Ветеринария бүкіл адамзатты емдейді

 «Малым – жанымның садағасы» деген қазақтың тұрмыс-тіршілігі төрт түлік малмен тікелей байланысты болғаны, дархан даланың төсінде қоралы қой, келелі түйе, үйір-үйір жылқы өргізіп, өнімдерін ішіп-жейтін азық, киетін киім, мінетін көлік етіп пайдаланғаны белгілі.

Егемен Қазақстан
08.02.2018 1224

Сондықтан төрт түлік малдың қарасын көбейтуге барынша күш салды. Күтіп-баптауға, аман сақтауға асқан ұқыптылықпен, жоғары жауап­кер­шілікпен қарады. «Бақпасаң мал кетеді...» деп мақалдатқаннан бұрын «мал-жаның аман ба?» деп құшақ жайып көрі­сетінінен көп жайды аңғаруға болады. Сонау бір зұлмат күндерде, «қарағай басын шортан шалған» зар-замандарда, жұтқа ұрынған жылдарда да төрт түлік малдың тұяғын қайта тіктеп, тіршілік көзіне айналдырып отырды. «Қой ақсағымен мың» демекші, ауру-сырқау малға ем-дом жа­сауда да алдына жан салмаған, жетік білген. Төрт түлік малда кездесетін күл (оспа), қарасан, күйдіргі, топалаң, аусыл сияқты көптеген аса қауіпті жұқпалы ауруларға қарсы емдеу мен профилактикалық шараларды ойлап тапты. Айталық, ағылшын дәрігері Эдуард Дженнер 1796 жылы күл ауруына қарсы алғашқы екпе дәрісін (вакцина) пайдаланған болса, қазекең бұл әдісті ерте заманнан-ақ тәжірибеден өткізіп, тиімді пайдалана білген болатын. Күлмен ауырған малдың жарасынан алынған қабыршақты қайта ұнтақтап, сау малдың терісіне тырнап жаққан. Сонда малдың организмінде күлге қарсы иммунитет пайда болып, мүлдем ауырмайтынын білген. Алайда жазу-сызу жоқ заманда ойлап табылған бұл ғылыми құнды жаңалық еш жерде тіркелмеген. Қазақ жерінде мал шаруашылығы мәдениеті мен ветеринария қызметі Еуропаға қарағанда едәуір ерте дамығанына осыдан-ақ көз жеткізуге болады.

Кешегі Кеңес өкіметі кезінде ветеринария қызметіне аса көп көңіл бөлінгенін білеміз. Мал дәрігерлері кеңшар мен ұжымшардың ең беделді қызметкерлері саналатын. Мал басын аман сақтау мен көбейтуде, таза, сапалы мал өнімдерін молайтуда мал дәрігерлері бірінші дәрежелі рөл атқаратын. Компартия басшылары адамдардың саулығынан гөрі, малдың өлім-жетіміне жол бергендерді, әсіресе мал дәрігерлерін қатаң жазалайтын. Бруцеллез бен туберкулез сияқты кең тараған індеттерді жоюға жанын са­латын. Ай сайын ірі қара мен ұсақ мал­дан қан алып, бруцеллезге қарсы тексеріп, туберкулинизация өткізіп, ауру малдарды анықтап, басқа да 30-дан астам жұқпалы ауруларға қарсы екпе жасап, нақ бір қиян-кескі ұрыс да­ласында жүргендей жанкештілікпен жұмыс атқаратын осы мал дәрігерлері болатын.

Ветеринария қызметінің орасан зор маңызға ие болатынының тағы бір себебі, адам ауруларының 70-80 пайызы мал және одан алынған өнімдерден беріледі. Ауру малдардың еті мен сүтінен, жүні мен терісінен, тікелей қарым-қатынаста болған адамдар түрлі жұқпалы және паразитарлы ауруларға ұшырайды. Өліп те кетеді. «Ауру – астан» дейді қазақ. Сондықтан қолға үй­ре­тілген барлық жануарлар мен құс­тардың, тіпті ара мен балық та түрлі ауру­дан таза, өнімдер сапалы болғанда ғана адам денсаулығына айтарлықтай қауіп төнбейді. Кеңестік гельминтология ғылымының негізін салған академик К.Скрябиннің «Медицина – адамды, ал ветеринария – бүкіл адамзатты емдейді» деуі тегін емес. Ветеринария қызметіне берілген ең жоғары баға осы болса керек!

Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейінгі аласапыран, жаппай жекешелендіру төрт түліктің түбіне жетті. Тігерге тұяқ қалдырмады. Мал фермалары қаңырап бос қалды. Ветеринария қызметі құрдымға кетті. Енді ғана ғой, мал басы көбейіп, мал дәрігерлерінің төбе көр­сетіп жүргені. Жай көрсетпейді, мем­­лекеттік көліктің тізгінін ұстаған үл­кен шенеунікке ұқсайды. Деген­мен, әлі де болса шалағайлық шаш-етектен. Өйткені малдың бәрі жекенің қо­лында. Сол жеке адам білгенін іс­тейді. Ауырған малын емдетуге қалтасындағы қаражатын қимаса, терісін сыпырып базарға өткізеді, не арзандау бағамен көрші-қолаңға тар­қатып жібереді. Базарларда вете­ри­­нарлық бақылау мен қадағалау бетімен кеткен. Ереже қатаң сақтала бермейді. Кешенді профилактикалық іс-шара­лар мен жұқпалы, паразитарлық ауру­лар­ға қарсы екпеге мал басы түгел қам­тылмайды. Өйткені біреудің малы жай­лауда, біреудің малы айдауда, енді бірі­нікі байлауда тұрады. Бәрі қағаз жү­зінде қатып тұр, қателік таппайсыз.

Мына нарық заманында мал дәрігерлеріне өкпелеу орынсыз. Обалы нешік, шақырту құлағына тисе шауып келеді. Ауырған малды көріп, бір құлаш дәрі-дәрмектің атын қағазға түртіп, мал иесіне ұстата қояды. Ол дәрілерді медициналық дәріханалардан ақшасына сатып алады. Мал дәрігері ем-домды жасап, қызметіне бірталай ақы сұрайды. Бересіз. Бірақ малдың аяғына тік тұрып кететініне ешкім де ке­піл­дік бермейді. Ертең жаз шыға ірі қараның жауы – «қан кеселі» қай­най­ды. Кенеден келетін кеселге екі малдың бірі ұшырайды. Ой, сол кезде мал дәрігерлерінің табысы молайып, бір жырғап қалады.

Ауданда ветеринария саласы біреу болғанымен, отауы бөлек, атауы басқа төрт мекеме төрт жаққа тартқылап жат­­қанға ұқсайды. Айталық, аудан әкім­дігінің ветеринария бөлімі, вете­ри­­нарлық инспекция, ветеринария қызметі және ветеринарлық зертхана ме­ке­мелерінің аттарынан ат үркеді. Бас-басына би болған, әр мекеме өз алдына «магнат-монстр». Бір сөзбен айт­қан­да, қойшыдан қожайын көп. Бірақ со­ларға аудан тұрғындарының көңілі тола ма? Жауапкершілігі қандай? Мә­селе сонда ғой. Жекенің малы өлсе, не амал­сыз бауыздаса ешкім де ештеңеге жауап бермейді. «Мал ашуы – жан ашуы» деп мал иесі жерге бір түкіреді. Қолдан келер қайран жоқ. Баяғыдай малдың басын сұрайтын заман емес. Дегенмен, адамзатқа, экономикаға, ауыл шаруашылығына зиянын тигізетін аса қауіпті жұқпалы аурулардың таралуына жол бермей отырғанымызға әл-әзірше шүкір дейміз. Бұл аздық етеді. Өйткені ветеринария қызметіндегі кішкентай шалағайлық үлкен ұтылысқа ұшырататынын ұмытпауымыз керек.

 Мал дәрігерлерінің мәртебесі жайлы мандытып ештеме айта алмаймыз. Бірақ айтуға тиіспіз, айтамыз да. Адам денсаулығынан артық не бар дейсіз. Сол адамдар мен жануарлар әлемінің сау­лығын қызғыштай қорғайтын мал дәрі­герлерінің мәртебесі бәрінен де биік тұруы тиіс деп ойлаймыз.

Махамбет САПАРМҰРАТОВ,

Білім беру ісінің құрметті қызметкері

Оңтүстік Қазақстан облысы,

Мақтаарал ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2018

Иранда 60 жолаушысы бар ұшақ апатқа ұшырады

18.02.2018

Эфиопияда төтенше жағдай жарияланды

18.02.2018

18 ақпанға арналған ауа райы болжамы

18.02.2018

Өскеменнің әкімі грейдермен қар тазалады

17.02.2018

Асқар Жұмағалиев Шымкентте цифрландыру жобаларымен танысты

17.02.2018

Білім министрлігі балалардың әлеуметтік желілердегі белсендігін бақылауға шақырды

17.02.2018

Головкин - "Канело" екінші жекпе-жегіне арналған трейлер шықты

17.02.2018

Жанат Жақиянов кәсіби бокстағы карьерасын аяқтады

17.02.2018

Болгарияда Қазақстан туралы деректі фильмдер көрсетіледі

17.02.2018

Астанада тұңғыш рет инклюзивті спорт фестивалі өтеді

17.02.2018

Нұрсұлтан Назарбаевтың Қытайдың CCTV арнасына берген сұхбаты жарияланды (видео)

17.02.2018

Павлодарда Достық фестивалі өтті

17.02.2018

Мексиканың оңтүстігінде 7.2 балдық жер сілкінісі болды

17.02.2018

Белгілі жазушы-драматург Рахымжан Отарбаев дүниеден өтті

17.02.2018

Н.Назарбаев: Мемлекеттер арасындағы сенім мәселесі өте маңызды

17.02.2018

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2018

Елбасы Қытайдың «Бір белдеу-бір жол» бастамасына қосылудың пайдасын түсіндірді

16.02.2018

Қазақстан халқы 1 қаңтарда 18 млн 157 мыңға жетті

16.02.2018

Астанада Тұңғыш Президент Қоры сыйақысының лауреаттары марапатталды

16.02.2018

Сенатта жол-көлік оқиғаларының алдын алу бойынша уәкілетті органдармен кездесу өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Пассионар

Гумилев анықтамасына жүгін­сек,­ пассионарлық – жұлдыздардың әсе­рімен, табиғат пен тарихаттың қи­лы­ дүмпулерімен қайталанып тұра­тын­ заңды құбылыс. Пассио­нарлар бой­­­ларында тасыған күш-қуат­ты, жү­рек­теріндегі жалын жі­гер­ді айнала тө­ңірегін, келе-келе күллі қауым-жұр­тын өзгерту ора­йын­дағы мақсатты жұ­мысқа жұм­сайды. Олай болса, пассио­нарларды қоғамдық қозғалыстың не­ғұрлым белсенді тегершіктері, жа­ңа­шылдар, жасампаздар десек те жа­раса­ды.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Айтушың қандай, ағайын?

«Айтушы ақылды болса, тыңдау­шы дана болады» дейді халық ма­қа­лы. Осы бір тәмсілдің өн бойында үл­кен ұлағат жатқанына шек кел­ті­ру­дің өзі күнә. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Блокчейн: сый мен сын

Таяуда Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Қаржы министріне қарата айтқан сөзінде блокчейн технологиясын са­лық жинау жүйесінде қолдануды құп­таған болатын. Бұл – бүкіл әлем­ге сыйы мен сынын қоса әкеле жат­қан төртінші өнеркәсіптік рево­лю­цияның бір жаңалығы.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ұзаққа созылған келіссөз

Германия канцлері Ангела Меркель жетекшілік ететін Христиан демо­кра­­тиялық одағы және Христиан со­циа­лис­тік одағы Германия социал-демо­­кра­тиялық партиясымен ұзақ­қа созылған келіссөздерден соң, коали­ция­лық үкімет құру бойынша мәмілеге келді. Келіссөздер барысында, сондай-ақ ортақ бағдарлама да бекітілді. Ал Бундестаг (парламент) сайлауы 2017 жылдың 24 қыркүйегінде өткен болатын.

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Қалтафондағы қауіпті қосымша

Бұған дейін хабарлағанымыздай, өткен аптаның соңында Ақпа­рат және коммуникациялар ми­нистр­лігі «Дербес деректер және олар­ды қорғау туралы» Заңға қай­шы келгені үшін GetContact мобильді қосымшасының еліміздегі қолданысына шектеу қой­ған еді. Бірер күн бұрын Әзер­бай­жан да қосымшаға тыйым салған бола­тын. Қазақстандық қалтафон қол­дану­шылары бар болғаны бір ғана күн пайдаланған бұл қосымша несімен қауіпті еді? Жеке ақпаратты саудалайтын мұндай қосымшаларға төтеп беруге бола ма?

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу