«Артық ғылым кітапта»

Академик-жазушы Сәбит Мұқанов бір әңгімесінде Ақтөбе облысынан бір қария әрі жалынды, әрі жалынышты мазмұнды хат жазғанын, онда ер­ке, тентек, кенже ұлы­ның Ақтөбе қа­ла­сында тракторшылар курсында оқып жүргенде бір инабатты, әдепті қыз­бен уағдаласып, сонан соң, ол бойжет­кен үйінің ұлы да, қызы да өзі еке­нін түсіндіріп, әкесінің рұқсатын алу керек­тігін айтып, шарт қойғанын, сөйтіп, баласына қыз айттыру үшін 5-6 машинамен үйіліп-төгіліп барғанын, 3-4 күн салтанатты той болғанын, соңында қыз әке­сі: «Ежелден киітті күйеу баланың әкесі кигізуші еді.

Егемен Қазақстан
07.09.2017 421

Енді менен алыңдар: әне аруана, анау су төгілмес жорға, мы­нау түрікпен кілем, мінеки темір тұл­пар» дейді. Бірақ құда: «Көңіліңе разымын, алмаймын, рахмет. Енді өз­де­рің келіп, жол-жоралғы, тарту-таралғыларыңды алып кетіңдер» дейді. Сонан қыз жағынан құндыздай шұбап, құдалар келіп, керемет ұлан-асыр 4-5 күн той жасап, мәре-сәре болып, ақырында белгі болсын деп оларға ат, түйе, кілем сыйлайды. Қыз әкесі азар да безер болып: «Керек емес, керегеде кітап ілулі тұр екен. Сол менің таба алмай жүрген кітабым, соны бер» дейді. 

Ұлдың әкесі: «Жоқ, бере алмаймын. Бұл менің тірлігімдегі қызығым, ермегім», – дейді. Қыздың әкесі «Кітапқа татымайды екенмін, мен қызыма бата бермеймін, өз еріктері білсін» – деп, ол қасарысып көнбейді. Сөйтіп дағдарған, тұйыққа тірелген қарттың Сәбит Мұқановқа «Бо­та­гөзіңді» тауып бер деп жазған хаты екен. Қайран Сәбең айтады: «Алматының магазиндеріне шапқылап, болмаған соң өзіме таныс, Сарқанд ауданының бір совхозының директорына бұйымтайымды айтып, хат жазып, әйтеуір, 20 данасын алдырдым», «заказной бандерольмен» екі ақсақалға он-оннан тең бөліп: «Ал­жымаңдар, шатақ шығармаңдар» деп ақыл айтып, хат жаздым. Жарты айдан соң «Тойға келіңіз деген телеграмма алдым» дейді Сәбең. Осылайша «Ботагөз» рома­нына қызығушылық тудырған ұлт қайраткері, даңқты Сәбит Мұқанов ХХ ғасырдың 60-шы жылдарында қалың мал орнына көркем әдебиет жүргеніне, әсіресе, бұл ғажап оқиға халқымыздың мәдени тілегі мен дәрежесінің биіктеп өскендігінің кепілі екендігіне шаттанады. 

Кітаптың қасиеті, құдіреті деген осы. «Ұзын, ұзын, ұзын жол, Ұшына жет­­кен бар ма екен? Түбі терең қара су, Тү­біне жетіп сол судың, Қанып ішкен бар ма екен?!» – деп, қазақ оқу-білімнің түпсіз тұңғиығын осылай жұмбақтапты. Өркениет биігіне жеткізетін құдіретті қару кітап – тұнып тұрған даналық, білім, ақыл, тіл, мәдениет, тарих, сана, рух, ғылым, тәжірибе әлемі. В.Шекспир айтқандай, патшаның тағынан да қымбат, ой кемесі (Ф.Бэкон), ақыл ескерткіші (Дэвенант), замана тудырған тұлғалармен әңгімелесу, Гомер мен Цицерон ойларымен ортақтасу (Л.Толстой, Р.Декарт, А.Ламартин). Бір сөзбен айтқанда, кітап – заманалар шежіресі, мемлекет, ел, халық тағдыры.

Академик Ә.Марғұлан: «Кітапхананы сүйіңдер. Кітапханашылармен дос бол!» деп отыратын. Және де аспирант уағын­дағы Ленинград кітапханасындағы мына бір жайтты айтатын еді. Кітап жыртатындарды ертеден кешке шейін кіреберіске тік тұрғызып, кірген-шыққандар бетіне түкіреді екен. Сонда мен де былш еткіздім дегені бар.

Физиолог Ч.Дарвиннің «Көркем кітап оқуға әуестігім азайып бара жатыр. Сон­дық­тан осының өзі менің жан дүниеме келген жамандықтың белгісі ме деп қорқамын»-дегені, ұлт көсемі Ахаңша айтқанда, «айдай анық, күндей жарық ақиқат». Бұл ретте көргенімді айтсам, оқымысты биолог Т.Дарханбаев көлігіне мінгізіп алып, Алматы дүкендерін шарлап, О.Сүлейменовтің «Аз и Я»-сын әрең дегенде тауып алғанымыз бар. Немесе Ә.Шәріпов тарихшы К.Есмағамбетовтың «Действительность и фальсификация» деген кітабын (1976) қалай іздегені есімде. Я болмаса математик О.Жәутіковтің көркем әдебиетке құмарлығы өзгеше еді. Лениндік сыйлықтың лауреаты, 1986-1987 жылдардағы Қазақ ССР ҒА-ның президенті Мұрат Айтхожин күн сайын «Орталық ғы­лыми кітапханада» қаншалықты ғылыми қызметкерлер дайындалғаны жөнінде мәлі­меттер сұрататын. Ал сыншы Сағат Әшім­баевтың кітапханасы – адамзат ақыл-­ойының энциклопедиясы сияқты еді. Кон­фуций, Сократ, Платон, Аристотель, Фараби, Ясауи, Ж.Баласағұн, М.Қашғари сынды даналардың ой асылдарынан бас-тап, одан бергі Абай ілімі, Сұлтанмахмұт, Мағжандардың сап толғаулары – осындай адамзаттың рухани игіліктерінен безу, кітапқа деген ынтадан айрылу – дауасыз дертке, қалың қасіретке ұшырағанмен бірдей. Көріп жүргеніміздей, шынайы түбегейлі іс-әрекет емес, әншейін жарнамалау, яғни Абайша айтсақ, «өзін көр­сетпек, өзін-өзі базарға салып, бір ақылы көзіндегі ақымақтарға «бәрекелді» дегіз­бек» өртше лаулап, дес бермей кетті. Мүм­кін, осындай желбуаздық, қысыр да қызыл сөз кейінгілерді жирендіріп жібермеді ме екен? 

Ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы: «Үй­­ре­­ну дегеніміз – оқу» дей отырып: «Мәдениет күшейтеді – өнер-білім күші­мен, өнер-білім күшейеді – оқумен. Оқу ісі сабақтас әдебиетпен. Оқу әдебиетті күшей­теді, әдебиет оқуды күшейтеді... Азаттық асы­лы – мәдениетте, мәдениет күшеюінің тетігі – оқу мен әдебиетте» деп, даналық негізі – білім алудың бірнеше тәсілдерінің бірі – «оқумен нәрленіп, тоқумен әрлену екендігін» шегелеп айтты емес пе.
Кітап – мәдениет пен өркениет айғағы, адамзаттың ақылшысы, адамдық айнасы... Абайдың: «Пайда ойлама, ар ойла, Талап қыл артық білуге. Артық ғылым кітапта, Ерінбей оқып көруге» дегені қай заманда болмасын рухани жетілудің мінсіз мүмкіндігі екенін дәйім қаперде ұстайық.
 

