Кеше Парламент Сенатында «Теңгерімді және ашық бюджет – елдің табысты және тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуының кепілі» тақырыбында Парламенттік тыңдау болды. Оған Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев қатысып, сөз сөйледі.
Сенат спикері Қасым-Жомарт Тоқаев бірінші кезекте Мемлекет басшысы биылғы Жолдауы арқылы макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету шеңберінде бюджет шығыстарының тиімділігін барынша арттыруды тапсырғанына, сондай-ақ, қаражатты нақты экономикаға жедел әрі дер кезінде жеткізу міндетін алға қойғанына назар аударды. Сонымен қатар, Сенат Төрағасы бюджет шығыстарына ыждағаттылықпен қараудың маңыздылығына тоқталды.
«Бюджет шығыстары әбден ойластырылып, қаражат, шын мәнінде, мұқтаж салаларға жіберілуі тиіс. Шектен тыс шығындарға жол берілмеуі керек. Имидждік сипаттағы жобаларға жұмсалатын едәуір шығынның көлемін айтарлықтай қысқартып, мүмкін болған жағдайда мүлдем тоқтату қажет. Мемлекетіміздің салық саясаты да қазіргі замандағы жаһандық сын-қатерлерге жауап беруі тиіс. Ең алдымен, салық саясаты іскерлік белсенділікті ынталандырып, кірістердің артуына ықпал етіп, шағын және орта бизнеске қолдау көрсетуі қажет. Сондай-ақ, тиімділігі төмен салықтық жеңілдіктерді қайта қарау керек», – деді Қ.Тоқаев.
Сенат Төрағасы ел экономикасына тікелей әсер ететін негізгі бірқатар мәселелер тұрғысында да сөз қозғады. «Біз бюджеттің кіріс бөлігін арттыру бойынша квазимемлекеттік сектор тарапынан айтарлықтай қайтарым күтуіміз заңды. Ұлттық компаниялар түсім әкелудің орнына тұтыну жағын арттыруға бейім. Үкімет бөлінген қаражаттың игерілмей қалу жағдайларына жол бермеу мақсатында елеулі жұмыс жүргізуі тиіс. Бюджеттің тапшылығы ахуалында қаражаттың тұрақты түрде игерілмеу жағдайларына мүлдем жол берілмеуі қажет. Бірқатар сарапшылардың пікірі бойынша, Ұлттық қордың қаражатын пайдалану бүгінгі түйткілдерді жедел шешуге арналған тұрақты қаржы көзінің болуы есебінен ұзақ мерзімдегі болашақта Үкіметтің экономикалық саясатының тиімділігін төмендетуге әкеліп соғуы мүмкін. Бір сөзбен айтсақ, Ұлттық қордың қаржысын пайдалану мүмкіндігі Үкіметті босаңсытады», – деді Төраға.
Сенат Спикері еліміздің экономикасын өзгеше жағдайларға бейімдеп дамытудың, экономикалық өсімнің жаңа моделін жасаудың және бәсекелестік пен нарық жағдайында «шамамызға қарай» өмір сүруді үйрену қажеттігінің маңызды екенін де жеткізді. Оның айтуынша, Президент ұсынған Үшінші жаңғырудың мақсаты да осы стратегиялық міндетті көздейді.
Сөзінің соңында Қ.Тоқаев бюджеттің мұнай бағасына тәуелділігін төмендету, салықтық әкімшілендіруді жақсарту, бюджет шығыстарын оңтайландырудың құрылымына көшу жөніндегі жұмыстар жалғасын табуы қажет екенін атап көрсетті.
Бұдан кейін Қаржы министрі Бақыт Сұлтанов «Жаңа міндеттер жағдайында мемлекеттік қаржының ашықтығы мен теңгерімділігі» тақырыбында баяндама жасады. Өз сөзінде Б.Сұлтанов республикалық бюджеттiң кiрiс бөлiгiн арттыру бойынша шаралар жоспары әзірленгеніне, мемлекеттiк әкiмшiлiк бақылауды төмендету мақсатында министрлік бюджет пен салық саласында «Халықтық бақылауды» белсендi түрде пайдаланып отырғанына тоқталды. Оның сөзіне қарағанда, қазіргі кезде министрлік мемлекеттік қаржыны кірістер мен мемлекеттік сатып алу және жекешелендіру бағыттары бойынша жаңғырту барысында ауқымды жұмыс жүргізуде. Бұл бағыттарды іске асыру ІЖӨ-нің салық сыйымдылығын кеңейту, бизнесті жүргізу шарттарын жақсарту, сыртқы сауда айналымын жылдамдату, экономикаға мемлекеттің қатысуын қысқарту, сондай-ақ, мемлекеттік сатып алу жүйесін жетілдіру арқылы жүзеге асырылатын болады. Бұдан басқа, мемлекеттік бюджет шығыстарының бір бөлігін, мемлекеттік-жекеменшік әріптестігі қағидатын қолдана отырып, бәсекелес ортаға беру мүмкіндігі қаралуда.
Ал Ұлттық экономика министрі (ҰЭМ) Тимур Сүлейменов сенаторлар назарына «Мемлекеттік қаржының тұрақтылығын арттыру шеңберінде фискалды саясаттың негізгі бағыттары» тақырыбындағы баяндамасын ұсынды.
Министр фискалды саясат саласындағы ҰЭМ қызметі бюджет шығындары тиімділігін арттыруға және Ұлттық қор активтерін сақтауға бағытталатынын атап көрсетті. Сондай-ақ, ол үстіміздегі жылы салық саясатын жаңа экономикалық жағдайларға келтіру мақсатында жаңа Салық кодексі әзірленетінін айта келіп: «Салық жүйесін реформалаудың басты мақсаты бюджет кірістерінің тұрақтылығын сақтау және жаңа кен орындарын әзірлеуге инвестицияларды көбейту жолымен ұзақ мерзімді перспективада бюджет түсімдерін арттыру болып табылады. Құнға қосылған салықты төлеу, оның ішінде электронды шот-фактураларды енгізу, ҚҚС бойынша жеке жеңілдіктерді жою арқылы тетіктерді жетілдіру шаралары қабылданатын болады», – деді министр.
Парламенттік тыңдауда Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі Есеп комитетінің мүшесі Айгүл Мұхаметкәрім, Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары Шолпан Илмұханбетова, «Атамекен» ҰКП басқарма төрағасының орынбасары Нұржан Әлтаев және «САНДЖ» Зерттеу орталығы» қоғамдық қорының президенті Жанар Жандосова сөз алып, тақырыпқа қатысты бірқатар мәселелерді ортаға салды.
Жолдыбай БАЗАР,
«Егемен Қазақстан»