Масылдық әу басқы тәрбиеден

Қазақтың басты дәмі – ет. Бүгінде ет культі жүріп тұр.

Егемен Қазақстан
12.01.2018 3335

Теледидардан түймесін басып қал­саңыз Тұрсынбек Қабатов сайрап тұрады.

– Ет дегенде бет бар ма? – деп.

Әншілеріміз де қалыспауда. Роза қа­рындасымыз бешбармақ деп әуе­ле­тіп, қыздырманың қызыл тілін қыз­ды­рып жүр...

Қазір той-томалақ көп. Бара қалсаң аса­бамыз той ортасында бәрін тоқ­та­тып қойып, ет деп жарапазандай­ды. Оның салтанаты жанында ел­ұра­нымыз жіп есе алмайды. Дая­шы­ла­рымыз елді бес-алты рет айналып еттабақтарды орнына әзер қояды-ау...Еттабаққа үңілсең мүше тұрсын, сы­нық сүйек таппайсыз.

Бұл қалай дейсіз еріксіз. Мүше болу­шы еді ғой дейсіз іштен.

Бас табақта ғана бас жүреді. Қалға­ны мақұрым.

Сол басты ұстайтын адам жоқ. Кө­пей шалы бар, қаба шалы бар бір-бі­ріне сырғытады. Ұстаса құйқасынан бір тіліп жейді де жанындағысына жыл­жыта салады.

Бастың мәселесі тәрбиесінде. Оны етінен, құйқасынан, миынан ажырату керек. Ажыратып қоймай оны мүшелеу керек.
Бас ұстаған бата қайырған.

Басқа өкпе жүрмеген.

Ертеде Арқа елінде атақты Қара­кес­ек Жарылғап батырдың баласы Қырбас батыр Тобықтыдағы бір асқа барады. Сол аста бата қайыру жолы Қырбастікі бола тұра еттабақта бас болмапты. Жылдардың жылында, күндердің күнінде тағы да Тобықты елінде үлкен ас болыпты. Оған Қырбастың би баласы Бәйсейіт те барыпты. Сонда жолы келіп тұрмаса да Бәй­сейіт бас ұстапты. Сонда Бәйсейіт:

– Шап Қырекеңе! Батасын алып келіңдер! – депті.

Бас үшін бас шабыспағанымызды осыдан-ақ көруге болады.

Ал Бәшекеңнің істеп отырғаны бастың қадірін тағы бір мәрте ел есіне салғандық.

Мүшенің жөні атымен бөлек. Қазақтың еті мүшесіз болмайды. Мү­ше­сі келіспесе ол ет емес. Онда ол – дәм. Қазақ дәмге қараңыз десе «ба­ры­на қанағат қылыңыз» дегені. Дәм­нің өлі ет болуы мүмкін. Дәмде бас болмауы мүмкін.

Ет турамай тұрып мүше таратады. Мүшенің қадірлісі жамбас. 

Сол таратыста мүлт кетсеңіз болды өкпе басталып кетеді. Өйткені дұрыс таратылмаған мүше сүйекке түскен таңба деп қарастырылған.
Бұрындары бүгінгідей өзімен бірге ет орап алып кету деген болмаған. Ал бұй­ырған мүшесін алып кету сөкет есеп­телмеген. Өйткені мүше ұстаған адам­ның сүйекті әбден ақсөңке қылып мү­жуі үй иесіне деген құрметі деп тү­сі­­нілген.

Ауылдың көпей шалдары қайда барса да немерелерін тастамайды.

Сол мұрынбоқтарын алдына алып:

– Тұқылына дейін мүжіңдер, әйелдерің әдемі болады – дейді.

Мұндайда балаларда жан қала ма, әпіл-тәпіл ақсөңке қылып шығарады.

Сөйтіп немерелеріне сіңір жегізеді. Ал сіңірде фосфор мен кальций көп болады.

Табиғат нәрлісін, құнарлысын қашанда тасада ұстаған ғой. Соны біздің шалдар білген. Білгені сол енді олар сүйекті шағып, майын жегізеді.
Баяғының серілері қызға сөз салғанда:

– Сені жілік майымен асыраймын, – демеуші ме еді.

Ұрпағының ертеңгісін ойлағаннан солай деп отыр.

Ет желінген, сорпа ішілген. Сүйек мүжілген. Жоқ, шалдар тарамайды. Енді шағылған сүйектерді алып кеміре бастайды. Жіліктің майлы басы сөйтіп жұтылып жатады.

Ең соңында сүйектен дым да қалмайды.

Есесіне ұрпағы аман. 

Ой жағынан да.

Дене жағынан да.

Есесіне ұрпағы масыл емес.

Ой жағынан да.

Дене жағынан да.

Төрехан МАЙБАС,
этнограф-жазушы

ҚАРАҒАНДЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.04.2018

Бүгін Үкімет отырысында қандай мәселелер талқыланды?

24.04.2018

Солтүстік Қазақстанда құс өнімдері сатылымнан алынып тасталды

24.04.2018

Солтүстік Қазақстанда асық атудан ел чемпионаты өтті

24.04.2018

Қазақстан мен Норвегия парламенттерінің ынтымақтастығы нығая түседі

24.04.2018

Майқайың кентінде дзюдо күресінен ашық турнир өтті

24.04.2018

Қостанайда үш тілде сөйлейтіндер қатары көбейіп келеді

24.04.2018

Сенат Төрағасының орынбасары «Единая Россия» партиясының өкілімен кездесті

24.04.2018

Назарбаев орталығында «Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасы талқыланды

24.04.2018

Қостанайда «Тіл – парасат» атты облыстық байқау өтті

24.04.2018

Солтүстікқазақстандық жас бишілер бас жүлдемен оралды

24.04.2018

Гендік ауруды емдейтін әлемнің үздік дәрігерлері Қазақстанға келді

24.04.2018

СІМ: Торонтода зардап шеккендердің арасында қазақстандықтардың бар-жоғын тексеріп жатыр

24.04.2018

Қазақстанның 12 кеден бекетінде байланыс жылдамдығы ұлғайды

24.04.2018

Үкімет басшысы мал шаруашылығын дамытуды тапсырды

24.04.2018

Оңтүстікте «7-20-25» бағдарламасы бойынша 104 көпқабатты тұрғын үй салынып жатыр

24.04.2018

Қазақстанның жас ғалым-педагогтарының I Республикалық Слеті өтеді

24.04.2018

Петропавлда бірнеше отбасы баспанасыз қалды

24.04.2018

Қазақстан Ауғанстанда болған террорлық шабуылдарды айыптады

24.04.2018

Астанада инвестициялық форум өтеді

24.04.2018

Торонтодағы көлік шабуылынан 10 адам қайтыс болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Киберспортпен күнелткендер

Балаңыз телефон немесе теледидар арқылы түрлі ойындар ойнаса аса қатты қорықпаңыз. Ол қазір еріккеннің ермегі емес. Мұны қазіргі жаһанданған әлемде киберспорт деп атайды. Ғаламтордың дамуымен бірге бұл спорт қазір елімізде де белең ала бастады.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Не ішіп-жеп жүрсіз, ағайын?

Жақында Астананың ірі азық-түлік дүкенін аралап жүріп бір қыздың атағы бүкіл Қазақстанға танымал мүйізі қарағайдай компанияның сүтін іздеп таба алмай, ол неге жоқ деп жағалай сұрап жүргенін кө­ріп қалдым. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Тажалға қарсы табанды күрес керек

Ашығын айту керек, есірткі мәселесі біздің елде өте күрделі. Ол небір отба­сының шаңырағын шайқалтып, айық­пас кеселге ұшыратып жатыр. Сондықтан да Елбасы «Таразының бір басында оны әкеліп, тарататын адамның өмірі тұрса, екінші басында соның  «көмегімен» қор болған есірткі тұтынушылардың ғұмыры тұр» деді.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Оқшауланудан – интеграциялануға

Алдымен мына мәселеге назар аударайық. Өткен жылы Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев Қазақстан, Түрікменстан және Қырғызстан елдерінде сапарда болды. Биылғы жылдың наурызында ол Тәжікстанға мемлекеттік сапармен барды. Душанбе халықаралық әуежайында Ш.Мирзиёевті Тәжікстан президенті Эмомали Рахмонның өзі қарсы алды.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Кісілік әліппесі

Жер бетінде сонау да сонау көз жеткісіз, көңіл сенгісіз небір ықылымдардан бері жасап келе жатқан заты адам баласының ең зарлы мақсаты не десе, ол – адам болу дер едік. Түр-сипатыңмен, тәніңмен ғана емес, жаныңмен, алпыс екі тамырыңдағы қаныңмен, бүкіл болмыс-бітіміңмен. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу