Әдіснамалық ұйғарымның маңызы

Елбасы «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты тұжырымдама­лық мақаласында туған жердің тарихы, мәдениеті, діні, тілі, салт-дәстүрі және әдет-ғұрпы арқылы отансүйгіштікке тәрбиелеу рухани жаңғырудың басты қағидаларының бірі екенін атап көрсетті. 

Егемен Қазақстан
18.01.2018 521
2

Сонымен қатар ұлттық болмыс пен бірегейлікті тұрақ­тан­дырып, ұлттық сананы жаңғырту және білімдарлыққа ұмтылу ел саясатының алтын діңгегі болып табылатынына назар аударады. «Ел боламын десең, бесігіңді түзе», деп М.Əуезов айтқандай, бүгінгі ұрпақ кешегі тарихын, тілін, дінін білмесе, елдігімізге сын болары хақ. Сондықтан да Елбасымыз аталмыш мақаласында бәсекеге қабілеттілік, прагматизм, ұлттық бірегейлікті сақтау, білімнің салтанат құруы, сананың ашықтығы, тіл, дін мәселелері және т.б. ұғымдарды халықтың, әсіресе жастардың санасына ұғынықты әрі ықшам тілмен жеткізуге көп көңіл бөлген.

Осы тұрғыдан алғанда, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңір­лік мемлекеттік универси­тетінің профессоры, философия ғылымдарының докторы Амангелді Айталының өзінің «Дін және діндарлық» атты еңбегінде ұлт­тық сананы жаңғырту, жаңа қоғам­ның дінге оралуы, дінді қабылдауы жəне адамдардың діндарлығының қалыптасу үрдісінің əлеуметтік мəселелері жөнінде ой бөлісуін дер мезгілінде жасалған қадам деуге болады. Автор бұл мәселелерді əлемдік, ресейлік жəне ортаазиялық дін­тану ғылымы контексінде салыс­тырып зерделейді, ортақ заң­ды­лықтары мен ерекшеліктері тура­лы ой қозғайды, бүгінгісін жан-жақты талдап, келешегіне көз жүгіртеді. Осының бәрі бай да байыпты нақты деректер не­гізінде сараланып, бағаланып, қазір­гі ғылым мен қоғамдық тә­ж­і­ри­беге аса қажет теориялық тұжы­рымдар мен ұсынымдар алынған.

Еңбек ең алдымен оқушы жастарға арналған. Біздің ойымызша еңбектің құндылығына мынадай дәлелдер келтіруге болады.

Біріншіден, ерекше өзектілігі, яғни оның дер мезгілінде жазылуы. Бүгінгі қоғамда, жұртшы­лықта дін мен діндарлық туралы көптеген сауалдарға дұ­рыс жауапқа деген үлкен сұра­ныс бар. Тәуелсіздік заманы тұл­ғаларының өздерінің жаңғырған дүниетанымын қалыптастырып, имандылыққа ұмтылып бой түзеуі үшін шынайы діндарлық туралы толыққанды мағлұ­мат алуға мүдделі болуы – заңды құбы­лыс. Автор оларды ерекше бір ғылыми ыждағаттылықпен талдап, оқырманның оңы мен солын ажыратуға жөн сілтейді, өз ұстанымын тықпаламай, ерікті түрде дұрыс таңдау жасауға жол ашады. Жеке тұлғаның дін­дарлығына байланысты мәсе­ле­лердің баршасының қаншалықты нәзіктілігін ескерсек, автордың бұл ұстанымының соншалықты салиқалы да салмақты болып шық­қандығын айқын аңғаруға болады. Мұндай ұстаным, әсіресе оқушы жастар үшін аса маңызды.

Екіншіден, еңбек әлемдік және дәстүрлі діндер тарихына, қазіргі жай-күйіне байланысты дәйекті деректерге бай. Әлем­дік және отандық ойшылдар­­дың зерттеу объектісіне қатыс­ты пікірлері көптеп келтірілген. Автор бұл деректерді жай қызық­тау үшін емес, өзі зерделеп отыр­­ған қатпары көп, астарлы мә­се­лелерді оқырманына қара­пайым­дылықтан күрделілікке бірте-бірте өрлеу арқылы байып­пен жеткізу мақсатында сүзіп келтірген. Сондықтан да автор ұсынған әрбір тұжырым жай айтыла салған шикі субъек­тивтік көзқарастың көрінісі емес, жүз ойланып, мың тол­ға­нып жасаған толымды қоры­тын­ды. Қазіргі замандағы, әсіресе Қазақстандағы діндер мен дін­дарлық мәселелерінің бүгін­гісі мен келешегін ғылыми тұр­ғы­дан саралау үшін мұндай әдіс­­намалық ұйғарымдардың ма­ңызы ерекше.

Үшіншіден, еңбекте зерде­леніп отырған мәселелерді диа­лек­тикалық тұрғыдан талдауға жет­кілікті мән берілген. Бұл әсіресе оларды қайшылықтылық тұрғысынан талдауда айқын аңғарылады. Осыған сәйкес дін мен діндарлық дінсіздік, құдайсыздық, діншілдік, тақуалық, діни фанатизм, экстремизм тәрізді қарама-қарсы және қайшылықты ұғымдар арқылы сараланады. Оларды дұрыс мағынасында ұғынып қана қоймай, мемлекеттің діни саясатында, адамдардың күнделікті іс-тәжірибесі мен күйкі тірлігінде дұрыс қолданылуының қоғамда діни мәдениет құндылықтарының орнығуына тигізер зор әсері терең де кеңінен баяндалған. Бұл ретте тәуелсіз Қазақстан тұсында қоғамдағы діни қатынастарды реттеу барысында орын алған кемшіліктер де назардан тыс қалмаған. Мұны еңбекте келті­рілген республикалық және жер­гілікті жерлерде, атап айт­қан­да, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік уни­вер­ситеті студенттері арасында жүр­гізілген әлеуметтік зерт­теу­лер қорытындыларынан бай­қауға болады.

Төртіншіден, еңбекте қарас­тырылып отырған мәселелер­дің жан-жақты жай-күйі баян­далып қана қоймайды. Талдау нәтижесінде бүгінгі қоғам­дық прак­тика аса зәру болып отыр­ған діни қатынастарды, діни тәрбиені зайырлы қоғам құндылықтарына сәйкес реттеу, ұйымдастыру мәселелері бойынша ұтымды ұсыныстар жасалған. Бұл ұсыныстарды бүгінгі іс-тәжірибеге сыналап енгізудің Қазақстан қоғамы, оның болашағы жастарымыз үшін маңызы зор екендігі күмән туғызбайды.

Бесінші дәлел шығарманың тілі туралы. Еңбектің оқушылар қауымына, әсіресе студент жас­тарға арналып жазылғаны бірден байқалады. Күрделі мәселелерді логикалық туындаушылық заң­дылықтары аясында, дәйекті деректер арқылы ұғынықты тілмен баяндау ойлы біліктілікті, жоғары ұстаздық шеберлікті талап ететіндігі белгілі. Автор әдеттегідей осы жоғары талап деңгейінен көріне білген.

Қорыта айқанда, профессор А.Айталының «Дін және діндарлық» атты зерттеу еңбегі бүгінгі қоғамымыздың жасамысына да, жасына да өздерінің діни сауаттылығын, діни мәде­ние­тін қалыптастыруға зор көме­гін тигізуге мүмкіншілігі мол шығарма. Еңбектің арнау­лы курс ретінде университет сту­денттері мен магистранттары­на ұсынылуы әбден құптарлық іс. Жастарымыздың діни сауат­тылығын, мәдениетін дұрыс бағытта қалыптастыруға өзінің игі әсерін тигізері сөзсіз.

Абылай МҰХАМБЕТЖАН,

Бауыржан Жүнісов

Ақтөбе

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу