретін 30 жобаны екі ел кәсіпкерлері бірлесіп қолға алғанын тілге тиек етті. Оның жалпы сомасы 4,4 млрд долларды құрайды. Министрдің айтуынша, алдағы уақытта 30,8 млрд доллар көлеміндегі тағы 29 жоба мен 23 мыңнан аса жаңа жұмыс орнын жасақтау жоспарланған. Бұл жобалар өнеркәсіптік өсімнің негізін құрайтын энергетика, машина жасау, металлургия, химия, ауыл шаруашылығы салаларына бағытталған.
«Елімізде 2030 жылға дейін Еңбек нарығын дамыту тұжырымдамасы жүзеге асып жатыр. Оның мақсаты – жұмысшылардың біліктілігін арттыру мен кем дегенде 3,8 млн-нан аса сапалы жұмыс орнын дайындау. Бұл жалпы жұмыспен қамтудың 45%-ын құрайды. Қазақстан мен Ресей дуалды әрі кәсіптік білім беру бағдарламаларын белсенді түрде дамытып келеді. Қазір Ресей жоғары оқу орындарында 55 мыңнан аса қазақстандық студент оқыса, Қазақстанда 2 мыңнан аса Ресей азаматы білім алады», деді А.Шаққалиев.
Министр атап өткен бірлескен жобалардың көпшілігі екі елдің шекаралық өлкелеріне тиесілі екенін айта кету керек.
Осы орайда Қазақстан мен Ресейді байланыстырып тұрған берік көпір тек Өңіралалық ынтымақтастық форумымен шектелмейтінін де жеткізгіміз келеді. Ырысты ынтымақтастықтың қанат жаюына ықпалын тигізіп жатқан өзге де бірлескен іс-шаралар мен жемісті жобалар жетіп артылады. Соның ішінде 10 жылдан аса уақыттан бері жұмыс істеп келе жатқан Қазақстан-Ресей іскерлік кеңесі мен екі елдің агроөнеркәсіп кешеніндегі Озық технологиялар орталығын атап өтуге болады.
Қазақстан да, Ресей де – алдыға озған аграрлық экономикасымен ерекшеленетін мемлекеттер. Әлемнің едәуір бөлігін бидаймен, астықпен қамтамасыз етіп келе жатқаны әмбеге аян. Көкөніс өсіру жөнінен де көп елден көш ілгері. Осыған байланысты қос елдің аграрлық салада ынтымақтастық орнатып, бір-бірінің тәжірибесімен танысып, үйренуі ақылға сыйымды жайт.
Былтыр 2 сәуірде Ұлттық ғылым академиясы Мемлекет басшысының Ұлттық құрылтай отырысында берген тапсырмаларын іске асыру шеңберінде Ресей Ғылым академиясымен, жетекші ғылыми-зерттеу институттарымен бірлесіп Агроөнеркәсіп кешеніндегі озық технологиялар орталығын ресми түрде ашқан еді.
Бұл орталық Ресей мен Қазақстанның жетекші ғылым ордаларымен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істей отырып, өзара тәжірибе алмасу, инновациялық шешімдер әзірлеу мен ауыл шаруашылығына жоғары технологиялық тәсілдерді енгізуге негіз қалыптастырмақ.
Атап айтқанда, ауыл шаруашылығы дақылдарының геномдық селекциясы саласындағы бірлескен ғылыми зерттеулер мен жобаларды дамыту, өнімділігі жоғары, климаттың өзгеруіне, ауруларға төзімді жаңа сорттар жасау, сорт сынақтарын жүргізу, генетикалық модификацияның озық әдістерін әзірлеу мен енгізу, сондай-ақ тұрақты, экологиялық таза өнімдер жасауға биотехнологияларды пайдалану, ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыру үшін инновациялық технологияларды енгізу мақсатында агроөнеркәсіптік кешенде цифрлық технологияларды дамыту, оның ішінде мониторинг жүйелерін, үдерістерді автоматтандыру мен оңтайлы шешімдер қабылдау үшін үлкен деректерді талдауды пайдалану секілді қызметтерді атқарады.
«Агроөнеркәсіп кешендегі Қазақстан-Ресей озық технологиялар орталығының құрылуы селекциялық әзірлемелер мен геномдық селекцияда жаңа биіктерге жетудің, инновациялық, экологиялық тұрақты ауыл шаруашылығын дамытудың маңызды кезеңі болды. Ол қазіргі заманғы сын-қатерлерге тиімді жауап бере алады әрі жаһандық деңгейде азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етеді», делінген Ғылым және жоғары білім министрлігі таратқан мәліметте.
Жалпы, Қазақстан мен Ресейдің қарым-қатынасы тек екіжақты сипатта ғана емес, сондай-ақ көпжақты сипатта да өрістеп жатқанын айта кету керек. Мәселен, Шанхай ынтымақтастық ұйымы, Еуразиялық экономикалық одақ, Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы, Тәуелсіз мемлекеттер достастығы секілді аймақтық ұйымдар аясына қос мемлекеттің тату көршілік, өзара сенім мен стратегиялық әріптестікке негізделген байланыстары тереңдей түсіп, ортақ бастамаларды жүзеге асыру мүмкіндігі артып келеді. Сонымен қатар көпжақты форматтағы мұндай ынтымақтастық екі елдің халықаралық деңгейдегі үйлесімді іс-қимылын қамтамасыз етіп, жаһандық әрі өңірлік үдерістердегі рөлін күшейтеді.