Серік НЕГИМОВ,

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2018

Татар инженерлері «көшпелі қонақүй» ойлап тапты

20.01.2018

Ертең еліміздің басым бөлігінде күн ашық болады

20.01.2018

Қауіпсіздік Кеңесінің отырысына «Болашақ» бағдарламасымен АҚШ-та оқып жатқан студенттер қатысты

20.01.2018

Алматыда автобус ағашқа соғылып, 8 адам жарақат алды

20.01.2018

Қысқы Олимпиадаға Шығыс Қазақстаннан қанша спортшы қатысады?

20.01.2018

Астана тұрғын үй құрылысына тартылған инвестициялардың көлемі бойынша көш бастап тұр

20.01.2018

Орталық Азия елдері Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалық ету жұмыстарына жоғары баға берді

20.01.2018

Франция үкіметі қазақстандық студенттерге 100 стипендия қарастырып отыр – Франция елшісі

20.01.2018

БҰҰ ҚК-де Терроризмнен азат әлемге қол жеткізу тәртібі кодексінің жобасы таныстырылды

20.01.2018

ІІМ: Ақтөбедегі автобус өрті қауіпсіздік шараларын сақтамағаннан болған

20.01.2018

Желаяқ Элина Михина «Altay Athletics» клубымен келісімшартқа отырды

20.01.2018

Өскеменде құқық қорғаушылар бір айда 200-ден астам тұрғынға қызмет көрсетті

20.01.2018

Алматыда балалар психикасын нығайтуға бағытталған конференция өтті

20.01.2018

Оралда 276 пәтерлік көпқабатты екі үй пайдалануға берілді

20.01.2018

Сыр өңірі Татарстан Республикасымен өзара әріптестік туралы меморандумдарға қол қойды

20.01.2018

Бауыржан Жолшиев «Астана» футбол клубының Дубайдағы оқу-жаттығу жиынына қосылды

19.01.2018

"Мұзбалақ" көркем анимациялық фильмінің трейлері жарияланды

19.01.2018

Астана әкімі алдағы аязды күндерге байланысты қауіпсіздік шараларына назар аударуға шақырды

19.01.2018

Өзбекстан тарапы автобус өрті кезінде көмектескен Қазақстанға алғыс айтты

19.01.2018

Қазақстанда алдағы күндері 40-45 градус аяз болады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Сөз еркіндігі және балама пікірге төзімділік

АҚШ-та білім алып жүргенімізде екі апта бойы сөз бостандығы абсолют­тік болуы тиіс пе деген тақырыпты тал­қыладық. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ғажайып жаңалықтар

Заманауи экономиканың дамуы адамзатқа орасан зор жаңа мүмкіндіктер ұсынатындығын, соған сай экономиканың кейбір дәстүрлі салаларының түбегейлі өзгеріске түсетінін қазірдің өзінде байқауға болады. Тек бір ғана ауыл шаруашылығын алып қарайықшы.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қайдасың, менің ертегім?!

Алпысыншы жылдардың басында мектеп табалдырығын аттаған біздің толқынның бала қиялын баураған ғажап – қазақтың ертегілері мен батырлар жыры еді-ау. Сол кезде сол бір ғажайыптар әлемінен санамызға сің­ген сансыз суреттер бұл күнде сағындырып, сабырымызды сарқып ішкендей болады. Сондағы небір керемет сиқырларды көруге көңіл ынтығып, көкірек көзі құмартып, құштарлана ашылғандай күйге енеті­німіз бар.

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Тажалды тізгіндеудегі байыпты бітімгерлік

Вашингтондағы кездесулер жоғары деңгейде өтті. Әлемнің белді, белгілі ақпарат құралдары да ол туралы жарыса жазуда. Маңызды кездесулердің өзекті тұсы – Қазақстанның ядролық қаруды таратпау жөніндегі табанды ұстанымы мен байыпты қызметін жоғары бағалау болды. Бұл іс жүзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаһандық бейбітшілікті сақтау мақсатындағы жеке бастамалары мен осы бағыттағы қажырлы қызметіне, әлем­дік деңгейдегі қайраткерлік болмысы­на берілген баға деп пайымдаймыз. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу