Үкімет сағатында сот-сараптама қызметінің мәселелері талқыланды

Бүгін Парламент Мәжілісінде еліміздегі сот-сараптама қызметінің мәселелері жан-жақты талқыланған Үкімет сағаты өтті. Мәжіліс Төрағасының орынбасары Владимир Божко жетекшілік еткен жиында Әділет министрі Марат Бекетаев негізгі баяндама жасады.

Егемен Қазақстан
15.01.2018 2670
2

Жылдың алғашқы екі жұмыс аптасында ауыл-аймақтарды аралап қайтқан депуттардың алғашқы отырысын ашқан Төраға орынбасары күн тәртібіне шығарылған тақырыптың қоғамдық маңызы жоғары екендігіне назар аударды. Сондай-ақ, Мемлекет басшысының соңғы Жолдауында нақтыланған бағыт-бағдар мен оның алдында қабылданған мемлекеттік бағдарламаларды, жоспар-жобаларды өзара қабыстыра отырып жүзеге асыру көзделіп отырғандығын тілге тиек етті. «Өткен жылы «Сот-сараптама қызметі туралы» заң жобасының жаңа редакциясы қабылданды. Бұл құжат салалық қызметтің кейбір тетіктерін жетілдіріп, түрлі сараптама жүргізудің озық технологиялық жетістіктерін кеңінен қолдануға мүмкіндіктер береді деп санаймыз», деген В.Божко сот-сараптама қызметінде өз деңгейінде орындалмай қалған олқылықтар да бар екендігін атады. «Мәселен, 2013 жылы ел Премьер-министрі бірқатар министрліктерге азаматтар мен сарапшылардың қызметіне қиындық туғызбас үшін мәйітxаналардағы жағдайды тәртіпке келтіруді тапсырғаны белгілі. Алайда, бұл түйін әлі күнге дейін өз деңгейінде шешімін тапқан жоқ. Тіпті, Астана қаласында xалық саны 5 есеге артса да, мәйітxаналар облыстық деңгейде қалып отыр. Алматыда да жағдай мәз емес. Қаржы министрлігі қазіргі заман талаптарына сай мәйітxана салуға қаржы бөлмейді. Ал мекемелер мен әкімдік бір-біріне сілтеп әлек. Сол себепті сот сараптамасын жасайтын құқық қорғау органдары мен сот органдары қиындық көруде. Оған қоса, барлық құқық қорғау органы өңірлердегі бірнеше ауданда сот-медициналық сарапшылардың жоқтығын айтып шағымданады. Тергеушілер мәйітті немесе іс материалдарын 200-500 шақырым жерде орналасқан сот-сараптама бөлімдеріне жіберуге мәжбүр. Бұдан қылмыстық істі тергеу мерзімі созылып кетеді де, осы іс бойынша жүретін адамдар зардап шегеді», деді В.Божко.

Осылай деген Төраға орынбасары қазіргі кезде бұл салаға жауапты Әділет министрлігінің айқындалған міндеті – сот-сараптама қызметін реформалау болып отырғандығын айта келіп, аталған қызмет жайлы егжей-тегжейлі баяндау үшін мінберді Әділет министрі Марат Бекетаевқа ұсынды. Өз кезегінде министр ә дегеннен-ақ, сот-сараптама қызметін әлемнің ең үздік тәжірибелеріне сәйкестендіріп, жаңғыртылған құқықтық жүйенің басты элементін қалыптастыру мақсаты көзделіп отырғанын жеткізді. Құқықтық мемлекет орнатуда сот сараптамасы институтының рөлі айрықша екендігін алға тартқан министр саладағы бірқатар қиындықтарды жіпке тізді. «Олар сіздерге жақсы мәлім және жүйеге жағымсыз әсер етеді. Айталық, сараптама қорытындысын ұзақ күтуге тура келеді. Сонымен қатар олардың сапасы төмен күйде. Бұл жерде әдеттен тыс жағдай қалыптасады. Сарапшылардың қорытындыларында жиі қарама-қайшы тұжырымдар болады», деді М.Бекетаев.

Жалпы, Қазақстан тәжірибесінде сараптама нәтижелері анықтылық енгізудің орнына қоғамда теріс резонанс тудырған жағдайлар орын алмады деп айта алмаймыз. Осы арада сараптама қызметі істі анықтауға және әділ шешім қабылдауға көмектесуі тиіс десек те, мұндағы сыбайлас жемқорлықтың жоғары қаупі жағдайды қиындата түседі. Өзінің жеке пайдасы үшін сарапшы пікіріне әсер етуді қалайтындар да жоқ емес.

«Сараптама жүйесі дағдарысының себептері, бір қарағанда, анық сияқты. Бұл – төмен еңбек ақы, әлсіз инфрақұрылым, біліктіліктің төмендігі, кәсіби кадрлардың кетуі. Мұндай мәселелерді шешудің төте жолы ретінде тек қаржыландыруды ұлғайту тетігі таңдалады. Алайда, егер орынды жұмыс істейтін модель болмаса, кез келген қосымша ақша қаражаттары тиімді болмайды», деген Әділет министрі осы мақсатта сот-сараптама қызметінің моделін өзгерту туралы күрделі шешім қабылданғанын айтады. Оның түсіндіруінше, қайта жаңғыртудың мәні – жаңа механизмдерді құру және ескілерін өзгерту болып табылады екен.

Сала мамандарының айтуынша, өткен жылы қабылданған заң қызметтің кәсіби тұрғыда жетілуіне оң әсерін тигізген. Сот сарапшыларының палатасы құрылып, жұмыс істеу тәртібі реттелген. Нәтижесінде, республикалық палата аясына 105 сот сарапшысы бірігіп, еліміздің 7 аймағында филиалдар құрылған. Сонымен қатар кадрлық әлеуетті арттыру үшін арнайы оқу бағдарламалары шеңберінде 40 сарапшы әлемдік деңгейдегі оқу орындарында біліктіліктерін жетілдірген. Биыл бұл бағыттағы жұмыс жалғасын тауып, молекулярлы-генетикалық және трасологиялық сот-сараптама зерттеулері, қолтаңбаларды танып-білу, видеофонографиялық, медико-криминалисттік сараптамалар жасау шеберлігін шыңдаудан 170 маман АҚШ, Түркия, Литва сынды елдерге аттанады деп жоспарланған.

Қалай десек те, біздің елдің бүгінгі таңдағы сот-сараптама жүйесі жылжымайтын мүлік қорын жаңартуды қажет етеді. Министр М.Бекетаевтың мәлімдеуінше мәйітхана ғимараттары белгіленген стандарттарға сәйкес келмейтіні жасырын емес. Министрлік бұл қиындықтарды қолда бар мүмкіндіктер арқылы шешуге тырысуда. Жергілікті әкімдермен кеңесіп босап жатқан объектілерді беру және жаңа ғимараттар салу туралы мәселелер пысықталу үстінде екен. «Тағы бір маңызды түйін – сараптаманың жұмысына қажетті қаражаттардың жыл сайын қысқартылуы. Мысалы, амортизациялық шығыстарға жеткілікті түрде қаржы бөлінбейді. Сондықтан да тозған жабдықтардың мәселесі сол күйінде қалып отыр», деген Марат Бақытжанұлы сот-сараптама қызметін жетілдіру жөніндегі жұмыс келешекте өз жалғасын табатынын айтады. «Әрине, бұл сала еліміздің негізгі стратегиялық құжаттарын жүзеге асыруға негізделетін болады. Осы күні министрлік кезең-кезеңмен енгізілетін реформаға бастама жасады және ол біраз уақытты қажет етеді. Оның айтарлықтай нәтижелерін 4-5 жыл күтуге тура келеді», деді М.Бекетаев.

Жиын барысын қосымша баяндаманы Мәжілістегі Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің төрағасы Нұрлан Әбдіров жасап, ол саланың бірқатар түйткілді мәселелеріне тоқталды. «Ішкі істер министрлігінің дерегіне сүйенсек, бүгінде сот-сараптама қызметі республикамыздағы 175 ауданның 92-інде жоқ екен. Ал барының өзінде қызмет ететін кадрлардың еңбек өтілі 20 жылдан асып жығылады. Сол сияқты олардың қатарын 120-150 мың теңге шамасындағы жалақымен жас мамандармен толықтыру мүмкін емес секілді», деді депутат Н.Әбдіров.

Тақырыпты талқылау барысында депутат М.Айсина, А.Төлешов, Қ.Мусин, А.Тасболатов, С.Абдрхманов, Н.Микаелян сынды халық қалаулылары сот-сараптама қызметіне қатысты мәселелерді көтеріп, сөз сөйледі. Ал жиын соңында Үкімет сағатының нәтижелері бойынша Үкімет атына тиісті ұсыныстар әзірленді.

Нұрлыбек ДОСЫБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Маңғыстау облысының әкімдігі Халықаралық жасыл технологиялар орталығымен меморандумға қол қойды

11.12.2018

Алматы облысында «Маревен Фуд» зауыты іске қосылды

11.12.2018

Жерлесіміз УЕФА Атқару комитеті мүшелігіне ұсынылды

11.12.2018

Ақтөбе облысының жастары сарапшылармен бірге Президент мақаласын талқылады

11.12.2018

Талғар агробизнес және менеджмент колледжі 100  жылдығын атап өтті

11.12.2018

Қазақстандық автоөнеркәсіп саласына ірі инвестор келді

11.12.2018

Дональд Трамп Қазақстанды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

11.12.2018

Қ.Тоқаев Чехия және Жапония елшілеріне алғыс білдірді

11.12.2018

Қазақстанда ойнайтын үш футболшы Арменияның үздігі атануға үмітті

11.12.2018

Аян Бейсенбаев «Жыл спортшысы» атанды

11.12.2018

Теміртас Жүсіпов: Жылдың үздік боксшысы атағын аламын деп ойламадым

11.12.2018

Елбасы қазақстандық өнім шығаратын үш кәсіпорынды іске қосты

11.12.2018

Ж.Қасымбек әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері туралы баяндады

11.12.2018

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі 2,9%-ға артты - А.Евниев

11.12.2018

Биылғы мемлекеттік бюджеттің орындалу қорытындылары қаралды

11.12.2018

Үкіметте жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау барысы қаралды

11.12.2018

Н.Нығматулин Чехияның Қазақстандағы Елшісі Э.Жигованы қабылдады

11.12.2018

ЖІӨ тұрақты өсімі үш ай бойы 4,1% деңгейінде сақталып отыр - ҰЭМ

11.12.2018

Алматыда мамандандырылған Халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылды

11.12.2018

Таразда сатушысы жоқ дүкен ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу