Еліміз­де байлар тарапынан әлеуметтік қолдау ісі әлі де сирек - Сұңғат Әліпбай

Елімізде адамдар арасындағы табыс айырмашылығының алшақтай түс­кені бұқаралық ақпарат құрал­да­рын­да ауық-ауық сөз болып қояды. Мәселен, өткен жылдың қыркүйек айында finprom.kz сараптама порталы Қазақстанда байлар мен кедей­лердің табысы арасындағы айыр­ма­шылық жылдан-жылға алшақтап ба­рады, деген тақырыпта хабар тара­т­қан болатын.

«Атамекен» телеарнасы арқылы бе­рілген хабарға қарағанда, 2017 жыл­дың екінші тоқсанында оның алдындағы жылдың осы мерзімімен салыстырғанда еліміздегі бай адам­дар­дың табысы 15,8 пайызға өссе, ең кедей адамдардың табысы 9,1 пайызға ғана көтерілген.

Егемен Қазақстан
07.02.2018 1906
2

«Соңғы көрсеткіштерге сүй­ен­сек, кедей мен бай табы­сының а­йыр­машылығы 5,8 есе болды. Әлеуметтік аз қамтыл­ған­дар та­бысының төмендеуі 2016 жыл­дың соңы­нан бері байқалуда. Тұр­­мысы төмендердің та­бы­сы­ның 54,7 пайызы азық-түлік алуға ке­теді. Ал аяқ киім, техника, киім секілді азық­тық емес зат алуға кедейлердің ақ­ша­сы жете бер­мейді. Егер 2012-2013 жыл­­да­ры кедейлер мұндай заттарға та­­бы­сының 30 пайызын жұмсаса, қа­з­ір тек 20 пайызға жетер-жет­песін ғана жаратуға тырысады», делінген портал хабарында.

Ал әлем бойынша алғанда, жағдайдың бұдан да күрделене түскендігі жуықта Швейцарияда өткен дәстүрлі Давос фору­мын­да мәлім болды. Форум сарап­шы­ла­­ры адамдар арасындағы табыс айыр­машылығының алшақтауы қор­қы­ныш­ты дең­гейге дейін жеткендігін мә­лім­деді. Мұн­дай алаңдаушылық Давос форумына қатысып, АҚШ экономикасының енді тек көтерілу жағына қарай бет түзе­гендігі, ал бұл жағдайдың бүкіл әлем эко­номикасына жа­ғым­ды әсер ете­тін­ді­гі ту­ралы мә­лім­деген осы елдің пре­зи­денті Дональд Трамптың сөзінен кейін ту­ын­да­ған көтеріңкі көңіл күйді қайта сейілтіп жі­берді. 

Форум қарсаңында Оксфам (Oxfam) ұйымы қоғамдағы мате­ри­алдық алшақ­тық­тың етек алуы туралы кезекті есебін жа­риялаған болатын. Форум барысында бұл есеп көптеген талқылауларға өзек болды.

Оксфам – әлемнің 90-нан ас­там елінде жұ­мыс істейтін 17 ұйымнан тұратын ха­лық­ара­лық бірлестік. Басты мақсаты бү­кіл әлем бойынша кедейлік және онымен қа­бат­таса жүретін әлеу­меттік әділетсіздік проб­лемасының шешілуіне атсалысу бо­лып табылады. 1942 жылы Оксфард қал­а­сында құрыл­ған­дықтан Оксфам аталып кеткен.

Міне, осы ұйымның жаңа есебі бойынша, әлемдік байлықтың 82 пайызы Жер тұрғындарының 1 пай­ызының ғана қолына шоғыр­ла­нып үлгерген. Соңғы бір жыл­дың ішінде планетаның бай а­дам­дарының активтері 762 млрд долларға өскен. 

Тағы бір сенсация: 2017 жылы адам­зат­тың бүкіл тарихын­да долларлық милли­ар­дерлер саны­ның жаңа рекордттық өсімі тір­­кел­ді. Әлемде олардың саны 2043 адам­­ға жетті.

Оксфамның атап көрсетуі бойынша, миллиардерлердің бай­лығы 2010 жыл­дан бері 13 пай­ызға өсті. Бұл – қара­пай­ым ха­­лық арасындағы жұмысшы жа­л­а­­қы­сы­ның өсімінен 6 есе жедел өсім болып табылады.

Баяндама авторлары плане­та­­ның аса дәу­летті адамдары жұ­мысшылар мен қыз­­мет­ші­лер­дің еңбек жағдайы мен жа­­ла­­­­­қыларының нашарлауы есе­бі­нен бай­ып отыр деген қорытын­­­ды­ға келген. Қа­рапайым жұ­­мыс­шы­лардың еңбек­ақы­лары қы­с­қар­тылғанымен компания ак­ци­­о­нер­ле­рінің төлемдері тек өсу үстінде бол­ған. 

Оксфамның атқарушы директоры Винни Бьянимнің мәлім­деу­інше, миллиар­дерлер са­ны­ның артуы экономиканың да­муын емес, экономикалық жүйе мен оның тәртібінің құлдырауын білдіреді. Ки­ім тігушілер, машина жөндеушілер, план­тациялардан кофе жинаушылар, басқа да еңбек адамдары арзан тауарлардың ағы­мын тудырып, ірі корпорациялардың бай­лыққа кенелуі үшін қанауға тап болуда.

Ол бұған мысал ретінде Вьет­намда ті­гінші әйелдің үнемі жұмыс­та жүре­тін­діктен айлар бойы өз балаларын көр­мей­тін­дігін, ал АҚШ-та құс фабри­касы жұ­­мыс­шыларының еңбек орнына памперс­пен келуге мәжбүр екендігін, өйткені олар­ға ауысым кезінде дәретханаға ба­ру­ғ­а рұқ­сат берілмейтіндігін айтты. Ал мұн­дай фабриканың бас директоры жұ­мыс­шы адамның бір жыл­да алатын ең­бек­ақысын бір-екі күннің ішінде ғана табатын көрі­неді. 
Оксфамның былтырғы жылы жасаған баяндамасында әлемдегі ең бай 8 адамның капитал жи­ын­тығы, әлем халқының тең жар­ты­сының жиынтық кірісімен теңе­сіп, 425 млрд долларды құра­ғандығы жазылған бо­латын.

«Әлемнің ең бай сегіз адамы – Билл Гейтс, Амансио Ортега, Уоррен Баффетт, Карлос Слим, Джефф Безос, Марк Цукерберг, Лари Эллисон, Майкл Блум­бе­рг­тің қолында осыншама қаржының тең жартысы шоғырланған, қалған бөлігі 3,6 млрд адамға бөлін­ген. Сонда әрбір қара­пай­ым адамның қолындағы капитал бар бол­ғаны 118 долларды құрайды», делінген был­тырғы баяндамада.

Ал биылғы есеп қорытын­ды­сына сәй­кес Оксфам­ның Гер­маниядағы бөлім­­­ше­сінің басшы­сы Йорг Калински байлар тобы азшылық болса да, олардың сая­си ше­шім­дерге ықпалы жү­ре­тіндігін, сөй­тіп өз табыстарын ұлғайту үшін са­лық­тар мен жа­лақыларды жөнсіз қыс­қар­ту­ларға қол жеткізгендігін сынады. 

Осындай жағдайға орай Оксфам бай адамдарды салықтан босату тәжірибесін тоқтатуды, ерлер мен әйелдер арасында та­бысты бөлуді неғұрлым әді­лет­ті жүр­гі­зуді, сондай-ақ білім мен ден­сау­лық­қа бөлінетін қаржыны көбейтуді талап етті.

Давос форумына қатысқан сарап­­шылар әлеуметтік теңсіз­дікті жаһан­дық деңгейдегі 50 тәуекелдің ең өткір­ле­рі­нің бірі деп есептейді. Олар табыс айыр­ма­шы­лығындағы мұншама ал­шақ­­тықты жою үшін мемлекет тара­­пынан ат­қа­ры­луға тиісті шара­лар кешенін ұсын­ған. Олар­­дың арасында салық жүк­те­месін та­бысқа байланысты бөлу, ақы­сыз медицинаны, мемлекеттік қыз­мет пен білім беруді инвестициялау шаралары бар. 
Экономика ғылымдарының докторы Игорь Николаевтың атап көрсеткеніндей, адамдар ара­сындағы табыс айырма­шы­лы­ғының мұншама алшақтауы әлеуметтік сіл­кіністер туғызбай қоймайды. «Өйткені бұл жағдай адам­дардың еңсесін түсіріп, күй­зе­лісін тудырады. Ақыр аяғында ең­бек­т­ің өнімділігіне, бизнес жүр­гізуге де те­ріс әсер ететін бо­ла­ды», дейді ол. 

Адамдар арасындағы табыс айыр­ма­шы­лығының ұлғаюына тек сарапшылар мен ғалымдар, саясаткерлер ғана емес, сол бай­лар­дың өздері де алаңдаушылық та­ныта бас­тағандығы бұрыннан бел­гілі. Мәселен, әлем­нің ең бай адамы Билл Гейтс осыдан біраз жыл бұрын өзінің 75 миллиард долларлық қаржы ка­пи­талының үштен бір бөлі­гін қайырымдылық қорына тап­сырған бо­латын. Сондай-ақ ол атақты инвестор Уоррен Баффеттпен бірігіп «Клятва дарения» атты филантроптық компания құрып, миллиардерлер мен миллионерлерді осы компанияға қосылуға, өз байлық­та­рының бір бөлігін қоғамға беру­ге шақырды. Өзі өлгеннен кей­ін жеке байлығы тұтастай қоғам­ға беріліп, балаларының алаң­сыз өмірі үшін бірнеше милли­он доллар ғана өз есептерінде қа­ла­тындығын мәлімдеді. 

Билл Гейтс пен Уоррен Баффеттің бұл бас­тамасына әлем­­­нің 500-ден астам бай адамы қол­дау білдірді. Олардың ара­сын­да Ресей миллиардері Вла­димир Потанин де бар.

Атақты байлардың міне, осын­дай ұм­ты­лыстарына қара­мас­­тан, әлемдік капи­та­л­дың жеке қолдарға шоғырлану үдерісі тоқ­тар емес. Давостағы соңғы форум көрсеткендей, тіпті бұл келеңсіз құбылыс бұрынғыдан да күшейе түскен. Соған қарағанда, әлемдік экономикалық жүйе мен тәртіп бұзылды деген тұжырым әбден рас болуы мүмкін.

Егер Қазақстанға келсек, біз­дің еліміз­де байлар тарапынан қайы­рымдылық қор­­ларын құру, ха­лыққа демеушілік, әлеу­мет­тік көмектер көрсететін құры­лымдар қа­лыптастырып, мемлекет мойнындағы жүктің біраз бөлігін өз қолдарына алу секілді шарапатты шаралар әлі де өте сирек кездесуде. Әрине, құр алақан емеспіз. Қазақстанның ең бай адамдарының қол­дау­ымен құрылған «Аналар үйі», BI Group құрылыс-инвестициялық ком­паниясының басшысы Айдын Рахым­баевтың бастамасымен дүниеге келген «BI Жұлдызай» секілді бірқатар қорлар сәтті жұмыс істеуде. 

Бірақ еліміздегі демеушілік, қай­ырым­ды­лық шаралары, биз­нестің әлеуметтік жау­ап­­кершілігі мә­селелері қазақ халқы­ның дар­хан көңіліне сәйкес дейтін дәре­жеде өріс алып кете алмай тұр.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу