Валерий Бенберин: Ұлттың саулығы аурудың алдын алудан басталады

«Ауырып ем іздегенше, ауырмаудың жолын ізде» дейді. Мемлекет бас­шы­сының биылғы Жол­дау­ында да аурудың алдын алуға көбірек ден қой­ылды. Ал сырқатты ас­қын­дырмай, бастапқы ке­зінде ауыздықтау үшін қан­­­дай қағидаттарды ес­­те сақ­тау керек? Ұлт сау­лы­ғын сақтау, ден­сау­лық­ты нығайту үшін нен­дей жұ­мыстарға мән бер­ген жөн? Осы және көп­те­ген сау­ал төңірегінде Мем­­ле­кеттік сыйлықтың лауреаты, профессор, Қазақстан Республикасы Президенті Іс бас­қармасы Медициналық орталығының басшысы Валерий БЕНБЕРИНМЕН әңгімелескен едік. 

Егемен Қазақстан
07.02.2018 2604
2

– Валерий Васильевич, Елбасы Жолдауында медицина саласын да­мытуға қатысты бір­қатар міндеттер жүктелді. Құ­жатта айтылғандай, медици­на саласының сапасын жақ­­­сартып, оның қолже­тім­ділігі мен тиімділігін арттыру үшін алдымен қандай мәселелерді шешу керек?

– Иә, Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың биылғы Жолдау­ын­да елімізді дамытуға, халық­тың әл-ауқатын арттыруға ба­ғыт­­талған маңызды мәселе­лер қамтылды. Төртінші өнер­кә­сіптік революция әлеміне бей­ім­делу, индус­трияландыру мен цифрландыруды дамыту, агро­өнеркәсіптік кешен, көлік және логистикалық саланы жаң­ғырту сынды міндеттерді жү­зеге асыру – экономикамызды өр­кен­детуге тың серпін берері анық. Бағдарламалық құжатта әлеу­меттік салаға, соның ішінде ден­саулық жүйесін одан әрі жаң­ғыртуға айрықша мән берілді. Бә­рі­нен бұрын медициналық кө­мек­тің қолжетімділігі мен ти­ім­ділігін арттыруға, ауруды ер­те диагностикалауға назар ау­да­рылуы кездейсоқтық емес. Қазіргі таңда күллі әлем ауруды емдеуден гөрі оның себеп-салдарымен күресіп, алдын алуға көбірек көңіл бөле бастады.

Себебі бұл – сырқат жандардың денсаулығын тезірек қалпына келтіруге таптырмайтын тиімді тәсіл. Әрі мемлекетке де шығыны аз, жеңіл қадам. Елбасының «Қазіргі денсаулық сақтау ісі қымбатқа түсетін стационарлық емге емес, негізінен аурудың алдын алуға бағытталуға тиіс» деп отырғаны сондықтан. Ұлт саулығын қалыптастыру аурудың алдын алудан басталуы керек. Қазіргі заманауи медицина да патогенезді зерттеуге, аурулардың шығу тарихына терең үңіліп, сол арқылы сыр­қаттарды асқындырмау жол­дарын іздестіруде. Бүгінде ден­са­улық жүйесінде қолданыла бас­таған генетикалық талдау, жа­санды интеллект жүйесі – бәрі де аурудың алдын алу үшін жа­салып жатқан тың технология­лар. Сондықтан дәрі-дәрмекті із­деумен уақытты жоғалтпай, ор­ганизмді инфекцияларға қарсы тұра алатын қауқарға ие болатындай деңгейге жетуіміз керек. 

– Аурудың алдын алу, денсаулық­ты сауықтыру неден басталу керек сонда?

– Өзін өзі сауықтырудың, ау­рудың алдын алудың қағи­дат­тары өте қарапайым. Бұл дегеніңіз – күнделікті өмірді дұ­­рыс жоспарлау, тамақтану ре­жімін сақтау, қимыл-қозғалыс ыр­ғ­ағын дұрыс қалыптастыру. Сау­атты таңдалған дене қимы­л­ы, гимнастика, йога, цигун, жүзу мен жаяу жүру, тыныс алудың техникалары – ағзаны сауықтырудың басты шарттары. Мұндай жаттығулар организмнің ептілігін, икемділігін, ең бас­тысы, әртүрлі ауруларға қар­сы­лық күшін арттырып, дененің сым­баттылығын, қуатын бір­қал­ыпты сақтайды.

Бұған қоса, сауатты тамақтану мә­дениетін меңгеру – темірдей ден­саулықтың кепілі. Тіпті астың әзір­ленуіне де айрықша мән беру керек. Өнімнің дайындалуына қарай оның ағзаға түсіретін патогендік жүктемесі анықталады. Мысалы, картопты алайық. Оны пісірудің жолы әртүрлі. Егер картопты қабығымен суға пісірсек, онда бұл өнімнің гликемикалық индексі 62 бірлікті құрайды. Бұл өте жақсы көрсеткіш. Демек, өнім ағзаға пайдалы деген сөз. Ал сол картопты қабығынан аршып пісірсек, дәл осы көрсеткіші – 68 бірлікті құрайды. Ол да жаман емес. Егер картоп-фри жасайтын болсақ, онда гликемикалық индекс бірден 92 пайызға секіреді, яғни ағза оны қорыту үшін қатты қиналады деген сөз. Ағзаға күш түскеннен кейін оның органдары нашар жұмыс істей бастайды, қан айналым жүйесі бұзылады, асқазан, ұйқы безі, өт жолдары нашарлайды. Үнемі жүктемемен жұмыс істеген соңында әлсіреп, әртүрлі ауруларға шалдыққыш келеді. Дәрігерлердің көбіне қу­ырылған, сүрленген, консер­ві­ленген тағамдарды шектеп, бұ­қ­тырылған, суға пісірілген та­мақ­ты тұтынуға үндейтіні сон­дықтан. 

– Өзіңіз осы қағидаттарды ұста­насыз ба?

– Ұстануға тырысамын, әри­не. Әсі­ресе тамақтану салты­на ай­рық­ша мән беремін. Орга­низ­мді ар­тық калориямен у­ламауға тырысамын. Себебі та­мақ­та­нудың дұрыс жолға қой­ыл­мауы көп ауруға себепкер. Күн­­­делікті тұтынатын тағамның құн­дылығы мен үйлесімділігі, сапа­сы мен құрамы және тамақ энергиясының кірісі мен шы­ғысы арасында тепе-теңдіктің сақталмауы ағзаны күйзеліске ұшырататынын есте ұстаған жөн. Уақтылы, дұрыс тамақтану өмір сүру жасын да ұзартады.

– Арықтаймын деп кешкі сағат алтыдан кейін тамақ ішпейтіндер де бар ғой... 

– Бұл да дұрыс режім емес. Уақтылы тамақ ішпеу де ағзаның жұмысын бұзады. Мысалы, кешкі тамақты қалыс қалдырсаңыз және бұл әдетке айналса, онда ас қорыту жүйелері бұзыла бас­тайды. Ағзаға тамақ түспегеннен кейін өт ешқайда бөлінбейді. Ол біртіндеп қоюланып, тұнбаға айнала бастайды. Өт жолдарына тастың байлануы да осыдан пайда болады. Сондықтан дұрыс тамақтану – тамақ жемеу деген сөз емес. 

– Сіз жылдар бойы ұзақ өмір сүрудің құпиясына үңіліп, адамның қартаю үдерісін терең зерттеп жүрсіз. Осынау ұшан-теңіз еңбегіңіз бағаланып, былтыр Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атандыңыз. Жо­ғарыда өзіңіз айтып өткен ауру­дың ал­дын алу жолдары да ұзақ жа­саудың кепілі емес пе? Сіздіңше, ерте қартаюдың бас­ты себептері неде? Адамның өмірін ұзарту барысында қандай тоқтамға келдіңіз?

– Жалпы, метаболизм синдромы, яғни зат алмасу процесінің бұ­зылуы ерте қартаюға алып ке­леді. Біздің ұзақ жылғы зерттеу еңбегіміз де осы төңіректе өр­біді. Әріптестерімізбен бір­лесе отырып, ұзақ жасаудың тәсілдерін, зат алмасудағы ауыт­қу­лардың алдын алу жолдарын іздестірдік. Зерттеуіміз бойынша, азаматтарымыздың 14 пайызы бойындағы күш-қуатын, ресурстарын ерте тауысқаннан демі үзіледі. Метаболизм синдромы артериалдық гипертензия, инфаркт, инсульт, қант диабеті, онкологиялық аурулар секілді созылмалы дерттердің дамуына алып келеді. Мұндай сыр­қатпен ұзақ жыл бойы ауыр­ған адамның ағзасы сыр беріп, соңында мезгілсіз өліммен аяқталуы мүмкін. Сондықтан зат алмасу процесін қалыпты деңгейде ұстау маңызды. Ол үшін адам жоғарыда айтылған са­ламатты өмір салтын ұстанып, ден­саулығына мән беруі керек. Скринингтік тексерулерден уақтылы өтіп, жаны мен тә­нін сауықтыруға күш салуы қажет. Ал біз өз тарапымыздан метаболизм синдромының алдын алуға бағытталған кешенді жұмыстар жүргізіп, зертханалық және диагностикалық емдеу тәсілдерін жетілдіруге ден қойып отырмыз.

Бүгінде Назарбаев университетінің ғалымдарымен бірлесіп, зат алмасу процесін реттейтін, ағзадағы қант пен холестерин деңгейін төмендететін, ұзақ өмір сүруге жол салатын дәрі-дәрмектерді ойлап таба бастадық. Мысалы, ресвератрол деген табиғи фитоалексин бар. Бұл зат алмасу процесін реттеп, қан айналымы жүйесін жақсартады. Бұл – табиғи антиоксидант. Оны кейде жастық шақтың эликсирі, ракқа қарсы қорғаныс құралы деп те атайды.

Ресвератрол қызыл шараптың құрамында кездеседі. Бірақ ағзаға пайдалы болу үшін күніне кемі үш литр қызыл шарап ішу керек. Бұл мүмкін емес. Сондықтан біз ресвератролды жүзімнен, оның дәнегінен алып, арнайы дәрі шығардық. Жақында сатылымға шығып қалуы керек. Жалпы, адам күнделікті рационына қара жүзімді, мейізді тұтынып отыруы керек. Олардың құрамында ресвератрол мол. 

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен Қымбат ТОҚТАМҰРАТ, 
«Егемен Қазақстан»

Суретті түсірген Ерлан Омар, «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу