Валерий Бенберин: Ұлттың саулығы аурудың алдын алудан басталады

«Ауырып ем іздегенше, ауырмаудың жолын ізде» дейді. Мемлекет бас­шы­сының биылғы Жол­дау­ында да аурудың алдын алуға көбірек ден қой­ылды. Ал сырқатты ас­қын­дырмай, бастапқы ке­зінде ауыздықтау үшін қан­­­дай қағидаттарды ес­­те сақ­тау керек? Ұлт сау­лы­ғын сақтау, ден­сау­лық­ты нығайту үшін нен­дей жұ­мыстарға мән бер­ген жөн? Осы және көп­те­ген сау­ал төңірегінде Мем­­ле­кеттік сыйлықтың лауреаты, профессор, Қазақстан Республикасы Президенті Іс бас­қармасы Медициналық орталығының басшысы Валерий БЕНБЕРИНМЕН әңгімелескен едік. 

Егемен Қазақстан
07.02.2018 2482

– Валерий Васильевич, Елбасы Жолдауында медицина саласын да­мытуға қатысты бір­қатар міндеттер жүктелді. Құ­жатта айтылғандай, медици­на саласының сапасын жақ­­­сартып, оның қолже­тім­ділігі мен тиімділігін арттыру үшін алдымен қандай мәселелерді шешу керек?

– Иә, Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың биылғы Жолдау­ын­да елімізді дамытуға, халық­тың әл-ауқатын арттыруға ба­ғыт­­талған маңызды мәселе­лер қамтылды. Төртінші өнер­кә­сіптік революция әлеміне бей­ім­делу, индус­трияландыру мен цифрландыруды дамыту, агро­өнеркәсіптік кешен, көлік және логистикалық саланы жаң­ғырту сынды міндеттерді жү­зеге асыру – экономикамызды өр­кен­детуге тың серпін берері анық. Бағдарламалық құжатта әлеу­меттік салаға, соның ішінде ден­саулық жүйесін одан әрі жаң­ғыртуға айрықша мән берілді. Бә­рі­нен бұрын медициналық кө­мек­тің қолжетімділігі мен ти­ім­ділігін арттыруға, ауруды ер­те диагностикалауға назар ау­да­рылуы кездейсоқтық емес. Қазіргі таңда күллі әлем ауруды емдеуден гөрі оның себеп-салдарымен күресіп, алдын алуға көбірек көңіл бөле бастады.

Себебі бұл – сырқат жандардың денсаулығын тезірек қалпына келтіруге таптырмайтын тиімді тәсіл. Әрі мемлекетке де шығыны аз, жеңіл қадам. Елбасының «Қазіргі денсаулық сақтау ісі қымбатқа түсетін стационарлық емге емес, негізінен аурудың алдын алуға бағытталуға тиіс» деп отырғаны сондықтан. Ұлт саулығын қалыптастыру аурудың алдын алудан басталуы керек. Қазіргі заманауи медицина да патогенезді зерттеуге, аурулардың шығу тарихына терең үңіліп, сол арқылы сыр­қаттарды асқындырмау жол­дарын іздестіруде. Бүгінде ден­са­улық жүйесінде қолданыла бас­таған генетикалық талдау, жа­санды интеллект жүйесі – бәрі де аурудың алдын алу үшін жа­салып жатқан тың технология­лар. Сондықтан дәрі-дәрмекті із­деумен уақытты жоғалтпай, ор­ганизмді инфекцияларға қарсы тұра алатын қауқарға ие болатындай деңгейге жетуіміз керек. 

– Аурудың алдын алу, денсаулық­ты сауықтыру неден басталу керек сонда?

– Өзін өзі сауықтырудың, ау­рудың алдын алудың қағи­дат­тары өте қарапайым. Бұл дегеніңіз – күнделікті өмірді дұ­­рыс жоспарлау, тамақтану ре­жімін сақтау, қимыл-қозғалыс ыр­ғ­ағын дұрыс қалыптастыру. Сау­атты таңдалған дене қимы­л­ы, гимнастика, йога, цигун, жүзу мен жаяу жүру, тыныс алудың техникалары – ағзаны сауықтырудың басты шарттары. Мұндай жаттығулар организмнің ептілігін, икемділігін, ең бас­тысы, әртүрлі ауруларға қар­сы­лық күшін арттырып, дененің сым­баттылығын, қуатын бір­қал­ыпты сақтайды.

Бұған қоса, сауатты тамақтану мә­дениетін меңгеру – темірдей ден­саулықтың кепілі. Тіпті астың әзір­ленуіне де айрықша мән беру керек. Өнімнің дайындалуына қарай оның ағзаға түсіретін патогендік жүктемесі анықталады. Мысалы, картопты алайық. Оны пісірудің жолы әртүрлі. Егер картопты қабығымен суға пісірсек, онда бұл өнімнің гликемикалық индексі 62 бірлікті құрайды. Бұл өте жақсы көрсеткіш. Демек, өнім ағзаға пайдалы деген сөз. Ал сол картопты қабығынан аршып пісірсек, дәл осы көрсеткіші – 68 бірлікті құрайды. Ол да жаман емес. Егер картоп-фри жасайтын болсақ, онда гликемикалық индекс бірден 92 пайызға секіреді, яғни ағза оны қорыту үшін қатты қиналады деген сөз. Ағзаға күш түскеннен кейін оның органдары нашар жұмыс істей бастайды, қан айналым жүйесі бұзылады, асқазан, ұйқы безі, өт жолдары нашарлайды. Үнемі жүктемемен жұмыс істеген соңында әлсіреп, әртүрлі ауруларға шалдыққыш келеді. Дәрігерлердің көбіне қу­ырылған, сүрленген, консер­ві­ленген тағамдарды шектеп, бұ­қ­тырылған, суға пісірілген та­мақ­ты тұтынуға үндейтіні сон­дықтан. 

– Өзіңіз осы қағидаттарды ұста­насыз ба?

– Ұстануға тырысамын, әри­не. Әсі­ресе тамақтану салты­на ай­рық­ша мән беремін. Орга­низ­мді ар­тық калориямен у­ламауға тырысамын. Себебі та­мақ­та­нудың дұрыс жолға қой­ыл­мауы көп ауруға себепкер. Күн­­­делікті тұтынатын тағамның құн­дылығы мен үйлесімділігі, сапа­сы мен құрамы және тамақ энергиясының кірісі мен шы­ғысы арасында тепе-теңдіктің сақталмауы ағзаны күйзеліске ұшырататынын есте ұстаған жөн. Уақтылы, дұрыс тамақтану өмір сүру жасын да ұзартады.

– Арықтаймын деп кешкі сағат алтыдан кейін тамақ ішпейтіндер де бар ғой... 

– Бұл да дұрыс режім емес. Уақтылы тамақ ішпеу де ағзаның жұмысын бұзады. Мысалы, кешкі тамақты қалыс қалдырсаңыз және бұл әдетке айналса, онда ас қорыту жүйелері бұзыла бас­тайды. Ағзаға тамақ түспегеннен кейін өт ешқайда бөлінбейді. Ол біртіндеп қоюланып, тұнбаға айнала бастайды. Өт жолдарына тастың байлануы да осыдан пайда болады. Сондықтан дұрыс тамақтану – тамақ жемеу деген сөз емес. 

– Сіз жылдар бойы ұзақ өмір сүрудің құпиясына үңіліп, адамның қартаю үдерісін терең зерттеп жүрсіз. Осынау ұшан-теңіз еңбегіңіз бағаланып, былтыр Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атандыңыз. Жо­ғарыда өзіңіз айтып өткен ауру­дың ал­дын алу жолдары да ұзақ жа­саудың кепілі емес пе? Сіздіңше, ерте қартаюдың бас­ты себептері неде? Адамның өмірін ұзарту барысында қандай тоқтамға келдіңіз?

– Жалпы, метаболизм синдромы, яғни зат алмасу процесінің бұ­зылуы ерте қартаюға алып ке­леді. Біздің ұзақ жылғы зерттеу еңбегіміз де осы төңіректе өр­біді. Әріптестерімізбен бір­лесе отырып, ұзақ жасаудың тәсілдерін, зат алмасудағы ауыт­қу­лардың алдын алу жолдарын іздестірдік. Зерттеуіміз бойынша, азаматтарымыздың 14 пайызы бойындағы күш-қуатын, ресурстарын ерте тауысқаннан демі үзіледі. Метаболизм синдромы артериалдық гипертензия, инфаркт, инсульт, қант диабеті, онкологиялық аурулар секілді созылмалы дерттердің дамуына алып келеді. Мұндай сыр­қатпен ұзақ жыл бойы ауыр­ған адамның ағзасы сыр беріп, соңында мезгілсіз өліммен аяқталуы мүмкін. Сондықтан зат алмасу процесін қалыпты деңгейде ұстау маңызды. Ол үшін адам жоғарыда айтылған са­ламатты өмір салтын ұстанып, ден­саулығына мән беруі керек. Скринингтік тексерулерден уақтылы өтіп, жаны мен тә­нін сауықтыруға күш салуы қажет. Ал біз өз тарапымыздан метаболизм синдромының алдын алуға бағытталған кешенді жұмыстар жүргізіп, зертханалық және диагностикалық емдеу тәсілдерін жетілдіруге ден қойып отырмыз.

Бүгінде Назарбаев университетінің ғалымдарымен бірлесіп, зат алмасу процесін реттейтін, ағзадағы қант пен холестерин деңгейін төмендететін, ұзақ өмір сүруге жол салатын дәрі-дәрмектерді ойлап таба бастадық. Мысалы, ресвератрол деген табиғи фитоалексин бар. Бұл зат алмасу процесін реттеп, қан айналымы жүйесін жақсартады. Бұл – табиғи антиоксидант. Оны кейде жастық шақтың эликсирі, ракқа қарсы қорғаныс құралы деп те атайды.

Ресвератрол қызыл шараптың құрамында кездеседі. Бірақ ағзаға пайдалы болу үшін күніне кемі үш литр қызыл шарап ішу керек. Бұл мүмкін емес. Сондықтан біз ресвератролды жүзімнен, оның дәнегінен алып, арнайы дәрі шығардық. Жақында сатылымға шығып қалуы керек. Жалпы, адам күнделікті рационына қара жүзімді, мейізді тұтынып отыруы керек. Олардың құрамында ресвератрол мол. 

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен Қымбат ТОҚТАМҰРАТ, 
«Егемен Қазақстан»

Суретті түсірген Ерлан Омар, «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.08.2018

Марат Иғалиев Ақмола облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды

17.08.2018

«Қайрат» Еуропа лигасындағы жорығын аяқтады

17.08.2018

Білім және ғылым министрлігі жаңа оқу жылын бірқатар жаңалықтармен бастағалы отыр

17.08.2018

Қызылжар өңірінде бруцеллез дерті көбейіп келеді

17.08.2018

Ақтөбеде «7 – 20 – 25» бағдарламасына 100-ге тарта адам өтініш тапсырған

17.08.2018

Ресми бөлім (17.08.2018)

16.08.2018

Азиада-2018: су добынан Қазақстан қыздар командасы қытайлықтардан ұтылды

16.08.2018

Футболдан УЕФА суперкубогының финалы Ыстамбұлда өтеді

16.08.2018

Партия өкілдері «Ақтау теңіз портының» жұмысымен танысты

16.08.2018

Нұрлан Ноғаев: «Мектеп сауда орны емес»

16.08.2018

Мәулен Әшімбаев Астанада партиялық жобалардың жүзеге асырылу барысын тексерді

16.08.2018

Астанада «Таңғажайып Қытай» атты фотокөрме ашылды (ФОТО)

16.08.2018

АҚШ-тың әйгілі кәсіпқой боксшысы Рой Джонс Рудныйда рэп оқыды

16.08.2018

«II Абай оқулары» жеңімпаздарын марапаттау рәсімі өтеді

16.08.2018

4 қыркүйекте Пәкістанда президенттік сайлау өтеді

16.08.2018

Нұрғали ОРАЗ. «Соавтордың» соры

16.08.2018

Түркістан облысында «Бұ­л – біздің таулар!» фес­­тивалі өтті

16.08.2018

Илья Ильиннің бала күнінен естелік

16.08.2018

«Қызыл сызықтан» асқандар қадағалана ма?

16.08.2018

Футболдан Қазақстан құрамасы ФИФА рейтингінде бір сатыға жоғарылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу