18 Наурыз, 2016

Бұлбұл тілді бояулар

525 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін
BEK_9308Алматыда Бапановтардың «Аспан» атты көрмесі ашылды Осыдан он жыл бұрын талантты суретшілер әрі әйгілі қолөнер шеберлері Әлібай мен Сәуле Бапановтардың «...Киелі таңбалар өрнегі» деп аталатын ерекше көрмесіне тап келіп, кәдімгі қойдың жүнінен жасалынған киімдерді, тұскиіздер мен түрлі бұйымдарды көріп, әбден тәнті болғанымыз бар еді. Ине-жіпсіз жасалынған қолөнер туындылары – баяғы хас ұсталардың бір тал шегесіз қиюластырған ғажайып ғимаратындай әсер еткен. Қазақтың кәдімгі киізі – қолдан иленіп, білектенген қолөнер бұйымдары заманауи келбетке көшіп, Мұқағали ақынның «Күпі киген қазақтың қара өлеңін, Шекпен жауып өзіне қайтарамын» дейтін шумақтарын еске түсіргені де есте. Содан бері де тұтас бір тұл­ғаға айналған ерлі-зайыпты талант­тардың тірлігіне сырттай тілеулес болып, елдегі және шет мем­лекеттердегі көрмелерден Бапа­новтардың қолтаңбасын көргенде іштей ризашылыққа бөленетін едік. Жұмсақ та көнбіс табиғи материалға тіл бітіріп, қазақтың қара киізінің қасиетін танып, қолөнер әлеміне өз бет-бейнелерімен келген Бапановтардың туындылары кез келген көрмеде ерекше көз тартатынын байқайсың. Уақыттың иірімдерінде қалып қоймай, осы заманға сан алуан бояуларымен, бөлек талғаммен көшкен қой жү­нінен де осыншама көркем бұйымдар жасауға болатынын көріп, тамсана түсесің. Қолөнер туындыларының да тағдыры болады деп есептейтін болсақ, Әлібай мен Сәуле Бапановтардың қолынан шыққан дүниелерді кәдеге асыруға – киіп жүруге, тәбәріктеп, ең заманауи кеңселердің төріне іліп қоюға болады. Мұны да көзбен көріп жүрген соң айтасың. BEK_9294Ал енді бұл жолы Бапановтар Ә.Қастеев атындағы өнер музейінде ашылған «Аспан» атты көрмесімен келушілердің риясыз қошеметіне бөленуде. Аталмыш көрмеде суретшілер өздерінің жаңа өнер туындыларымен, заманауи шығармашылық ізденістерімен ерекшеленген. Бапановтар әулетінің «Аспан» атты көрмесінің ерекшелігі – ойнақы ашық түсте. Көркем орындалған кескіндемелер адам бойына шат­тық сыйлап, күш-қуат берсе, шы­тырмандығы адамды терең ой иірімдеріне жетелейді. Адамның ішкі рухынан туын­даған өнер ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, сол халықпен мәңгі жасайтыны аян. Бапановтар осы өнерді сабақтастырушы әрі оны дәріптеуші. Қазақ өнерінің өркендеп дамуына өздерінің сүбелі үлестерін қосып келе жатқан Әлібай мен Сәуле туған жердің топырағынан нәр алып, ана сүтімен дарыған киелі өнер арқылы қазақ болмысын әлемге паш етіп келеді. Ал, олардың ұлы Ағын бүгінгі күні әкесі мен анасының өнердегі ізін басып, оған жаңаша заманау­и серпін берген жас өрен, бүгінде өнердің дамуына өзінше үлес қосуда. Әлібай Бапановтың шығармалары қазақтың ұлттық ертегісіндей, адамның ой-өрісін қиял қанатына мінгізіп, әлемді шарлататындай терең мазмұндылығымен айшықталады. Ертегі де мифке ұқсас, оның шыққан кезеңі мен пайда болған уақыты белгісіз болғанымен, онда ұлттық нақыш басым. Шығармада өмір мен адам тіршілігі қатар дамығанымен, онда өмір қайталанбайды, дегенмен бейнелер өмірден алынады. Жалпы, Әлібай Бапановтың кескіндемелері мен гобелендерінің шығармашылық идеясы, көркемдік тілі дәстүрлі және заманауи өнердің синтезінде құрылған. Өнердің қайнар көзі ұлттық өзектен нәр алады. Сәуле Бапанова ғаламдағы бүкіл дүниені көркем қиялы арқылы біртұтас етіп асқан шеберлікпен құрастыра біле алатындығымен ерекшеленеді. Суретшінің жүнді ерекше технологияда және түрлі материалдармен кіріктіріп басылған құрақтары ерекше. Бапановтар шығармалары танымал бола тұра, сол сүрлеуде қалып қоймай, әр жолы жаңа тол­ғаныстармен, бейнелер легімен, қиялдың шарықтауымен, ассоция­циялық тереңдікпен өзіне тарта береді, тарта береді. Сырт көзбен қарағанда, талай жылдардан бері тек тоқыма жіппен, жүнмен жұмыс істейтін жандардың қиялдары шегіне жеткен болар деп ойлауың мұң екен, хас шеберлер күтпеген шешімдермен тағы да жарқ ете қалады. Жалықтырмайды, бір тыл­сымға тарта түседі. Бапановтар көне де қарапайым кәсіпке шығармашылық шабыт қосады да, таланттарға тән тосын ойлары алдымен қағазға ғажайып, әсем бояулармен қайталанбайтын кескін болып түсіп, сосын киізге көшіреді. Киіздің бүгінде этнографиялық мәдени дәуірден әлемдік өнер кеңістігінің құндылығына ауысуында Бапановтардың да қосқан батпандай үлесі бар екендігін мойындау қажет. Олар гобелен саласында да өздерін еркін сезінеді. Өйткені, жеке тоқылған таспалардан тігі­ліп, құралған қазақтың алаша­сына оның «туыстығы» жақын. Аса бір төзімділік пен табан­дылықты тәңірдің берген ерекше қабілетімен қоса өруді талап ететін тоқымашылық өнерінің де өз тылсымы бар екенін білу үшін Бапановтардың шеберханасына саяхат жасау керек. Күн­делікті тіршіліктің күйбеңінен арылған саусақтар айлар бойы ерекше ептілікпен, жіптерді уысынан шығармай, ақыл-ойдың дегеніне бағындырады. Қарапайым тоқымашы мен суреткер хас таланттардың айырмашылығы да осында! Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан». АЛМАТЫ. Суреттерді түсірген Юрий БЕККЕР.