Халық таңдаған жасампаз жол

Конференцияны ашқан Конс­ти­ту­циялық соттың төрағасы Эльвира Азимова биыл 15 наурызда жалпыхалықтық референдумда қабылданған Ата заңның күшіне енетінін, еліміздің бас құжаты мем­лекеттік басқаруды, адам құқық­тары мен бостандықтарын қорғау тетіктерін одан әрі жетілдірудің стра­тегиялық бағдарын айқындап бергенін айтты.

– Конституция мемлекет қызме­тінің негізгі қағидаттарын елеулі түрде жаңартып, кеңейтті. Алғаш рет мемлекет дамуының бағдарлары бекітілді. Олар: Еге­мендік пен Тәуелсіздікті қор­ғау, заң мен тәртіп үстем­дігін қамтамасыз ету, адам құқық­тары мен бостандықтарын сақ­тау, қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті бекемдеу, қоғамдық диалогті дамыту, халықтың әл-ауқатын арттыру, жауапты әрі жасампаз отаншылдық идеясын ілгерілету, еңбексүйгіштік, прогресс пен білім құндылықтарын бекіту, жоғары экологиялық мәдениетті қалыптастыру, тарихи-мәдени мұраны сақтау және төл мә­дениетті қолдау. Сонымен қатар мемлекет дамуының страте­гия­лық бағыттары ретінде адам капиталы, білім, ғылым мен инновацияларды дамыту еліміздің ұзақмерзімді дамуының негізі ретінде бекітілді, – деді Э.Азимова.

Жиында сөз алған Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесінің Бас хатшысы Қайрат Сарыбай жаңа Конституция кең ауқымды қоғамдық диалогтің нәтижесі екенін атап өтті. Оның пікірінше, бұл – құқық үстемдігі, қоғамдық келісім мен орнықты даму арқылы мемлекеттілікті нығайтуға ұмтылысын көрсетеді.

– Референдумда жоғары халық­аралық қызығушылық бай­қалды. АӨСШК Хатшылығы дауыс беруді бақылап, оның ашық әрі демократиялық сипатта өткеніне көз жеткізді. Алдыңғы онжылдықтардағы жетістіктердің сабақтастығын сақтай отырып, Конституцияның кіріспесінде Қазақстанның болашағы үшін айрықша маңызы бар іргелі құндылықтар көрініс тапқан. Олардың қатарында: мемлекеттілікті нығайту, тарихи сабақтастықты сақтау, этнос­ара­лық және конфес­сияара­лық келісімді қамтамасыз ету, ғылым мен инновацияларды дамыту, болашақ ұрпақ алдындағы жауап­кер­шілік, сондай-ақ әлемнің барлық мемлекетімен бейбітшілік пен достыққа ұмтылу, – деді Қ.Сарыбай.

Жиында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қазақстан Республика­сын­дағы Тұрақты үйлестірушісі Раднарагча Саранго бейнеүндеу арқылы сөз сөйлеп, Бас құжатта бекітілген қағидаттардың орнық­ты даму мақсаттарына қол жеткізу жолындағы маңызына тоқталды.

– Жаңа Конституция тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізу үдерісінің жеделдеу жағдайында қабылданып отыр. Орнықты даму мен адам құқықтары өзара тығыз байланысты және бірін-бірі өзара күшейтеді. Конституциялық ережелердің іске асырылуы адам құқық­тарын қорғауды нығайтуға, инклю­зивтілік пен теңдікті кеңейтуге, сондай-ақ қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімін арттыруға мүмкіндік береді, – деді ол.

Сондай-ақ бейнеүндеу арқылы Түркі мемлекеттері Парламенттік Ассамблеясының Бас хатшысы Гасан Рамиль Сагиб оглы Конституциямыздың күшіне енуіне орай құттықтауын жолдап, жаңа конституциялық кезең мемлекеттердің институ­цио­нал­дық дамуын күшейтіп, өзара ынтымақтастық пен интеграцияны одан әрі тереңдетуге мүмкіндік беретініне назар аударды.

– Қазіргі уақытта мемлекеттер аса күрделі сын-қатерлермен бетпе-бет келіп отыр. Конституция осындай жағдайда тұрақтылықты қамтамасыз ететін әрі болашаққа сенімді қадам жасай алатын құжат болуға тиіс. Өйткені Конституция – бүкіл ұлттың болашаққа деген көзқарасының кө­рінісі. Ол мемлекеттіліктің іргелі қағи­даттарын қорғап, адам құқықтары мен бостандықтарының, әділдік пен заң үстем­дігінің сенімді кепілі саналады, – деді ТҮРКПА Бас хатшысы.

Ал Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисінің Адам құқықтары жөніндегі уәкілі Феруза Эшматова бейнежазбасында Конституция азаматтардың мемлекетке деген сенімін арт­тыруға, олардың құқықтық мәде­ниетін көтеруге де тікелей ықпал ететінін нақтылап өтті.

– Конституция – мемлекеттің негізгі заңы ғана емес, сонымен қатар оның өзегінде адам, оның құқықтары, бостандықтары мен қадір-қасиеті тұр­ған аса маңызды қоғамдық келісім. Сондықтан конституциялық реформа заң үстемдігін нығайтуға, адам құқық­та­рының кепілдіктерін кеңейтуге, мемлекеттік институт­тар­дың қоғам алдындағы есеп­тілігін арттыруға бағытталған жағ­дайда ерекше мәнге ие болады, – деді ол.

Ата заң мүгедектігі бар азамат­тардың құқықтары мен мүдделерін толық қамтамасыз етеді. Конференцияда Конститу­ция­лық комиссияның мүшесі, БҰҰ-ның Мүгедектердің құқық­тары жөніндегі комитетінің мүшесі Ләззат Қалтаева Бас құжат­тың осы қағидатты сақтайтынына айрықша тоқталды.

– Кейінгі жылдары еліміз мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қорғау саласындағы заңнама мен институттарды дамытуда айтарлықтай ілгерілеуге қол жеткізді. Конституциялық реформалар қоғамдық қатысу мүм­кіндіктерін кеңейтіп, қоғам­дық бақылау тетіктерін күшей­теді, бұл мүгедектігі бар адамдар ұйымдарының заң шығару үде­рісіне және мемле­кеттік шешім­дер қабылдауға неғұрлым белсенді қатысуына жағдай жасайды, – деді ол.

Тақырыптық пікір алмасу барысында қатысушылар жаңа Конституцияның құқық­тық жүйені дамытудағы, конститу­ция­лық мемлекеттілікті нығай­тудағы рөлін талқылады. Заң алдында жұрттың бәрінің тең болуы, сот төрелігіне қолжетімділік, заңнаманы жетілдіру, қоғамдық келісімді нығайту мәселелеріне ерекше назар аударылды. Адам құқықтарын қорғау аясындағы қазіргі заманғы сын-қатерлер, құқықтық мәдениет деңгейін көтеру, осы бағыттағы ақпаратқа қолжетімділікті кеңейту мәсе­лелері де талқылауға өзек болды.

Конференцияда отандық жетекші ғалымдар, Конс­титу­циялық соттың, Консти­ту­циялық комиссияның, жо­ғары оқу орындарының, сарап­шылық институттардың өкіл­дері баяндама жасады. Бейнетүсірілім форматында Техас университетінің профессоры Ричард Альберт пен Франция халықаралық қатынастар инс­титутының (IFRI) атқару­шы төрағасы Тьерри де Монбриаль ой-пікірлерін білдіріп, еліміздегі конс­титуциялық реформалардың демо­к­­ра­тия­лық институттарды, құқық үстем­дігін нығайтудағы, ор­нықты дамуды қамтамасыз ету­дегі маңыздылығын ерекше атап өтті.

Іс-шара барысында Ата заңның мәтініне барша азаматтың тең қол жеткізуін қамтамасыз ету мақсатында Үкімет бастама көтеріп, «Инклюзивті қоғам үшін Конституция» аясында басып шығарылған Брайль қарпіндегі Конституцияның таныстырылымы өтті. Сондай-ақ Конституциялық сот төра­ғасы Эльвира Азимова мен «Қазпошта» АҚ басқарма төра­ғасы Бекежан Жәкеев жаңа Консти­туцияның күшіне енуіне ар­на­йы дайындалған пошта маркасына мөр басу рәсіміне қатысты.

Жиын қорытындысында Консти­­ту­циялық реформа комис­сия­сының мүшелеріне Мемлекет басшысының атынан алғыс хаттар мен Конституцияның естелік даналары тапсырылды.