Бұл сапардың Вашингтон үшін де маңызы зор

Америкалықтар «стан» деп танитын Орталық Азия америкалық басылым беттерінен күнде көріне бермейді. Өткен аптада Ақ үй Қазақстан Президентінің сапары жайлы мәлімдеген соң, екі елдің қарым-қатынасы жайлы көлемді мақалалар жарық көре бастады. Ал кеше күткеніміздей, Н.Назарбаев пен Д.Трамптың Вашингтонда өткен жоғары деңгейдегі келіссөздері барысында екіжақты сауда-экономикалық мәселелерден бөлек өңірлік, соның ішінде Орталық Азиядағы қауіпсіздік және Ауғанстандағы тұрақтылық жайы да қамтылды. 

Егемен Қазақстан
17.01.2018 2419
2

Қауіпсіздік мәселесі сөз болғанда ең әуелі Ауғанстандағы тұрақсыздық еске түседі. АҚШ тарихындағы ең ұзаққа созылған соғыс осы елде жүргізілді. Ауған соғысы қарапайым америкалықтарды ғана емес, елдің саяси элитасын да әбден қажытқан мәселеге айналды. Кіші Буш тұсында Ұлттық Қауіпсіздік Кеңесінің Орталық Азия директоры қызметін атқарған Дэвид А. Меркельдің америкалық The Hill саяси басылымында жазуынша, Ауғанстандағы жағдайды реттеуде Вашингтон әркез Қазақстанды назарда ұстап келеді. Өйткені Астана терроризммен күресті тек қарумен ғана жеңу мүмкін еместігін жақсы түсініп, Ауған еліндегі жағдайды қалыпқа келтіру мақсатында эко­номикалық, инфра­құрылымдық, гуманитарлық және адам капиталын дамыту бағыттары бойынша түрлі қолдау көрсетіп келеді. Мәселен, 2016 жылы Қазақстан ау­ған қауіпсіздік күштерін қол­дау­ға 2 млн доллар бөлсе, 2010-2015 жылдары қазақстандық ЖОО-да 1000 ауған жастарын оқытуға 50 млн АҚШ долларын жұмсаған.

Былтыр Д. Трамп өз әкім­ші­лігінің Оңтүстік Азия және Ау­ғанстан бойынша жаңа стратегиясын таныстырған кезде «АҚШ әскерінің Ауғанстаннан шығуы алдын ала бекітілген уақытқа тәуелді болмай, сол жердегі жағдайға тікелей байланысты» болады деді. Басқаша айтқанда, ДАИШ және Талибан секілді террористік ұйымдардан қауіп күшейіп тұрған кезде АҚШ және НАТО әскерлерінің Ауған­стан­нан жақын арада шығу ықти­мал­дылығы өте төмен. Сондай-ақ ДАИШ құрамында мыңда­ған Орталық Азия тумалары­ның бар екендігін және терро­ристік ұйымдар көптеп шоғырлан­ған Ирак, Ауғанстан және Пәкіс­танның біздің өңірге география­лық жа­қындығын ескерсек, Ауған­стандағы жағдайды тұрақтандыру мәселесін Орталық Азиядағы қауіп­сіздік шеңберінде талқылау АҚШ үшін де, Қазақстан мен бү­кіл аймақ елдері үшін де қазір қол­да бар ең тиімді тәсіл болып тұр.

Экономикалық әріптестікке келсек, АҚШ пен Қазақстан ара­сындағы стратегиялық қа­рым-қатынастың нәтижесінде америкалық Шеврон және Эксон Мобил секілді трансұлттық компаниялар еліміздің мұнай-газ саласына миллиардтаған инвестиция салып үлгерді. Дегенмен, екі мемлекет арасындағы экономикалық байланыс тек инвестициямен қатар екіжақты сауда-саттық көлемімен есептелетінін ескерсек, сандық көрсеткіштер, өкінішке қарай, көңіл көншітпейді. Мәселен, 2016 жылғы екіжақты сауда көлемі 1,9 млрд доллар болса, ол көрсеткіш 2017 жылы 1,2 млрд долларды ғана құраған. Қазақстан АҚШ экономикасы үшін импорт көлемі бойынша 81-орындағы маңызды нарық болса, экспорт бойынша 73-орында.

Қазақстан АҚШ-тан экспорттайтын негізгі өнімдердің қатарына әуе кемелері, машиналар, сиыр еті, электр құрылғылар және болат өнімдері кіреді. Ал АҚШ Қазақстаннан импорттайтын басты тауарлар ретінде минералды отынды, уран және торий рудасын, темір мен болатты, бейорганикалық химиялық заттарды және тантал секілді металдарды атауға болады. 

Демек, америкалық компа­ния­лардың қаржылық және технологиялық мүмкіндіктерін қазақстандық нарыққа көптеп тартып, қызмет көрсету, ритейл және бірлескен кәсіпорындарды ашу бойынша жұмыстарды күшейту бағытында екі тарап нақты қадамдар жасау керек. Вашингтон америкалық бизнес қауымдастық Қазақстанның Дүниежүзілік Сауда Ұйымының мүшесі ретінде мүмкіншіліктерін толық пайдалану үшін Джексон-Вэник толықтыруының (КСРО-ның советтік еврейлердің иммиграциясына тосқауыл болғаны үшін АҚШ-пен КСРО бастаған социалистік лагерь елдерінің сауда-саттық мүмкіндіктерін шектеу мақсатында АҚШ-тың 1974 жылғы Сауда кодексіне енгізілген бабы – автор) Қазақстанға қатысты күшін жойып, мәселені күн тәртібінен алып тастауы қажет. Аталған толықтыру іс жүзінде екі мемлекет арасындағы сауда-саттыққа еш кедергі келтірмегенімен, оның күшін жою саяси символикалық мәнге ие қадам болады. 

Ал Қазақстан үкіметі ел эконо­микасын әртараптандыруды және «Самұрық-Қазы­на» еншісіндегі ұлттық компа­ния­лардың акцияларын жекеше­лендірудің үшінші толқынын халық­аралық талаптарға сай жүр­гізуден бас­тауы тиіс. Қазақстан Президенті Н.Назарбаев Вашинг­тонда Д.Трамппен аймақтық қауіпсіздік бойынша стратегиялық әріп­тестікті нығайту бойынша нақты нәтижелерге қол жеткізіп, Нью-Йоркте өтетін бизнес қауыммен кездесулерде аталған экономикалық мәселелердің тиісті шешімін табуға ықпал етеді деп сенеміз.

Шалқар НҰРСЕЙІТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Атадан туған аруақты ер

16.11.2018

Жастар жылынан не күтесіз?

16.11.2018

Тариф көтерілді, сервис деңгейі ше?

15.11.2018

Асхат Маемиров Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болып тағайындалды

15.11.2018

Бекзат жаттыққан спортзал

15.11.2018

А. Майтиев тариф қалыптастырудың ашықтығын арттыру шаралары туралы айтып берді

15.11.2018

Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

15.11.2018

Бас прокуратурада бизнес саласындағы проблемалық сұрақтар талқыланды

15.11.2018

Қазақстан мен Швеция ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын анықтады

15.11.2018

Маңғыстау облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясы өтті

15.11.2018

Алматыда композитор Әсет Бейсеуовты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Президент Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры Такир Балықбаевты қабылдады

15.11.2018

Жезқазған мен Сәтбаевтың арасында ірі супермаркет салынады

15.11.2018

Елбасы Словакия Республикасының Премьер-Министрі П. Пеллегринимен кездесті

15.11.2018

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Нұтфолла Шәкеновты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Алматыда Құрманғазының 200 жылдығына арналған дәстүрлі музыка фестивалі аяқталды

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу