Әлем • 17 Қаңтар, 2018

Бұл сапардың Вашингтон үшін де маңызы зор

466 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін

Америкалықтар «стан» деп танитын Орталық Азия америкалық басылым беттерінен күнде көріне бермейді. Өткен аптада Ақ үй Қазақстан Президентінің сапары жайлы мәлімдеген соң, екі елдің қарым-қатынасы жайлы көлемді мақалалар жарық көре бастады. Ал кеше күткеніміздей, Н.Назарбаев пен Д.Трамптың Вашингтонда өткен жоғары деңгейдегі келіссөздері барысында екіжақты сауда-экономикалық мәселелерден бөлек өңірлік, соның ішінде Орталық Азиядағы қауіпсіздік және Ауғанстандағы тұрақтылық жайы да қамтылды. 

Бұл сапардың Вашингтон үшін де маңызы зор

Қауіпсіздік мәселесі сөз болғанда ең әуелі Ауғанстандағы тұрақсыздық еске түседі. АҚШ тарихындағы ең ұзаққа созылған соғыс осы елде жүргізілді. Ауған соғысы қарапайым америкалықтарды ғана емес, елдің саяси элитасын да әбден қажытқан мәселеге айналды. Кіші Буш тұсында Ұлттық Қауіпсіздік Кеңесінің Орталық Азия директоры қызметін атқарған Дэвид А. Меркельдің америкалық The Hill саяси басылымында жазуынша, Ауғанстандағы жағдайды реттеуде Вашингтон әркез Қазақстанды назарда ұстап келеді. Өйткені Астана терроризммен күресті тек қарумен ғана жеңу мүмкін еместігін жақсы түсініп, Ауған еліндегі жағдайды қалыпқа келтіру мақсатында эко­номикалық, инфра­құрылымдық, гуманитарлық және адам капиталын дамыту бағыттары бойынша түрлі қолдау көрсетіп келеді. Мәселен, 2016 жылы Қазақстан ау­ған қауіпсіздік күштерін қол­дау­ға 2 млн доллар бөлсе, 2010-2015 жылдары қазақстандық ЖОО-да 1000 ауған жастарын оқытуға 50 млн АҚШ долларын жұмсаған.

Былтыр Д. Трамп өз әкім­ші­лігінің Оңтүстік Азия және Ау­ғанстан бойынша жаңа стратегиясын таныстырған кезде «АҚШ әскерінің Ауғанстаннан шығуы алдын ала бекітілген уақытқа тәуелді болмай, сол жердегі жағдайға тікелей байланысты» болады деді. Басқаша айтқанда, ДАИШ және Талибан секілді террористік ұйымдардан қауіп күшейіп тұрған кезде АҚШ және НАТО әскерлерінің Ауған­стан­нан жақын арада шығу ықти­мал­дылығы өте төмен. Сондай-ақ ДАИШ құрамында мыңда­ған Орталық Азия тумалары­ның бар екендігін және терро­ристік ұйымдар көптеп шоғырлан­ған Ирак, Ауғанстан және Пәкіс­танның біздің өңірге география­лық жа­қындығын ескерсек, Ауған­стандағы жағдайды тұрақтандыру мәселесін Орталық Азиядағы қауіп­сіздік шеңберінде талқылау АҚШ үшін де, Қазақстан мен бү­кіл аймақ елдері үшін де қазір қол­да бар ең тиімді тәсіл болып тұр.

Экономикалық әріптестікке келсек, АҚШ пен Қазақстан ара­сындағы стратегиялық қа­рым-қатынастың нәтижесінде америкалық Шеврон және Эксон Мобил секілді трансұлттық компаниялар еліміздің мұнай-газ саласына миллиардтаған инвестиция салып үлгерді. Дегенмен, екі мемлекет арасындағы экономикалық байланыс тек инвестициямен қатар екіжақты сауда-саттық көлемімен есептелетінін ескерсек, сандық көрсеткіштер, өкінішке қарай, көңіл көншітпейді. Мәселен, 2016 жылғы екіжақты сауда көлемі 1,9 млрд доллар болса, ол көрсеткіш 2017 жылы 1,2 млрд долларды ғана құраған. Қазақстан АҚШ экономикасы үшін импорт көлемі бойынша 81-орындағы маңызды нарық болса, экспорт бойынша 73-орында.

Қазақстан АҚШ-тан экспорттайтын негізгі өнімдердің қатарына әуе кемелері, машиналар, сиыр еті, электр құрылғылар және болат өнімдері кіреді. Ал АҚШ Қазақстаннан импорттайтын басты тауарлар ретінде минералды отынды, уран және торий рудасын, темір мен болатты, бейорганикалық химиялық заттарды және тантал секілді металдарды атауға болады. 

Демек, америкалық компа­ния­лардың қаржылық және технологиялық мүмкіндіктерін қазақстандық нарыққа көптеп тартып, қызмет көрсету, ритейл және бірлескен кәсіпорындарды ашу бойынша жұмыстарды күшейту бағытында екі тарап нақты қадамдар жасау керек. Вашингтон америкалық бизнес қауымдастық Қазақстанның Дүниежүзілік Сауда Ұйымының мүшесі ретінде мүмкіншіліктерін толық пайдалану үшін Джексон-Вэник толықтыруының (КСРО-ның советтік еврейлердің иммиграциясына тосқауыл болғаны үшін АҚШ-пен КСРО бастаған социалистік лагерь елдерінің сауда-саттық мүмкіндіктерін шектеу мақсатында АҚШ-тың 1974 жылғы Сауда кодексіне енгізілген бабы – автор) Қазақстанға қатысты күшін жойып, мәселені күн тәртібінен алып тастауы қажет. Аталған толықтыру іс жүзінде екі мемлекет арасындағы сауда-саттыққа еш кедергі келтірмегенімен, оның күшін жою саяси символикалық мәнге ие қадам болады. 

Ал Қазақстан үкіметі ел эконо­микасын әртараптандыруды және «Самұрық-Қазы­на» еншісіндегі ұлттық компа­ния­лардың акцияларын жекеше­лендірудің үшінші толқынын халық­аралық талаптарға сай жүр­гізуден бас­тауы тиіс. Қазақстан Президенті Н.Назарбаев Вашинг­тонда Д.Трамппен аймақтық қауіпсіздік бойынша стратегиялық әріп­тестікті нығайту бойынша нақты нәтижелерге қол жеткізіп, Нью-Йоркте өтетін бизнес қауыммен кездесулерде аталған экономикалық мәселелердің тиісті шешімін табуға ықпал етеді деп сенеміз.

Шалқар НҰРСЕЙІТ,
«Егемен Қазақстан»